Biologia
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
 Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Biologia > Ewolucjonizm > Psychologia ewolucyjna - eseje 
  Indeks
Ewolucjonizm
Psychologia ewolucyjna
Wprowadzenie
Biologia, kultura, seks -
wybór esejów:

Wielkie idee . . .
Spory wokół ewolucji
Polityczna genetyka
Geny i kultura
Egoizm czy . . .
Ludzie i bestie
Myszy i ludzie
Gen agresji
Prawda o kłamstwie
Seks i władza
  Źródło
Esej pochodzi z książki Krzysztofa Szymborskiego
Poprawka z natury


  Wielkie idee - Marks, Freud, Darwin, cd.
 
       Przy całym ich materialistycznym i ateistycznym zapale, zarówno Marks jak Freud padli jednak sami ofiarami pewnej iluzji, przed która zresztą Marks pracowicie ostrzegał innych. Wszyscy jesteśmy tworami historii i idee nasze mają swe korzenie w kulturze, w której wyrastamy. Walcząc z tradycją, stajemy się często jej kontynuacją. Zmagania Freuda i Marksa z Bogiem przywodzą na myśl przygodę biblijnego Jakuba walczącego z aniołem przy brodzie na rzece Jabbok. Jak pisze w swej książce The Religious and Romantic Origins of Psychoanalysis: Individuation and Integration in Post–Freudian Theory (Religijne i romantyczne źródła psychoanalizy: indywiduacja i integracja w teorii pofreudowskiej) psycholog z Uniwesytetu Harvarda Suzanne R. Kirschner, freudowska wizja ludzkiej natury miała swe korzenie w Starym Testamencie i neoplatońskim mistycyzmie i zamiast radykalnie zrywać z zachodnią religijną i kulturową tradycja, była jej integralną częścią. Co do Marksa, to pseudoreligijny charakter opartej na jego koncepcjach ideologii dostrzegł już Arthur Koestler, który w swym napisanym w końcu lat czterdziestych eseju ze zbiorowego tomu The God That Failed (Bóg, który zawiódł) pisał: „Z psychologicznego punktu widzenia istnieje niewielka różnica między wiarą rewolucyjną i tradycyjną. Wszelka wiara jest bezkompromisowa, radykalna i purystyczna. [...] Rewolucyjna utopia, która na pozór wydaje się całkowicie zrywać z przeszłością, jest zawsze wzorowana na jakimś obrazie utraconego raju”.
       Kontynuacja tradycji sama w sobie nie jest oczywiście intelektualnym błędem. Może jednak dopomóc w utrwalaniu dawnych błędów. U podstaw teorii Marksa i Freuda zachowane zostały pewne metafizyczne – a zatem niesprawdzone bądź niesprawdzalne – przeświadczenia na temat ludzkiej natury. Był to błąd, którego uniknął Darwin, proponując raczej mechanizm ewolucji owej natury niż jakiś jej konkretny model. Zarówno marksizm jak freudowska psychoanaliza, pisze współczesny amerykański pisarz Tom Wolfe w artykule „Sorry, but your soul just died”, „oparte były na przesłance, iż istoty ludzkie i ich »idee« [...] są kompletnie kształtowane przez środowisko [choć, jak na ironię, sami ich twórcy, uważali się najwyraźniej w sposób cudowny wyzwoleni z tego ograniczenia - przyp. KS]. Dla Marksa, dominującym środowiskiem była klasa społeczna [...], zaś dla Freuda rodzina, w której we wczesnych latach rozwoju dziecka rozgrywał się Edypowy seksualny dramat”. Dziś ów kulturowy determinizm zdaje się być w pełnym odwrocie. Nikt rozsądny nie twierdzi, oczywiście, że środowisko i wychowanie nie ma żadnego wpływu na to, na kogo wyrastamy. Zasadnicze cechy naszej osobowości są już jednak zakodowane w naszych genach – będących produktem procesu biologicznej ewolucji – w chwili urodzenia. Przychodząc na świat, nie jesteśmy niezapisaną księgą, lecz raczej naświetloną fotograficzną płytą, którą „środowisko” tylko wywołuje i utrwala. Tak przynajmniej twierdzą ewolucyjni psycholodzy...
       Ekspansja darwinizmu poza ściśle biologiczne dyscypliny badawcze – w dziedzinę psychologii, socjologii, neurobiologii czy nawet ekonomii i fizyki – jest chyba jednym z najbardziej interesujących zjawisk współczesnego życia intelektualnego. O wielkości idei nie decydują jednak sami mędrcy. Prawdziwą miarą znaczenia idei Darwina będzie jej asymilacja przez masową kulturę i jej wpływ na nasze potoczne wyobrażenia o sobie, na naszą zbiorową samoświadomość. Do jakiego stopnia asymilacja taka będzie możliwa, w dużej mierze zależy od tego, jak w przyszłości ułożą się stosunki między teorią ewolucji a religijną tradycją zachodniej kultury. Paradoksalnie, być może właśnie radykalna świeckość teorii Darwina rokuje możliwość kompromisu.
       W dniu 23 października 1996, w formalnym oświadczeniu przesłanym do Papieskiej Akademii Nauk, papież Jan Paweł II ogłosił, że „nowe odkrycia naukowe prowadzą do uznania, iż teoria ewolucji jest czymś więcej niż [niepotwierdzoną] hipotezą”. Niektórzy tradycjonaliści przyjęli ten lakoniczny akt doktrynalnego pojednania Kościoła z naukowym darwinizmem bez mała ze zgorszeniem. „Papież oświadcza, że być może pochodzimy od małp” – pisał konserwatywny dziennik „Il Giornale”. Jak oświadczył w odpowiedzi ojciec Francis Maniscalco, rzecznik włoskiej Narodowej Konferencji Biskupów, „to, co należy do nauki, należy do nauki, to zaś, co należy do religii, należy do religii”.
       Może więc pomiędzy religią chrześcijańską i darwinizmem możliwe jest pokojowe współistnienie. Rzecz jasna, w Ameryce, kraju wielu wyznań, w którym słowa papieża nie brzmią tak donośnie jak w Rzymie czy Warszawie, papieskie oświadczenie nie przekona licznych tu rzesz ewangelickich fundamentalistów o niesprzeczności doktryny chrześcijańskiej z nauczaniem ewolucjonistów. Wyniki badań amerykańskiej opinii publicznej są znamienne: około 45% Amerykanów uważa teorię ewolucji za prawdziwą. Ponieważ jednak 91% z nich deklaruje jednocześnie wiarę w Boga, Stwórcę człowieka – jak widać, spora ich liczba godzi lojalność wobec wiary z zaufaniem do nauki.
 
lipiec 1998
góra strony
poprzedni esej
  
[1]
  
[2]
  
[3]
  
następny esej
Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach