Astronomia
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:   Wirtualny Wszechświat > Astronomia > Historia astronomii  
  Tematy
- Historia astronomii
- Astronomia przedteleskopowa
- Astronomia starożytnego Egiptu i Mezopotamii
- Astronomia starożytnej Grecji
- Średniowieczna astronomia islamu
- Astronomia średniowieczna i renesansowa w Europie
- Astronomia nowożytna
- Astronomia i astrofizyka XX wieku
- Astronomia w Polsce
- Narzędzia i metody astronomii
- Astronomia sferyczna i praktyczna
- Badania kosmiczne
- Układ Słoneczny
- Słońce
- Galaktyki
- Kosmologia
- Gwiazdozbiory całego roku
- Eseje

  Szukacz




Astronomia i astrofizyka XX wieku

 [ 1 ]   [ 2 ]   [ 3 ]

Przełom XIX/XX w. zaznaczył się w historii astronomii istotną zmianą w dotychczasowych kierunkach badawczych. Zamiast szeroko zakrojonych obserwacji astrometrycznych, których celem było wyznaczanie pozycji ciał niebieskich, na plan pierwszy wysuwają się badania o charakterze astrofizycznym: rozwinęła się spektroskopia i fotometria. W obserwatoriach astronomicznych lokalizowanych w miejscach o bardzo dobrych warunkach klimatycznych, wysoko nad poziomem morza, z dala od miast i ośrodków przemysłowych, stawiano teleskopy o coraz większych zwierciadłach, pozwalających na obserwacje coraz słabszych i bardziej odległych ciał niebieskich. W 1908 r. w Obserwatorium na Mt Wilson (USA) oddano do użytku teleskop o średnicy zwierciadła 152 cm, a w 1918 r. teleskop 257 cm, który aż do 1948 r., tj. do chwili uruchomienia w kalifornijskim Obserwatorium na Mt Palomar (obecnie Obserwatorium Hale'a; USA) teleskopu o średnicy 508 cm, był największym teleskopem świata. W 1976 roku na Kaukazie w pobliżu miejscowości Zielenczuk (Rosja) rozpoczął obserwacje teleskop o średnicy 6 m. W chwili obecnej (1999) największym teleskopem na świecie jest oddany do użytku w 1992 r. teleskop Keck I, którego efektywna średnica zwierciadła wynosi 9,8 m. Teleskop ten został umieszczony na Hawajach w pobliżu szczytu Mauna Kea, na wysokości 4150 m n.p.m. Inne duże teleskopy pracują w Chile, na wyspach Kanaryjskich, w południowo-zachodniej części Stanów Zjednoczonych i w Australii, czyli w miejscach o bardzo dobrej przejrzystości powietrza, gdzie jest szczególnie dużo bezchmurnych nocy w ciągu roku.

Odkrycie w 1931 r. przez Karla Jansky'ego (1905-1950), inżyniera w Telefonicznych Laboratoriach Bella (USA), pozaziemskiego promieniowania radiowego dochodzącego z rejonów Drogi Mlecznej otwarło przed astronomią nieznane wcześniej źródło informacji o ciałach niebieskich i zapoczątkowało nową dziedzinę - radioastronomię. Pierwszy radioteleskop został skonstruowany w 1937 r. przez Grote'a Rebera (ur. 1911), ale burzliwy rozwój techniki radioastronomicznej nastąpił dopiero po drugiej wojnie światowej. W roku 1957 oddano do użytku w Jodrell Bank (Anglia) radioteleskop, którego antena miała średnicę 76 m, a w 1972 r. w Effelsbergu koło Bonn (Niemcy) uruchomiono największy jak dotąd radioteleskop z ruchomą anteną o średnicy 100 m. Największa na świecie nieruchoma antena o średnicy 300 m znajduje się w Arecibo (Puerto Rico).

Dalsze możliwości rozszerzenia wiedzy o ciałach niebieskich pojawiły się z chwilą pierwszych obserwacji astronomicznych przeprowadzonych z pokładów sztucznych satelitów Ziemi. Obserwacje te są wolne od niekorzystnego wpływu atmosfery, dzięki czemu można je prowadzić w pełnym zakresie widma elektromagnetycznego: od fal radiowych, poprzez podczerwień, zakres widzialny, ultrafiolet, aż po promieniowanie rentgenowskie i gamma. Jakkolwiek pierwszych obserwacji pozaatmosferycznych dokonano z pokładów rakiet balistycznych w latach czterdziestych XX wieku, to za początek ery kosmicznej należy uznać datę 4 października 1957 r., kiedy z terenów b. ZSRR wystrzelono pierwszego sztucznego satelitę Ziemi - Sputnika 1. W niecałe dwa lata później, 2 stycznia 1959 r. statkowi Łuna 1 nadano drugą prędkość kosmiczną, dzięki czemu mogła dotrzeć w pobliże Księżyca. Pierwszym człowiekiem przebywającym w kosmosie był Rosjanin Jurij Gagarin (1934-1968), natomiast pierwszymi ludźmi, którzy stanęli 21 lipca 1969 r. na Księżycu byli astronauci amerykańscy Neil Armstrong (ur. 1930) i Edwin B. Aldrin (ur. 1930), członkowie załogi statku Apollo 11.

Wśród bardzo licznych sztucznych satelitów Ziemi o różnym przeznaczeniu na orbicie umieszczano również aparaturę przeznaczoną wyłącznie do obserwacji astronomicznych. Do satelitów tych należała seria orbitalnych obserwatoriów astronomicznych OAO (Orbiting Astronomical Observatory), z których pierwszy został wystrzelony 8 kwietnia 1966 r. Satelita OAO-3, przeznaczony m.in. do obserwacji spektroskopowych gwiazd w dalekim ultrafiolecie (start 21 sierpnia 1972 r.), otrzymał nazwę Copernicus, dla uczczenia przypadającej w roku 1973 pięćsetnej rocznicy urodzin Mikołaja Kopernika. W zakresie podczerwieni obserwacje prowadziły m.in.: IRAS (Infrared Astro-nomical Satellite), wystrzelony w 1983 r., oraz COBE (Cosmic Background Explorer), umieszczony na orbicie w 1989 r., który miał za zadanie obserwacje kosmicznego promieniowania tła. W zakresie rentgenowskim obserwacje prowadziły m.in.: wystrzelony w 1978 r. satelita HEAO-2, zwany Einsteinem, oraz satelita ROSAT, wyniesiony na orbitę w 1990 r. W zakresie promieniowania gamma od 1991 roku obserwacje prowadzi satelita o nazwie GRO (Gamma Ray Observatory). Szczególnie dużo informacji o Wszechświecie dostarcza umieszczony na orbicie w kwietniu 1990 r. amerykański Kosmiczny Teleskop Hubble'a (Hubble Space Telescope), wyposażony w zwierciadło o średnicy 2,4 m.

Nie sposób tu wymienić wszystkich sond kosmicznych, które prowadziły obserwacje Księżyca lub też przebyły długą drogę ku planetom (nie licząc Plutona) Układu Słonecznego. Spośród nich najwięcej danych dostarczyła sonda Voyager 2, która w trakcie dwunastoletniego lotu (1977-1989) zbliżyła się do planet olbrzymów: Jowisza, Saturna, Urana i Neptuna, przekazując najwyższej jakości obrazy tych ciał i ich księżyców oraz inne dane fizyczne o planetach i ich otoczeniu. Oprócz Księżyca, na którego powierzchni w latach 1969-1972 sześciokrotnie lądowali astronauci amerykańscy, uczestniczący w programie Apollo, a także miękko lądowały rosyjskie sondy kosmiczne Łuna, bezpośrednie badania powierzchni planet były prowadzone na Wenus i Marsie. Do powierzchni Wenus jako pierwsze dotarły w 1975 r. rosyjskie sondy z serii Wenera, natomiast na Marsie pierwsze wylądowały w 1976 r. amerykańskie sondy Viking 1 i 2. Wielkim sukcesem zakończył się również lot sondy Giotto, która 14 marca 1986 r. sfotografowała z odległości zaledwie 610 km jądro słynnej komety Halleya.
 
 
 [ 1 ]   [ 2 ]   [ 3 ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach