Astronomia
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:   Wirtualny Wszechświat > Astronomia > Historia astronomii  
  Tematy
- Historia astronomii
- Astronomia przedteleskopowa
- Astronomia starożytnego Egiptu i Mezopotamii
- Astronomia starożytnej Grecji
- Średniowieczna astronomia islamu
- Astronomia średniowieczna i renesansowa w Europie
- Astronomia nowożytna
- Astronomia i astrofizyka XX wieku
- Astronomia w Polsce
- Narzędzia i metody astronomii
- Astronomia sferyczna i praktyczna
- Badania kosmiczne
- Układ Słoneczny
- Słońce
- Galaktyki
- Kosmologia
- Gwiazdozbiory całego roku
- Eseje

  Szukacz




Astronomia nowożytna

 [ 1 ]   [ 2 ]

Wiek XIX zapisał się w historii astronomii burzliwym rozwojem metod obserwacyjnych. Aby obserwować coraz słabsze obiekty, konstruowano lunety o coraz większych średnicach obiektywów. Z końcem XIX w. została zbudowana w Obserwatorium Yerkesa największa luneta soczewkowa o średnicy obiektywu 102 cm. Niezależnie od lunet soczewkowych powstawały coraz większe teleskopy zwierciadlane. Początkowo zwierciadła były metalowe (teleskop ustawiony w Irlandii w 1845 roku miał średnicę 180 cm). Począwszy od drugiej połowy XIX wieku zaczęto jednak stosować zwierciadła szklane, pokrywając je warstwą odbijającą.

Na początku XIX wieku narodziła się także fotometria gwiazd. Do tego czasu pozostawała w użyciu bardzo subiektywna skala jasności, wprowadzona w II w. n.e. przez Klaudiusza Ptolemeusza. Jakkolwiek jeszcze w latach 1782-1784 John Goodricke (1764-1786) oraz Edward Pigott (1750-1807) rozpoczęli w Anglii systematyczne wizualne obserwacje gwiazd zmiennych, to dopiero pracom Williama Herschela i jego syna, Johna (1792-1871), a także Argelandera zawdzięczamy uściślenie pojęcia jasności gwiazd oraz opracowanie zasad określania wielkości gwiazdowych. Zaproponowana w połowie XIX wieku przez Argelandera wizualna metoda oceny jasności gwiazdy znalazła zastosowanie przy obserwacjach gwiazd zmiennych i do tej pory jest wykorzystywana przez miłośników astronomii.

Po roku 1840 w obserwacjach astronomicznych znalazła zastosowanie fotografia, co pozwoliło na uzyskiwanie trwałych obrazów Słońca, Księżyca, planet i innych ciał niebieskich. Rozwój fotografii, jak również obserwacje fotometryczne wykonywane pod koniec XIX w., sprzyjały licznym odkryciom gwiazd zmiennych i planetoid. Powstały wtedy również pierwsze fotograficzne atlasy nieba.

Fundamentalne znaczenie dla rozwoju astronomii miały obserwacje spektroskopowe. Chociaż po raz pierwszy linie w widmie słonecznym zostały dostrzeżone w 1802 roku przez Williama Wollastona (1766-1822), za pioniera badań w tej dziedzinie został uznany Joseph von Fraunhofer (1787-1826), który za pomocą skonstruowanego przez siebie spektroskopu odkrył w widmie Słońca znaczną liczbę linii widmowych. Fraunhofer dokonał również pierwszych obserwacji spektralnych kilku najjaśniejszych gwiazd. Sformułowane w roku 1860 przez Gustava Kirchhoffa (1824-1887) i Roberta W. Bunsena (1811-1899) prawa analizy spektralnej pozwoliły na określanie składu chemicznego Słońca i gwiazd, a w dalszej kolejności - na wyciąganie wniosków odnośnie ich budowy fizycznej. Z badań spektralnych zasłynęło Obserwatorium Uniwersytetu Harvarda, gdzie w 1886 r. Edward Charles Pickering (1864-1919) zastosował do fotografowania widm gwiazd pryzmat obiektywowy. Efektem szeroko zakrojonych obserwacji spektroskopowych była m.in. opracowana przez Annie Cannon (1863-1941) klasyfikacja widmowa, dzieląca gwiazdy na typy widmowe zależne od temperatury. Klasyfikacja ta, z niewielkimi zmianami, jest stosowana po dziś dzień. Dzięki obserwacjom spektroskopowym odkryto w 1889 r. pierwsze gwiazdy spektroskopowo podwójne.

Równie szybko jak astronomia obserwacyjna rozwijała się astronomia teoretyczna, wykorzystująca m.in. wyniki matematyczne XVIII i XIX w. Jej największym osiągnięciem było odkrycie w 1846 r. kolejnej planety - Neptuna. W wyniku skomplikowanych obliczeń, uwzględniających obserwowane zaburzenia w ruchu Urana, Urbain J. Leverrier (1811-1877) wskazał na niebie miejsce, w którym winna znajdować się nieznana planeta. I rzeczywiście, bardzo blisko obliczonej pozycji berliński astronom Johann Gottfried Galle (1812-1910) dostrzegł kolejną, ósmą planetę. Niemal w tym samym czasie podobne obliczenia, co Leverrier, wykonał w Anglii John C. Adams (1819-1892). Niestety, jego rezultat nie wzbudził zainteresowania wśród astronomów w Wielkiej Brytanii i palmę pierwszeństwa w odkryciu przyznano uczonemu francuskiemu. Zastosowanie podobnej metody podczas poszukiwań kolejnej planety nie dało spodziewanych rezultatów. Pluton został odkryty dopiero w 1930 roku przez Clyde'a Tombaugh (1906-1997).

Dla rozwoju astronomii teoretycznej istotne znaczenie miał rozkwit metod wyznaczania orbit ciał niebieskich. Ich istota polegała na tym, aby z kilku (przynajmniej trzech) zaobserwowanych położeń ciała niebieskiego (np. planetoidy lub komety) obliczyć parametry, określające jego eliptyczną lub paraboliczną orbitę; a ponadto - znając te parametry - podać przewidywane (przyszłe) pozycje ciała na sferze niebieskiej. Fundamentalnym w tej dziedzinie okazało się dzieło Karla Friedricha Gaussa (1777-1855) "Theoria motus corporum coelestium" (1809). Innym wielkim osiągnięciem tego rodzaju był opublikowany w 1887 r. przez Teodora Oppolzera (1841-1886) "Canon der Finsternisse", w którym autor zamieścił dane o 8000 zaćmień Słońca i 5200 zaćmieniach Księżyca z okresu od 1207 r. p.n.e do roku 2162.

Jerzy M. Kreiner

 [ 1 ]   [ 2 ]
Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach