Astronomia
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:   Wirtualny Wszechświat > Astronomia > Układ słoneczny  
  Tematy
- Historia astronomii
- Narzędzia i metody astronomii
- Astronomia sferyczna i praktyczna
- Badania kosmiczne
- Układ Słoneczny
- Dane obserwacyjne
- Powstanie i ewolucja
- Merkury
- Wenus
- Ziemia i Księżyc
- Mars
- Jowisz
- Saturn
- Uran
- Neptun
- Pluton i planetoidy
- Komety
- Meteoroidy, meteory, meteoryty
- Słońce
- Galaktyki
- Kosmologia
- Gwiazdozbiory całego roku
- Eseje

  Szukacz




Dane obserwacyjne
 
 [ 1 ]   [ 2 ]

5. W przestrzeni międzyplanetarnej obserwuje się ponadto ciała niebieskie poruszające się wokół Słońca po bardzo różnych torach: od krótkookresowych orbit eliptycznych podobnych do orbit planetoid bliskich Ziemi po długookresowe orbity zbliżone do paraboli. Położone są one w płaszczyznach na ogół dowolnie zorientowanych, przy czym kąty ich nachylenia do płaszczyzny ekliptyki zawierają się w granicach 0-180o. Oznacza to, że kierunki ruchu tych obiektów mogą być zgodne (gdy nachylenie jest mniejsze od 90o) lub przeciwne (gdy nachylenie jest większe od 90o) do kierunku ruchu planet i planetoid. Obiekty te nazywa się kometami, gdyż docierając blisko Słońca (na odległość na ogół mniejszą niż 3 j.a.), spowijają się ogromnymi obłokami materii gazowo-pyłowej. Powstaje w ten sposób otoczka części centralnej (jądra) i wypływający z niej warkocz, skierowanego zawsze w przeciwną stronę niż Słońce. Komety tworzą czasem na niebie spektakularne zjawisko niepodobne do widoku gwiazd ani planet (greckie określenie kometes oznacza "długowłosy" lub "włochaty").

6. Zjawisko meteorów to krótkotrwałe smugi świetlne na nocnym niebie, znaczące ślady przelotu przez atmosferę ziemską okruchów materii, napotkanych przez Ziemię podczas jej ruchu wokół Słońca. Świadczy ono o istnieniu w przestrzeni międzyplanetarnej najmniejszych obiektów Układu Słonecznego, zwanych meteoroidami. Poruszają się one wokół Słońca po różnorodnych orbitach (powodując tzw. meteory sporadyczne), z wyjątkiem meteoroidów pochodzenia kometarnego, które rozpraszają się wzdłuż orbit macierzystych komet, tworząc strumienie meteoroidów (dające tzw. roje meteorów). Meteoroidy, które przetrwały przelot przez atmosferę i spadły na powierzchnię Ziemi, nazywa się meteorytami.

7. Przestrzeń międzyplanetarna wypełniona jest zjonizowanym gazem, wypływającym ze Słońca jako tzw. wiatr słoneczny, oraz pyłem; gęstość tej materii gazowo-pyłowej jest bardzo mała (np. w okolicach Ziemi wynosi kilka cząstek na cm3). Obszar dominacji wiatru słonecznego nad materią międzygwiazdową, zwany heliosferą, sięga odległości 100 j.a. od Słońca w kierunku jego ruchu w Galaktyce i może dochodzić do kilku tys. j.a. w kierunku przeciwnym (tzw. ogon heliosfery). Pył międzyplanetarny koncentruje się głównie w płaszczyźnie ruchu planet, o czym świadczy tzw. światło zodiakalne.

8. Sześć spośród ośmiu planet Układu Słonecznego obraca się wokół własnych osi w tym samym kierunku, w którym odbywa się ich ruch wokół Słońca, przy czym odchylenia ich osi obrotu od prostej prostopadłej do płaszczyzny orbity są mniejsze niż 30o. Jedynie Wenus i Uran wirują w przeciwnym kierunku.

9. Wszystkie planety, oprócz dwóch najbliższych Słońca (Merkurego i Wenus), mają księżyce. Większość naturalnych satelitów, krążących blisko swych planet, obiega je po prawie kołowych orbitach, położonych w płaszczyznach na ogół pokrywających się z płaszczyznami odpowiednich równików planetarnych. Satelity bardziej odległe często nie podlegają tej regule. Największym księżycem jest Ganimedes, jeden z satelitów Jowisza, jego rozmiary nieco przewyższają rozmiary najmniejszej planety (Merkurego). Wszystkie cztery planety grupy jowiszowej otoczone są ponadto pierścieniami, składającymi się z wielkiej liczby drobnych brył i pyłu.

10. Suma mas wszystkich planet wynosi mniej niż 0,2% masy całego Układu Słonecznego, przy czym masy dwóch największych planet, Jowisza i Saturna, stanowią, odpowiednio, 71% i 21% tej sumy. Całkowita masa głównego pasa planetoid jest oceniana na zaledwie 1% masy najmniejszej planety, Merkurego. Stosunek masy systemu księżyców do masy ciała centralnego dla planet grupy jowiszowej jest mniejszy niż stosunek masy planet do masy Słońca.

11. Chociaż masy planet stanowią maleńki ułamek masy Słońca, aż 99,7% całkowitego momentu pędu Układu Słonecznego (moment pędu jest jedną z podstawowych wielkości fizycznych, charakteryzujących ruch masy względem jakiegoś wyróżnionego punktu w układzie odniesienia) jest związane z ruchem orbitalnym planet, a tylko 0,3% przypada na ruch obrotowy Słońca. Przeciwnie jest w systemach księżyców największych planet: suma momentów pędu naturalnych satelitów jest znacznie mniejsza od momentu pędu wirującej planety, którą te księżyce obiegają.

12. Krążące bliżej Słońca planety grupy ziemskiej są zbudowane głównie z gęstej i trudno topliwej materii skalnej (krzemiany i metale); ich średnie gęstości wynoszą 4-5 g/cm3. Bardziej odległe od Słońca planety olbrzymy mają znacznie mniejsze średnie gęstości (1-2 g/cm3), gdyż składają się przede wszystkim z najlżejszych pierwiastków - wodoru i helu, ale w najdalszych planetach - Uranie i Neptunie - zawartość wodoru i helu jest prawdopodobnie mniejsza niż pierwiastków cięższych. Składnikami księżyców planet grupy jowiszowej są skały i lody, występujące w różnych proporcjach. Planetoidy są ciałami głównie skalistymi, podczas gdy komety - lodowymi. Chociaż ciała Układu Słonecznego dość znacznie różnią się między sobą składem chemicznym, stosunki obserwowanych w nich izotopów wydają się podobne.

13. Wiek Układu Słonecznego, przyjęty jako równy wiekowi najstarszych meteorytów, wynosi 4,569 (z błędem 0,02 mld lat).

Planety Układu Słonecznego (wg "Atlas Układu Słonecznego NASA", Prószyński i S-ka, Warszawa 1999)

Planeta Średnia odległość od Słońca
(mln km)    (j.a.)
Okres orbitalny (lata) Średnica (km) Okres obrotu wokół osi (dni) Masa (kg) Gęstość (g/cm3) Pręd-
kość ucie-
czki (km/s)
Atmosfera
Merkury 57,9 0,39 0,24 4878 58,65 3,3x1023 5,4 4 śladowo Na
Wenus 108 0,72 0,62 12 102 243,0 4,9x1024 5,2 10 90 barów: 97% CO2
Ziemia 150 1,00 1,00 12 756 1,00 6,0x1024 5,5 11 1 bar: 78% N2, 21% O2
Mars 228 1,52 1,88 6787 1,03 6,4x1023 3,9 5 0,07 bara: 95% CO2
Jowisz 778 5,20 11,86 142 984 0,41 1,9x1027 1,3 60 H2, He, CH4, NH3
Saturn 1426 9,54 29,46 120 536 0,44 5,7x1026 0,7 36 H2, He, CH4, NH3
Uran 2868 19,18 84,07 51 118 0,65 8,7x1025 1,3 21 H2, He, CH4, NH3
Neptun 4494 30,06 164,82 50 538 0,76 1,0x1026 1,7 23 H2, He, CH4, NH3
Pluton 5900 39,44 248,6 2300 6,39 1,0x1022 2,0 1 śladowo CH4

Krzysztof Ziołkowski
 
 [ 1 ]   [ 2 ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach