Biologia
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
 Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Biologia > Ewolucjonizm > Psychologia ewolucyjna - eseje 
  Indeks
Ewolucjonizm
Psychologia ewolucyjna
Wprowadzenie
Biologia, kultura, seks -
wybór esejów:

Wielkie idee . . .
Spory wokół ewolucji
Polityczna genetyka
Geny i kultura
Egoizm czy . . .
Ludzie i bestie
Myszy i ludzie
Gen agresji
Prawda o kłamstwie
Seks i władza
  Źródło
Esej pochodzi z książki Krzysztofa Szymborskiego
Poprawka z natury


  Egoizm czy bezinteresowna przyjaźń? cd.
 
       Reakcja Price'a na narodziny socjobiologii, choć skrajna, nie była wcale nietypowa. Tadeusz Bielicki, z którego ust po raz pierwszy usłyszałem w końcu lat siedemdziesiątych słowo „socjobiologia”, prezentując teorię Hamiltona na interdyscyplinarnym seminarium na Uniwersytecie Warszawskim, nie ukrywał swej konsternacji. Problem biologicznego wyjaśnienia ludzkiej natury widział on jako stary, opisany na początku tego wieku przez brytyjskiego filozofa George'a Edwarda Moore'a tzw. błąd naturalistyczny, polegający na utożsamieniu pojęcia etycznego z pojęciem „naturalnym”, opisowym, co ujawnia naszą częstą niezdolność do rozróżnienia pomiędzy „tym, co jest”, a „tym, co powinno być”. Biologia jako nauka opisowa zajmuje się „tym, co jest”; etyka natomiast jest nauką normatywną i nie musi, a nawet nie powinna, przyjmować za moralną normę wszelkich form ludzkiego zachowania, które biologom mogą wydawać się „naturalne”. Być może, sugerował Bielicki, definiującą cechą ludzkiej natury jest właśnie to, że ponad ową naturę potrafimy się wznieść.
       Nie był on w swych odczuciach osamotniony. Wielu uczonych, nawet tych, którzy przyjęli socjobiologię z życzliwym zainteresowaniem czy wręcz entuzjazmem, czuło się zmuszonych do dokonania swoistego rachunku sumienia. Jeden z nich, psycholog Randolph Nesse, którego Matt Ridley cytuje w swej nowej książce The Origins of Virtue: Human Instincts and the Evolution of Cooperation (Pochodzenie cnót: ludzkie instynkty i ewolucja współpracy) wyznał: „Odkrycie faktu, iż skłonności do altruizmu są kształtowane przez interesy genów, jest jednym z najbardziej niepokojących odkryć w całej historii nauki. Kiedy po raz pierwszy pojąłem jego prawdziwe znaczenie, przez kilka kolejnych nocy źle spałem, usiłując znaleźć jakąś alternatywę, która nie wystawiałaby na tak brutalną próbę mego odczucia dobra i zła. Zrozumienie tego odkrycia podważyć może w ludziach poczucie obowiązku moralnego postępowania – podporządkowywanie naszych działań moralnym rygorom może wydać się niemądre, jeśli się zważy, że moralne zachowanie jest tylko strategią, służącą interesom naszych genów. Niektórzy moi studenci, wyznać muszę ze wstydem, wyciągali z moich wykładów naiwny wniosek, że teoria samolubnego genu usprawiedliwia egoistyczne zachowanie – mimo moich wysiłków, by wyjaśnić im istotę naturalistycznego błędu”.
       Inni nie byli dla socjobiologii tak wyrozumiali. Szczególnie w Ameryce publikacja w 1975 roku Socjobiologii Edwarda Wilsona wywoła burzę „politycznie poprawnego” protestu. W konserwatywnych religijnych kręgach opozycja wobec darwinizmu była zawsze głęboka i intensywna i pojawienie się socjobiologii niewiele tu zmieniło. Najbardziej gwałtowny atak nadszedł z lewicy. Wrogość marksistów wobec socjobiologii można dość łatwo zrozumieć – jedynie słuszna teoria na temat ludzkiej natury i praw rządzących życiem społecznym naszego gatunku już istniała i nie było potrzeby zastępowania jej inną, tym bardziej że nowa nauka odwoływała się do koncepcji kwestionujących, częściowo przynajmniej, zasadniczą przesłankę dialektycznego materializmu, wedle którego tzw. ludzka natura jest produktem stosunków ekonomicznych. Socjobiologia, ze swym genetycznym determinizmem, była dla marksistów jakąś reakcyjną metafizyczną pseudonauką.
       Pomimo gwałtownej i zorganizowanej politycznej opozycji – a może częściowo dzięki niej – ziarno zasiane przez Hamiltona, Wilsona i innych socjobiologów zaczęło kiełkować. W ciągu następnego dwudziestolecia ukazało się około dwustu książek, których autorzy w większości zajęli przychylne stanowisko wobec zasadniczych idei socjobiologów. Na wielu amerykańskich uczelniach, których polityczny klimat, zdominowany przez „polityczną poprawność”, nie sprzyjał temu, co przeciwnicy określali jako „biologiczny redukcjonizm”, badacze zainteresowani dalszą eksploracją socjobiologicznego paradygmatu musieli niemal zejść do intelektualnego podziemia, a przynajmniej zachowywać znaczną powściągliwość w swych spekulacjach i wielką ostrożność metodologiczną. W tym sensie jednak – co przyznaje sam Edward Wilson – krytyka, z jaką spotkały się owe teorie w latach siedemdziesiątych, miała zbawienny wpływ na dalszą ewolucję socjobiologii, która w toku tej ewolucji utraciła zresztą swą oryginalną nazwę. Nowa wizja ludzkiej natury, jaka zaczęła się wyłaniać z badań socjobiologów, była syntezą programów wielu odległych od siebie dziedzin naukowych dociekań: teorii gier, ekonomii, antropologii, psychologii, socjologii, etyki, a także badań nad sztuczną inteligencją. Najbardziej intelektualnie doniosłe konsekwencje miała jednak fuzja samej socjobiologii – która w swym Hamiltonowsko–Wilsonowskim wydaniu miała bezsprzecznie zbyt deterministyczny i mechanistyczny charakter – z Darwinowską teorią ewolucji. Nowa synteza, która przyjęła nazwę psychologii ewolucyjnej, miała wielu ojców (i matek), a szeroki publiczny rozgłos zawdzięczała w Ameryce opublikowanej w 1994 roku książce Roberta Wrighta, dziennikarza specjalizującego się w problematyce naukowej, zatytułowanej Moral Animal: The New Science of Evolutionary Psychology (Moralne zwierzę: nowa nauka – psychologia ewolucyjna).
góra strony
poprzedni esej
  
[1]
  
[2]
  
[3]
  
następny esej
Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach