Astronomia
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:   Wirtualny Wszechświat > Astronomia > Historia astronomii  
  Tematy
- Historia astronomii
- Astronomia przedteleskopowa
- Astronomia starożytnego Egiptu i Mezopotamii
- Astronomia starożytnej Grecji
- Średniowieczna astronomia islamu
- Astronomia średniowieczna i renesansowa w Europie
- Astronomia nowożytna
- Astronomia i astrofizyka XX wieku
- Astronomia w Polsce
- Narzędzia i metody astronomii
- Astronomia sferyczna i praktyczna
- Badania kosmiczne
- Układ Słoneczny
- Słońce
- Galaktyki
- Kosmologia
- Gwiazdozbiory całego roku
- Eseje

  Szukacz




Astronomia nowożytna

 [ 1 ]   [ 2 ]

Przełomowym wydarzeniem w historii astronomii było wynalezienie lunety i jej zastosowanie do obserwacji nieba. Dokonał tego włoski uczony Galileo Galilei (Galileusz) (1564-1642), który w latach 1609-1610 odkrył, że Jowisza obiegają 4 księżyce, tworzące jak gdyby miniaturowy system planetarny, a Wenus wykazuje fazy podobne do ziemskiego Księżyca. Za pomocą swojej skromnej lunety Galileusz dostrzegł także góry na powierzchni Srebrnego Globu, stwierdził występowanie plam na Słońcu oraz przekonał się, że w rzeczywistości Droga Mleczna składa się z bardzo wielu słabych gwiazd. Wyniki swych pierwszych astronomicznych obserwacji teleskopowych przedstawił Galileusz w "Gwiezdnym posłańcu" (Sidereus nuncius), dziełku wydanym na początku 1610 roku. Odkrycia te ugruntowały jego pogląd o słuszności teorii Kopernika. Swoje przekonania zawarł w dziele "Dialog o dwóch systemach świata" (1633), za co został postawiony przed Świętą Inkwizycją i zmuszony do ich odwołania.

Nie mniejsze znaczenie miało odkrycie przez Izaaka Newtona (1643-1727) prawa powszechnego ciążenia. Treść tego prawa została sformułowana w dziele "Philosophiae naturalis principia mathematica" (1687). Opisywało ono nie tylko ruch przysłowiowego jabłka, spadającego na Ziemię, lecz również ruch planet, co miało niezwykle istotne znaczenie światopoglądowe, gdyż dowodziło uniwersalizmu praw przyrody.

Równolegle z pracami teoretycznymi - takimi jak teoria Kopernika, odkrycie przez Keplera praw ruchu planet, czy wyjaśnienie ich na gruncie teorii powszechnego ciążenia przez Newtona - kontynuowane były, zapoczątkowane badaniami Galileusza, prace instrumentalno-obserwacyjne. Konstruowano coraz doskonalsze przyrządy optyczne, w tym pierwsze teleskopy zwierciadlane w układzie optycznym Newtona i Cassegraina. W Europie zaczęto tworzyć nowe obserwatoria astronomiczne. Szczególne znaczenie miały obserwatoria w Paryżu (zbudowane w latach 1667-1672) i w Greenwich pod Londynem (założone w 1675). Obserwatorium Paryskim kierował wytrawny obserwator Jean Dominique Cassini (1625-1712), który dokonał licznych odkryć dotyczących ciał Układu Słonecznego. Wyznaczył m.in. okresy obrotu Jowisza i Marsa, a także dostrzegł przerwę w pierścieniu Saturna, nazwaną z tego powodu jego imieniem. Obserwatorium w Greenwich, kierowane przez Johna Flamsteeda (1646-1719), prowadziło przede wszystkim obserwacje pozycji gwiazd z myślą o ich wykorzystaniu w żegludze dalekomorskiej. Ważnym wynikiem prac Flamsteeda było opublikowanie w 1712 roku katalogu współrzędnych 2866 gwiazd. Nie mniej znane niż obserwatoria w Paryżu i Londynie było obserwatorium Jana Heweliusza w Gdańsku (patrz: Astronomia w Polsce).

Wiek XVIII zaznaczył się w historii astronomii dalszym doskonaleniem przyrządów obserwacyjnych, w tym również zegarów. Duże znaczenie w praktycznym zastosowaniu astronomii dla określania pozycji statku na morzu miało wynalezienie w 1735 przez Johna Harrisona (1693-1776) chronometru. Około 1730 r. zastosowano w lunetach obiektywy achromatyczne, co pozwoliło na znaczne zwiększenie dokładności wyznaczania pozycji ciał niebieskich.

Wśród licznych osiągnięć astronomii XVIII w. do najbardziej znaczących należy odkrycie ruchów własnych gwiazd. Dokonał tego w 1718 roku następca Flamsteeda na stanowisku dyrektora Obserwatorium w Greenwich - Edmond Halley (1656-1742). Odkrycie to obaliło powszechnie przyjmowany dotychczas pogląd, że gwiazdy zajmują niezmienne położenie na sferze niebieskiej. Halley doszedł również do wniosku, że pojawiająca się na niebie co mniej więcej 76 lat jasna kometa jest tym samym ciałem niebieskim. Kometę tę ochrzczono nazwiskiem Halleya, mimo że nie był on jej odkrywcą, gdyż obserwowano ją już od blisko 2000 lat. Innym ważnym odkryciem było zmierzenie w 1725 przez Jamesa Bradleya (1693-1762) aberracji światła. Zjawisko to polega na pozornej zmianie położenia gwiazdy na niebie i jest spowodowane złożeniem prędkości Ziemi w ruchu wokół Słońca (około 30 km/s) i prędkości światła (blisko 300 000 km/s). Aberracja światła stanowi bezpośredni dowód ruchu Ziemi wokół Słońca. W 1781 r. astronom angielski William Herschel (1738-1822) odkrył nową planetę (nazwaną później Uranem), poszerzając tym samym granice Układu Słonecznego.

W drugiej połowie XVIII w. powstały również pierwsze teorie kosmogoniczne, które próbowały dać odpowiedź na pytanie, jak - biorąc pod uwagę znaną i akceptowaną mechanikę Newtona - uformował się Układ Słoneczny. Według filozofa niemieckiego Immanuela Kanta (1724-1804) powstanie Słońca oraz planet i ich księżyców nastąpiło drogą kondensacji drobnych okruchów materii. Podobną hipotezę sformułował niezależnie w dziele "Exposition du systéme du monde" francuski uczony Pierre Simon de Laplace (1749-1827), który uważał, że planety i ich księżyce wyłoniły się z wirującej wokół Słońca mgławicy pyłowej.

Podstawowymi (oprócz lunet) instrumentami w powstających na przełomie XVIII i XIX w. obserwatoriach były instrumenty przejściowe oraz koła południkowe, za pomocą których wyznaczano dokładne położenia ciał niebieskich. Ten typ obserwacji pozwolił w latach 1835-1838 na pomiar pierwszych paralaks gwiazd. Dokonali tego, niezależnie od siebie, Wasilij J. Struve (1793-1864) w Dorpacie (obecnie Tartu) w Estonii, Friedrich W. Bessel (1784-1846) w Królewcu oraz Thomas Henderson (1798-1844) w Cape Town (Afryka Południowa). Paralaksa, stanowiąca koronny dowód na prawdziwość teorii heliocentrycznej Kopernika, była poszukiwana już przez Tychona Brahego, później zaś przez Bradleya i Herschela. Nie do końca zdawali sobie oni jednak sprawę z tego, ile wynosi odległość do najbliższych nawet gwiazd; a zatem nie wiedzieli, że oczekiwana wartość paralaksy jest poniżej jednej sekundy kątowej.

Dzięki wykonywanym na szeroką skalę obserwacjom astrometrycznym stało się możliwe sporządzanie obszernych katalogów gwiazd. Największy z nich (będący w użyciu do chwili obecnej) powstał w połowie XIX w. w Obserwatorium Astronomicznym w Bonn pod kierunkiem Friedricha Wilhelma Argelandera (1799-1875). Katalog, znany pod nazwą "Bonner Durchmusterung", zawierał pozycje około 320 000 gwiazd z północnej półkuli nieba. Pod koniec XIX w. w obserwatorium astronomicznym w Cordobie (Argentyna) katalog rozszerzono na niebo południowe.

Pierwszą planetoidę (asteroidę), nazwaną Ceres, dostrzegł przypadkowo 1 stycznia 1801 roku w Palermo na Sycylii Giuseppe Piazzi (1746-1826). Odkrycie to zapoczątkowało całą serię obserwacji stosunkowo niewielkich ciał niebieskich (największe z nich mają średnice kilkuset kilometrów), obiegających Słońce pomiędzy orbitami Marsa i Jowisza. Następnymi odkrytymi planetoidami były: Pallas (1802), Juno (1804) i Westa (1807). Do końca XIX w. zidentyfikowano ponad 300 planetoid; obecnie liczba znanych planetoid przekracza 6000.
 
 
 [ 1 ]   [ 2 ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach