Astronomia
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:   Wirtualny Wszechświat > Astronomia > Historia astronomii  
  Tematy
- Historia astronomii
- Astronomia przedteleskopowa
- Astronomia starożytnego Egiptu i Mezopotamii
- Astronomia starożytnej Grecji
- Średniowieczna astronomia islamu
- Astronomia średniowieczna i renesansowa w Europie
- Astronomia nowożytna
- Astronomia i astrofizyka XX wieku
- Astronomia w Polsce
- Narzędzia i metody astronomii
- Astronomia sferyczna i praktyczna
- Badania kosmiczne
- Układ Słoneczny
- Słońce
- Galaktyki
- Kosmologia
- Gwiazdozbiory całego roku
- Eseje

  Szukacz




Astronomia średniowieczna i renesansowa w Europie

W Europie po powstaniu "Almagestu" uprawianie astronomii zgodnie z tradycją nauki greckiej uległo zahamowaniu. W następnych wiekach niewiele prac napisanych na Zachodzie nawiązywało do osiągnięć astronomii starożytnej. Chalcydiusz (IV lub V w.) przełożył na łacinę kosmologiczny mit Platona - "Timajosa" - i opatrzył go obszernym komentarzem. Dzięki rzymskiemu pisarzowi Martianusowi Kapelli (ok. 365-440) zachowała się informacja o odkryciu Heraklidesa z Pontu (IV w. p.n.e.), który przypuszczał, iż Merkury i Wenus krążą wokół Słońca i dopiero z nim - dokoła Ziemi. Inny rzymski pisarz, Makrobiusz (IV/V w.), napisał komentarz do "Snu Scypiona" Cycerona, zawierający popularny wykład kosmologii sfer planetarnych i podstawowych wiadomości z astronomii. Substytutem astronomii matematycznej była komputystyka kościelna, która zajmowała się ustalaniem daty Wielkanocy. Traktat, zawierający odpowiednie reguły obliczeniowe, napisał w 725 r. św. Beda Czcigodny (ok. 672-735).



>>>
Średniowieczny system sfer planetarnych, otaczających Ziemię, został przedstawiony na obrazie "Wygnanie z raju" Giovanniego di Paolo (ok. 1445 r.). Bóg wprawia w ruch najbardziej zewnętrzną sferę układu geocentrycznego.

Odrodzenie nauki astronomii w Europie Zachodniej wiąże się z przyswajaniem wiedzy arabskiej (arabskich przekładów autorów greckich i oryginalnych dzieł uczonych islamu) w XI i XII w. w ośrodkach hiszpańskich (m.in. Toledo, Kastylia). Na podstawie przekładu traktatu al-Farghaniego Jan Sacrobosco (Jan z Holywood) napisał na początku XIII w. "Traktat o sferze" - dzieło popularyzujące w czterech księgach podstawy astronomii Ptolemeusza. W drugiej połowie XIII w. pod protektoratem Alfonsa X Mądrego, króla Kastylii i Leonu, powstały "Tablice alfonsyńskie" (ich ostateczną redakcję przypisuje się środowisku naukowemu Paryża), które zgodnie z modelami Ptolemeusza podawały sposoby obliczania położeń planet. Zastąpiły one "Tablice toledańskie" i na długie lata zyskały popularność wśród astronomów i astrologów.



>>>
Średniowieczne astrolabium płaskie

Znaczący postęp, porównywalny z drogą prowadzącą od pierwszych ilościowych modeli sfer współśrodkowych do systemu Ptolemeusza, przyniósł okres od końca XV do początku XVII w. W pierwszym etapie powstania nowego modelu Wszechświata najważniejszą rolę odegrały dwa ośrodki: wiedeńsko-norymberski i krakowski. Z pierwszym z nich związane są nazwiska dwóch uczonych: Georga Peuerbacha (1423-1461) i Johannesa Müllera (1436-1476), zwanego Regiomontanem. Peuerbach, zgodnie z wytyczonym przez siebie planem odnowy astronomii poprzez studiowanie dzieł autorów starożytnych, przedstawił w "Nowych teorykach planet" skrót astronomii Ptolemeusza i jego arabskich krytyków. Zaczął również pisać streszczenie "Almagestu" ("Epitoma in Almagestum"), które po jego śmierci dokończył i wydał Regiomontanus. Oba dzieła cieszyły się wielką popularnością. "Nowym teorykom planet" towarzyszyły tablice astronomiczne, podające położenia ciał niebieskich w okresie 1475-1506, i jeden egzemplarz tej książki wziął ze sobą w swą czwartą podróż (1502-1504) Krzysztof Kolumb.

Mikołaj Kopernik zawdzięczał podstawy swej wiedzy astronomicznej szkole krakowskiej, związanej z uniwersytetem. Wykładał tam m.in. Wojciech z Brudzewa, autor komentarza do "Nowych teoryk planet" Peuerbacha. Uzupełniwszy swe wykształcenie we Włoszech, na początku XVI w. Kopernik sformułował założenia nowego systemu świata - Słońca okrążanego przez planety - w niewielkim traktacie, noszącym tytuł "Commentariolus". Nie zawierał on jeszcze modelu matematycznego, który został przedstawiony, zgodnie z najlepszymi zasadami starożytnej astronomii greckiej, w "De revolutionibus" ("O obrotach"), dziele opublikowanym w 1543 r.



>>>
Sekstant astronomiczny Tychona Brahego.

"De revolutionibus" było przede wszystkim pracą wielkiego teoretyka, który potrafił skonstruować nowy model świata, posługując się nielicznymi, niezbędnymi obserwacjami - w równej mierze swoich poprzedników, co własnymi. W drugiej połowie XVI w. inny astronom, Duńczyk Tycho Brahe (1546-1601) sprawił, że o dalszych losach modeli astronomicznych zaczęły decydować coraz dokładniejsze obserwacje. W 1576 r. Tycho rozpoczął budowę dużego obserwatorium na wyspie Hven, gdzie do 1597 r. z wielką dokładnością rejestrował położenia planet i gwiazd. Obserwując w 1577 r. kometę, odkrył, że porusza się ona w obszarze zastrzeżonym przez model Ptolemeusza dla planet, a zatem wątpliwe stało się istnienie sfer, unoszących planety.

Ostatnie lata życia Brahe spędził w Pradze, na dworze cesarza Rudolfa II. W opracowywaniu danych obserwacyjnych pomagał mu od 1600 r. Johannes Kepler (1571-1630), zdolny matematyk niemiecki, zwolennik teorii Kopernika. Dokładne obserwacje położeń planet, zwłaszcza Marsa, wykonane przez Brahego, pozwoliły Keplerowi odkryć naturę planetarnych orbit - ich eliptyczność - i sformułować trzy prawa ruchu planet. Dwa pierwsze prawa ukazały się drukiem w "Nowej Astronomii", wydanej w 1609 r., tym samym, w którym człowiek po raz pierwszy skierował ku niebu teleskop.

Jarosław Włodarczyk

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach