Astronomia
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:   Wirtualny Wszechświat > Astronomia > Eseje  
  Tematy
- Historia astronomii
- Narzędzia i metody astronomii
- Astronomia sferyczna i praktyczna
- Badania kosmiczne
- Układ Słoneczny
- Słońce
- Galaktyki
- Kosmologia
- Gwiazdozbiory całego roku
- Eseje

  Szukacz




GWIAZDOZBIORY STAROŻYTNEJ MEZOPOTAMII

<< powrót...
 
 [ 1 ]   [ 2 ]   [ 3 ]   [ 4 ]

Podążmy teraz za przykładem Słońca wzdłuż zodiaku, przyglądając się poszczególnym konstelacjom. Omówiliśmy już Byka, czas więc na Bliźnięta (Gem), w których Grecy widzieli braci Kastora i Polluksa. Babilończycy umieszczali tu aż cztery postaci, o czym świadczą dwie nazwy stosowane dla tego fragmentu zodiaku: Bliźnięta Wielkie (MAS.AB.BA.GAL.AL) i Bliźnięta Małe (MAS.TAB.BA.TUR.TUR). Tekst z Aszur tak je opisuje: "Wielkie Bliźnięta, dwie postaci noszące brody, mają na sobie kurkurru, (...) dwie gwiazdy są na ich głowach oznaczone. Przednia postać, która naprzeciw Pyska Byka [stoi], w ręce prawej trzyma wodze [?], postać dalsza w lewej ręce niesie sierp. Małe Bliźnięta - dwie przyodziane postaci noszące brody. Dwie gwiazdy na ich głowach są oznaczone; przednia postać trzyma w prawej ręce bicz, (...) chwyta bicz. Postać dalsza w prawej ręce wznosi płonącą pochodnię, jej lewa ręka trzyma (...)".



>>>
Wizerunek Strzelca na kamieniu granicznym z XII w. p.n.e. Obok - symbol tej konstelacji zachowany na kręgu zodiakalnym z Dendera w Egipcie (I w. p.n.e). Przypuszcza się, że Egipcjanie
zapożyczyli od Mezopotamczyków pomysły wizerunków znaków zodiaku.

Uczeni identyfikują MAS.TAB. BA.GAL.GAL z Kastorem i Polluksem, natomiast większy problem stanowi ustalenie gwiazd należących do MAS.TAB.BA.TUR.TUR. Niektórzy widzą tu dzetę i lambdę, inni jotę i tau Gem. Gdy jednak przeczytamy fragment dzieła MUL.APIN, w którym podane są wschody różnych konstelacji, dowiemy się, że Wielkie Bliźnięta wschodzą wraz z Pasterzem Niebios - Orionem, a Małe z Rakiem. Otóż z Rakiem nad "babilońskim" horyzontem pojawiał się Mały Pies (CMi) z jasną gwiazdą Procjonem. Może to właśnie Procjon i sąsiadująca z nim beta CMi były Małymi Bliźniętami?



>>>
Wizerunek Koziorożca: na odciskach pieczęci (u góry) oraz na kamieniu granicznym z XII w. p.n.e. (na dole).

Następnym etapem wędrówki Słońca jest gwiazdozbiór Raka, babiloński Krab (AL.LUL/alluttu). Oto słowny wizerunek tej konstelacji zachowany na tabliczce z Aszur: "Gwiazdozbiór AL.LUL w kształcie figury apsamakku, na jego obwodzie oznaczone są gwiazdy, wewnątrz nich gwiazdy (...) razem ściśnięte, jedna gwiazda oznaczona jest na jego głowie". Prawdopodobnie ściśnięte razem gwiazdy to gromada Żłóbek (Praesepe), jedna z najjaśniejszych gromad na niebie i jednocześnie najjaśniejszy obiekt w Raku.

Więcej informacji przekazują nam teksty na temat babilońskiego Lwa (UR.MAH/nesu). Wiemy, że najjaśniejszą jego gwiazdę, Regulusa, Mezopotamczycy nazywali Sarru - Król. Nazwa ta przetrwała do naszych czasów w łacińskiej formie - regulus to zdrobnienie od rex. Wyraz ten oznacza małego króla, lub, jak chce słownik łaciński, księcia. O babilońskim rodowodzie nazwy Regulusa zachowało się interesujące świadectwo w dokumentach greckich: "Lew ma przy sercu gwiazdę zwaną Królem, o której Chaldejczycy mówili, że rządzi niebem" - czytamy w komentarzach do dzieła poety Aratosa z Soloj (III w. p.n.e.), który w swych Phainomena przedstawił opis konstelacji.



>>>
Wodnik, Ryby, Bliźnięta, Baran i Koziorożec na pieczęci babilońskiej.

Następny gwiazdozbiór koła zodiakalnego to Panna. Niestety, nazwa babilońska, AB.SIN/absinnu, niewiele ma wspólnego z wdziękiem młodej dziewczyny, oznacza bowiem bruzdę. W jednym z dokumentów znajdujemy jednak ciekawą informację: "AB.SIN to kłos bogini Sala". Sama informacja nie byłaby może specjalnie interesująca, gdyby nie fakt, że najjaśniejsza gwiazda Panny nosi dziś nazwę Kłos (Spika). Nie jest to zbieżność przypadkowa, ponieważ na jednej z tabliczek zachował się wizerunek gwiazdozbioru Panny - jest to bogini z kłosem w ręku.

W tekstach babilońskich występuje gwiazdozbiór ZI.BA.AN.NA, znany też pod nazwą zibanitum. Wszystkie te wyrazy oznaczają wagę i używane były do określenia konstelacji, która znana jest dziś wszystkim właśnie jako Waga. Mimo że był to samodzielny gwiazdozbiór, często jego gwiazdy uzupełniały figurę Skorpiona. Aratos z Soloj nazywa je "kleszczami Skorpiona", co nie jest jednak oryginalną grecką koncepcją - wyobrażenie Wagi jako fragmentu sąsiadującego z nią gwiazdozbioru pochodzi z Mezopotamii, na co mamy dowody w MUL.APIN, gdzie czytamy: "ZI.BA.AN.NA qaran GIR.TAB - Waga to kleszcze Skorpiona". Sam Skorpion (Sco) jest pięknym gwiazdozbiorem, u nas widocznym tylko częściowo. W literaturze klinowej określany jest nazwą GlR.TAB/zuqaqipu. Najjaśniejsza jego gwiazda, Antares, wyróżniająca się czerwonawą barwą, stanowiła pierś Skorpiona, natomiast lambda i ypsylon Sco jego żądło.

Na przedstawiającej Wizerunek Strzelca widzimy uskrzydloną postać pół człowieka, pół konia - jest to najstarsze wyobrażenie gwiazdozbioru Strzelca, występującego w tekstach pod nazwą PA.BIL.SAG. Znamy jeszcze inny wizerunek tego gwiazdozbioru, utrwalony na kamieniu granicznym - Strzelec jest tutaj człowiekiem z torsem skorpiona i szponami gryfa, jego emblematem jest napięty łuk. Niestety, w tekstach nie zachowały się opisy tej konstelacji. Na podstawie fragmentu MUL.APIN możemy jedynie ustalić, że znajdowała się między Skorpionem (dokładniej między gwiazdami stanowiącymi żądło Skorpiona, które nazywano SAR.UR i SAR.GAZ), tajemniczym gwiazdozbiorem MA.GUR i Koziorożcem. Inne teksty informują nas o tym, że PA.BIL.SAG był niebieskim wizerunkiem boga wojny i łowów Ninurty, który dysponował wspaniałą bronią o nazwie SAR.UR i SAR.GAZ, towarzyszącą mu na niebie w postaci lambdy i ypsylon Scorpii (stąd połączenie Skorpiona ze Strzelcem w jedną postać).



 [ 1 ]   [ 2 ]   [ 3 ]   [ 4 ]

<< powrót...

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach