Biologia
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
 Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Biologia > Ewolucjonizm > Moralne zwierzę - fragmenty 
  Indeks
Ewolucjonizm
The Moral Animal
(Moralne zwierzę)

Wprowadzenie
Darwin i my
Cicha rewolucja
Niewidzialne jedności
Darwinowski poradnik
Darwin, Smiles i Mill
Darwinizacja Darwina
Seks, romans i miłość
Dorastanie Darwina
Nie miał zadatków . . .
Potęga klimatu
Życie płciowe Darwina
  Źródło
The Moral Animal (Moralne zwierzę)
Prezentujemy dwa fragmenty słynnej już książki Roberta Wrighta „Moral Animal” (Moralne zwierzę) w przekładzie Hanny Jankowskiej. W Polsce książka ukaże się nakładem wydawnictwa Prószyński i S-ka w pierwszej połowie 2001 r.


  Dorastanie Darwina
 
Dorastanie Darwina
 
Co się tyczy angielskiej damy, prawie już zapomniałem, jaka jest
– wiem tylko, że to istota anielska i dobra.

list z pokładu Beagle (1835)1
 
P
W dziewiętnastowiecznej Anglii raczej nie zachęcano chłopców do poszukiwania podniet seksualnych. Odradzano im wszystko, co mogłoby ich naprowadzić choćby na ślad takich emocji. Wiktoriański lekarz William Acton w książce The Functions and Disorders of the Reproductive Organs (Funkcje i zaburzenia narządów rozrodczych) ostrzegał przed narażaniem chłopca na kontakt z klasycznymi dziełami literatury. „Dowiaduje się z nich o przyjemnościach płynących z uciech seksualnych, a nie o karach. Nie jest świadom, że raz wywołane pożądanie seksualne można stłumić tylko siłą woli potężniejszą niż ta, jaka cechuje większość chłopców, że mężczyzna, który sobie pofolguje, musi ponieść karę za błędy chłopca, że na jednego, któremu zostanie to oszczędzone, dziesięciu ucierpi, że nienormalne substytuty stosunku płciowego pociągają za sobą okropne ryzyko, a długo uprawiane folgowanie swoim żądzom prowadzi do wczesnej śmierci lub samozniszczenia”.2
       Książka Actona ukazała się w 1857 roku, w połowie epoki wiktoriańskiej – moralny klimat tego czasu obecny jest na jej kartach. Represjonowanie popędów seksualnych było jednak na porządku dziennym już od dawna – przed wstąpieniem królowej Wiktorii na tron w 1837 roku, a nawet przed rokiem 1830, od którego zwykło się datować epokę nazwaną jej imieniem. Na początku XIX wieku ruch ewangeliczny, który w znacznym stopniu przyczynił się do ugruntowania moralnego rygoryzmu, rozwijał się w najlepsze.3 Jak zauważył G. M. Young w książce Portrait of an Age, chłopiec, który przyszedł na świat w Anglii w roku 1810 – w rok po narodzinach Darwina – „znajdował się pod nieustanną kontrolą ewangelicznej dyscypliny, której nieuchwytna presja kształtowała jego życie”. Chodziło nie tylko o ograniczenia dotyczące seksu, ale narzucanie powściągliwości we wszystkich dziedzinach życia – nieustającą czujność, baczenie na wszelkie objawy pobłażania sobie samemu. Chłopiec miał się dowiedzieć, jak pisze Young, że: „Świat jest samym złem. Nieopatrzne spojrzenie, słowo, gest, obraz lub powieść mogą zasiać ziarno zepsucia w nawet najbardziej niewinnym sercu”.4 Inny badacz epoki wiktoriańskiej opisywał „życie polegające na nieustannych zmaganiach z pokusami i walce o zapanowanie nad żądzami ego”. Stosując „surową samodycyplinę należało ugruntować dobre obyczaje i rozwinąć zdolność samokontroli”.5
       Taką właśnie postawę zaprezentuje w swej książce Self-Help Samuel Smiles, o trzy lata młodszy od Darwina. Ewangeliczny światopogląd, o czym świadczy powodzenie tego dzieła, rozpowszechnił się poza murami kościołów metodystycznych, w których się zrodził, i trafił do domów anglikanów, unitarian, a nawet agnostyków.6 Dobrym przykładem jest dom samego Darwina. Karol Darwin należał do rodziny unitariańskiej (jego ojciec był wolnomyślicielem, choć nie wojującym), ale zaraził się purytanizmem swojej epoki. Świadczą o tym jego nieustanne wyrzuty sumienia oraz surowy kodeks postępowania, jakiemu hołdował. Długo po tym, jak odstąpił od wiary, napisał: „Najwyższy stopień kultury moralnej, jaki możemy osiągnąć, polega na dojściu do przekonania, że powinniśmy kontrolować swoje myślenie i „nawet w najskrytszych myślach nie wspominać grzechów, które sprawiły nam kiedyś przyjemność” [Tennyson]. Im bardziej coś oswaja nasz umysł z jakimś złym uczynkiem, tym bardziej ułatwia jego popełnienie. Marek Aureliusz już dawno temu powiedział: „Jakie są zwykle twoje myśli, taki również będzie twój charakter, ponieważ myśli barwią duszę”.7
       Chociaż młodość i późniejsze życie Darwina były pod pewnymi względami niezwykłe, w jednym nie odbiegały od ówczesnej epoki – żył on w atmosferze nadzwyczajnego rygoryzmu moralnego. W jego świecie kwestie dobra i zła pojawiały się na każdym kroku. Co więcej, wydawało się, że problemy z nimi związane można rozwiązać, choć niekiedy jest to bardzo trudne. Był to świat bardzo odmienny od naszego, a dzieło Darwina miało się znacznie przyczynić do stworzenia tej różnicy.

1 F. Burkhardt, S. Smith (red.): The Correspondence of Charles Darwin, 8 tomów. Cambridge University Press, Cambridge 1985-1991, tom 1, s. 460.
2 S. Marcus: The Other Victorian: A Study of Sexuality and Pornography in Mid-Nineteenth Century England. Basic Books, Nowy Jork 1974.
3 Patrz L. Stone: The Family, Sex and, Marriage in England 1500-1800. Harper Torchbook, Nowy Jork 1979, s. 422; G. Himmelfarb: Victorian Minds. Knopf, Nowy Jork 1968, s.278; G. M. Young (1936): Portrait of an Age: Victorian England. Oxford University Press, Oxford 1989, s. 1-5; W. E. Houghton: The Victorian Frame of Mind, 1830-1870. Yale University Press, New Haven 1957.
4 Young, dz. cyt., s. 1-2.
5 Houghton, dz. cyt., s. 233-234.
6 Houghton, dz. cyt., s. 62, 238; Young, dz. cyt., s. 1-4.
7 O pochodzeniu człowieka, s. 77.
góra strony
poprzedni esej następny esej
Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach