Biologia
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
 Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Biologia > Ewolucjonizm > Psychologia ewolucyjna - eseje 
  Indeks
Ewolucjonizm
Psychologia ewolucyjna
Wprowadzenie
Biologia, kultura, seks -
wybór esejów:

Wielkie idee . . .
Spory wokół ewolucji
Polityczna genetyka
Geny i kultura
Egoizm czy . . .
Ludzie i bestie
Myszy i ludzie
Gen agresji
Prawda o kłamstwie
Seks i władza


  Psychologia ewolucyjna
 
Wprowadzenie do
psychologii ewolucyjnej
 
P
sychologia ewolucyjna, dyscyplina naukowa przeżywająca dziś okres dynamicznego rozwoju, przeszła przez całą serię „narodzin”, które konkurować mogą między sobą pod względem rewolucyjności. Autorytatywne rozstrzygnięcie tych roszczeń do pierwszeństwa pozostawię przyszłym historykom nauki i zamiast systematycznie i rzetelnie snuć opowieść od „zarania dziejów” tej nowej dyscypliny, rozpocznę ją od środka. Wybór owego „środka” jest oczywiście arbitralny - dla mnie wprowadzeniem do psychologii ewolucyjnej była lektura popularnej książki Roberta Wrighta „The Moral Animal” (Moralne zwierzę), wydanej w 1994 roku. Wright nie jest jednak uczonym, lecz dziennikarzem i popularyzatorem, i choć nie można odmówić mu zasług w prezentowaniu dorobku tej rodzącej się dyscypliny, praca jego była, rzecz jasna, wtórna. Wśród opisywanych w książce uczonych znajdowała się grupa młodych badaczy, których losy w taki czy inny sposób związane były w połowie lat osiemdziesiątych z jedną z najszacowniejszych edukacyjnych instytucji Ameryki (i świata) - Uniwersytetem Harvarda.
       Jednym z nich - z jego wspomnień po trosze tu korzystam - był David Buss, który po uzyskaniu doktoratu z psychologii na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley przyjął w 1981 roku stanowisko asystenta na Harvardzie. Jak Buss pisze we wstępie do swej niedawno wydanej książki „Evolutionary Psychology: The New Science of the Mind” (Psychologia ewolucyjna: nowa teoria umysłu), prowadząc wykład na temat motywacji ludzkiego zachowania, zauważył, że żaden z omawiających to zagadnienie podręczników nie wspomina właściwie o darwinowskiej teorii ewolucji, i postanowił lukę tę wypełnić, wykorzystując w tym celu prace Karola Darwina, Williama Hamiltona, Roberta Triversa i Dona Symonsa. Ten ostatni dopiero co wydał książkę „The Evolution of Human Sexuality” (Ewolucja ludzkiej seksualności) i Buss rozpoczął z nim intensywną korespondencję, która z czasem doprowadziła do ich bliskiej przyjaźni i współpracy naukowej. Pod wpływem Symonsa w 1982 roku Buss rozpoczął pracę nad wielkim projektem badawczym - studiami porównawczymi nad seksualnymi zachowaniami ludzi należących do różnych kultur - który z czasem objął 10 047 przedstawicieli 37 kultur ze wszystkich stron świata. Projekt ten stanie się w przyszłości „intelektualną wizytówką” Bussa.
       Kiedy po Harvardzie rozeszła się wieść, że Buss interesuje się wytłumaczeniem ludzkiego zachowania za pomocą teorii ewolucji (wybór ten, jak za chwilę wyjaśnię, wymagał pewnej dozy zuchwałości), gromadzić się zaczęli wokół niego młodzi doktoranci o podobnych zainteresowaniach - wśród nich Leda Cosmides i jej mąż, John Tooby. Przez nich Buss poznał także antropologa Irvena DeVore - który prowadził w swym prywatnym domu tzw. małpie seminaria - a także parę kanadyjskich badaczy, Martina Daly'ego i Margo Wilson, którzy spędzali na Harvardzie swój „sabbatical”. Daly jest antropologiem, jego małżonka zaś kryminologiem i w czasie wizyty na Harvardzie pracowali oni nad wspólną książką, analizującą zjawisko zabójstwa z ewolucyjnego punktu widzenia. Zatytułowana „Homicide”, została opublikowana kilka lat później, w 1988 roku.
       Już wcześniej kilku innych badaczy, rozrzuconych po różnych akademickich wydziałach brytyjskich, amerykańskich i kanadyjskich uczelni, prowadziło badania o podobnej problematyce i stosowało taką samą metodę, lecz psychologia ewolucyjna nie wykrystalizowała się jeszcze jako osobna dyscyplina, zarówno z powodu braku koncepcyjnej spójności, jak i trwałej bazy instytucjonalnej. Sytuacja ta zaczęła się jednak zmieniać pod koniec lat osiemdziesiątych. Najpierw Buss, po zakończeniu swego asystenckiego stażu na Harvardzie, otrzymał od Center for Advanced Study in the Behavioral Sciences (Centrum Badań Zaawansowanych w Naukach Behawioralnych) w Palo Alto propozycję pracy nad zbiorowym projektem, który nazwał „Podstawami psychologii ewolucyjnej” i w którym uczestniczyli także Cosmides, Tooby, Daly i Wilson. Wydany w 1999 roku podręcznik Bussa „Evolutionary Psychology” (Psychologia ewolucyjna) jest w dużej mierze owocem ich współpracy. Wkrótce potem nowo nazwana dyscyplina znalazła swą przystań - na Uniwersytecie Kalifornijskim w Santa Barbara utworzono Center for Evolutionary Psychology (Centrum Psychologii Ewolucyjnej), którego dyrektorami mianowani zostali wspólnie Leda Cosmides i John Tooby.
       Nie można, oczywiście, przypisać całej zasługi wykreowania nowej dyscypliny badawczej wspomnianej piątce uczonych. Obok Harvardu i Palo Alto jeszcze co najmniej dwa inne ośrodki akademickie odegrały w tym procesie pionierską rolę. Jednym z nich był Uniwersytet Michigan, gdzie w latach 1986-1994 działała interdyscyplinarna grupa uczonych skupionych pod szyldem Zespołu Badań Ewolucji Ludzkich Zachowań. Do jej członków należeli m.in.: Barbara Smuts, Richard Alexander, Robert Axelrod, Randolph Nesse i Laura Betzig. Innym zasłużonym dla psychologii ewolucyjnej uniwersytetem amerykańskim jest Uniwersytet Teksasu w Austin, na którym powstał pierwszy program doktorancki w tej nowej dyscyplinie. David Buss, po kilku latach pobytu w Michigan, jest dziś profesorem psychologii w Austin.
góra strony
                   
  
[1]
  
[2]
  
[3]
  
następny esej
Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach