Astronomia
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:   Wirtualny Wszechświat > Astronomia > Eseje  
  Tematy
- Historia astronomii
- Narzędzia i metody astronomii
- Astronomia sferyczna i praktyczna
- Badania kosmiczne
- Układ Słoneczny
- Słońce
- Galaktyki
- Kosmologia
- Gwiazdozbiory całego roku
- Eseje

  Szukacz




GWIAZDOZBIORY STAROŻYTNEJ MEZOPOTAMII

<< powrót...
 
 [ 1 ]   [ 2 ]   [ 3 ]   [ 4 ]

Spójrzmy zatem w okolice dzisiejszego północnego bieguna niebieskiego i odnajdźmy dwa dobrze znane gwiazdozbiory - Małą (UMi) i Wielką Niedźwiedzicę (UMa). Dla Mezopotamczyków, podobnie jak dla wielu z nas, było oczywiste, że ten rejon nieba przedstawia dwa wozy. Pierwszy (UMi) nazywali Powozem Nieba (MAR.GID.DA.AN.NA), drugi zaś (UMa) po prostu Wozem (MAR.GID.DA). W tekście z Aszur Wóz porównany jest do figury apsamakku, którą jest prawdopodobnie trapez równoramienny, o Powozie zaś czytamy: "Skrzynia Powozu znajduje się naprzeciw dyszla MAR.GID.DA, jego dyszel naprzeciw skrzyni MAR.GID.DA". Choć brzmi to trochę zagmatwanie, spójrzmy w niebo, a przekonamy się, że opis odpowiada prawdzie.



>>>

Po przeciwnej stronie bieguna północnego mamy grupę gwiazdozbiorów rodzinnych - według Greków wyobraża ona króla Cefeusza, jego żonę Kasjopeję oraz ich córkę Andromedę wraz z Perseuszem, ukochanym małżonkiem. Część nieba poświęcona Andromedzie przedstawiała według Babilończyków Jelenia (LU.LIM/lulimu), jednak najjaśniejsza gwiazda (alfa And), dziś zaliczana do tej konstelacji, uzupełniała figurę wielkiego kwadratu, którego pozostałe kąty wyznaczały gwiazdy obecnego Pegaza (alfa, beta, gamma). Figurę tę zwano Polem (AS.GAN/iku). Nie była to jedyna "rolnicza" konstelacja na mezopotamskim niebie. Inna jasna gwiazda, gamma And, użyczała swego blasku Pługowi (APIN/epinnu), utworzonemu poza tym z gwiazd alfa, beta i gamma Trójkąta.

Perseusz, grecki bohater, rozgościł się w jednym z piękniejszych fragmentów nieba. Jednak, jak możemy się domyślać z nazwy konstelacji zachowanej na tabliczkach, ten fragment nie wyobrażał pięknego herosa, lecz Starca (SU.GI/sibu). Jego opis zachował się na znanej już nam tabliczce z Aszur: "SU.GI, postać w szacie, nosząca brodę. (...) w prawej swej ręce niesie, jego lewa ręka wyciągnięta jest w kierunku Plejad. Na jego głowie oznaczona jest gwiazda". Kilka tekstów podaje nam względną lokalizację SU.GI. Dowiadujemy się z nich, że konstelacja ta rozciągała się za Łabędziem, którego nazwano Demonem z Otwartymi Ustami (UD.KA.DU.A). Spójrzmy jeszcze raz w niebo: między Łabędziem i Perseuszem znajduje się bardzo wyraźny gwiazdozbiór Kasjopei w kształcie litery M lub W. Ulegając pokusie odtworzenia obrazu Starca wróćmy jeszcze do cytowanego wyżej tekstu z Aszur. Czy gwiazdy Kasjopei mogły wyobrażać ów niemożliwy do odczytania przedmiot trzymany przez Starca w prawej dłoni?

Za Demonem z Otwartymi Ustami (Łabędź) rozciąga się mały gwiazdozbiór Lutni z jasną Wegą. Nie mamy o nim wielu informacji. Wiemy, że nazywano go Kozą (UZ/enzu). Więcej danych przekazano nam w dokumentach o sąsiadującym z Lutnią Herkulesie - babilońskim Psie (UR.GI/kalbu). Opis Psa zachował się na tabliczce z Aszur: "Gwiazdozbiór UR.GI - Pies, który siedzi na tylnych łapach, przodem zwrócony jest do Wodnika. Dwie gwiazdy to jego pierś, na ogonie ma siedem gwiazd, (...) jego obwód...".

W naszej wędrówce przenieśmy się nieco bardziej na południe, by obejrzeć najpiękniejszy chyba fragment nieba. Według greckich legend uwieczniono tu postać myśliwego Oriona i jego wiernego czworonożnego przyjaciela, Wielkiego Psa (CMa). Natomiast według Mezopotamczyków gwiazdy sąsiadujące z Syriuszem (alfa CMa) wyobrażały Łuk (BAN/qastu). W tej roli współcześni "rekonstruktorzy" babilońskiego nieba widzą gwiazdy tau, delta, sigma i epsilon CMa. Sam Syriusz, najjaśniejsza gwiazda nieba, symbolizował Strzałę (KAK.SI.SA/sukudu).

Łuk jest jedną z nielicznych konstelacji, o których mamy wzmianki w utworach literackich. W Enuma elisz, wielkim eposie o stworzeniu świata, bóg-stworzyciel imieniem Marduk użył do walki z potworem Tiamat łuku. Za zasługi, jakie broń ta miała w pokonaniu złej bogini Anu, król bogów, umieścił wizerunek łuku na niebie: "Anu pocałował łuk, [powiedział]: "niech będzie moją córką", (...) sprawił, że zaświeciła na niebie".

W zarysach dzisiejszej konstelacji Oriona mezopotamscy astronomowie widzieli postać Prawdziwego Pasterza Niebios (SIPA.ZI.AN.NA). W jednym z tekstów obok nazwy gwiazdozbioru spotykamy zaskakujący komentarz: "Prawdziwy Pasterz Niebios - ten, który jest porażony bronią". Jeśli popatrzymy na Pasterza i sąsiadujący z nim Łuk i Strzałę, komentarz ów wyda nam się bardziej zrozumiały. Czy jednak tak go rozumiejąc rzeczywiście jesteśmy bliscy prawdy, trudno jest dzisiaj powiedzieć.

Między Orionem a Perseuszem znajduje się piękny gwiazdozbiór Byka z dwiema słynnymi gromadami gwiazd: Plejadami i Hiadami. Mezopotamczycy nazywali tę konstelację Bykiem Niebios (GU.AN.NA), a najjaśniejsza jej gwiazda, nazywana dziś Aldebaranem, wraz z gromadą Hiady stanowiła Pysk Byka. W słynnym eposie o Gilgameszu, bohaterze poszukującym nieśmiertelności, czytamy o tym, jak piękna bogini Isztar, pani miłości, zapragnęła ofiarować bohaterowi swe uczucia. Gilgamesz pomny zniewag, jakie spotkały jej poprzednich kochanków, odrzuca zaloty bogini. Obrażona na niego Isztar postanawia się zemścić i staje przed obliczem swego ojca, boga Anu, z prośbą, by stworzył strasznego byka, który zniszczy ziemię. Anu spełnił prośbę córki i zesłał potwora, z którym jednak szybko rozprawił się Gilgamesz wspomagany przez swego przyjaciela Enkidu. Być może właśnie w tym utworze znajdujemy mitologiczne wyjaśnienie obecności Byka na mezopotamskim firmamencie?

Plejadom astronomowie Dwurzecza nadali nazwę MUL.MUL/kakkabani, czyli po prostu Gwiazdy. Często ta piękna gromada uważana była za odrębną konstelację. Przez pewien czas użyczała nawet swej nazwy gwiazdozbiorowi Byka, którego jest niewątpliwie wizytówką.



 [ 1 ]   [ 2 ]   [ 3 ]   [ 4 ]

<< powrót...

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach