Astronomia
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:   Wirtualny Wszechświat > Astronomia > Historia astronomii  
  Tematy
- Historia astronomii
- Astronomia przedteleskopowa
- Astronomia starożytnego Egiptu i Mezopotamii
- Astronomia starożytnej Grecji
- Średniowieczna astronomia islamu
- Astronomia średniowieczna i renesansowa w Europie
- Astronomia nowożytna
- Astronomia i astrofizyka XX wieku
- Astronomia w Polsce
- Narzędzia i metody astronomii
- Astronomia sferyczna i praktyczna
- Badania kosmiczne
- Układ Słoneczny
- Słońce
- Galaktyki
- Kosmologia
- Gwiazdozbiory całego roku
- Eseje

  Szukacz




Astronomia w Polsce

 [ 1 ]   [ 2 ]

Początki astronomii uniwersyteckiej w Polsce sięgają 1405 r., gdy w Akademii Krakowskiej Jan Stobner ufundował katedrę astronomii. W roku 1459 powstała ponadto katedra astrologii, zajmująca się nie tylko horoskopami, lecz również astronomią praktyczną. Do najwybitniejszych uczonych owych czasów należeli Marcin Król z Żurawicy (ok.1422-1460) i jego uczeń Marcin Bylica z Olkusza (1433-1493), który przekazał w darze swojej Alma Mater instrumenty astronomiczne, przechowywane do dziś w Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego. W drugiej połowie XV w., dzięki wykładom m.in. Jana z Głogowa (1445-1507) i Wojciecha z Brudzewa (1445-1495), Akademia Krakowska zasłynęła z wysokiego poziomu wiedzy astronomicznej, przyciągając wielu uczonych i studentów, nawet z dalekich stron. Był wśród nich przybyły do Krakowa w 1491 r. Mikołaj Kopernik (1473-1543), przyszły autor wiekopomnego dzieła "O obrotach" (De revolutionibus).

W XVI i XVII w. astronomia krakowska utraciła swoją silną pozycję, mimo że niektórzy profesorowie nadal interesowali się teorią Kopernika. Należał do nich Jan Brożek z Kurzelowa (1585-1652), który, choć nie mógł wykładać podstaw teorii heliocentrycznej (dzieło Kopernika znajdowało się na indeksie), gromadził jednak wszelkie materiały dotyczące wielkiego astronoma.



Obserwatorium Jana Heweliusza,
zbudowane na dachach jego
trzech gdańskich kamienic.

   

Wynalazek lunety i odkrycia Galileusza sprawiły, że z początkiem XVII w. nastąpił wzrost zainteresowań astronomią. Europejski rozgłos zyskał gdański astronom Jan Heweliusz (1611-1687), dysponujący własnym, dobrze wyposażonym obserwatorium astronomicznym, zlokalizowanym na dachach swoich domów. Do ważniejszych dzieł Heweliusza należą: "Selenografia" (Selenographia) (wyd. 1647), w której znalazły się szczegółowe, starannie wykreślone mapy Księżyca; "Kometografia" (Cometographia) (wyd. 1668), gdzie można znaleźć opisy i rysunki około 400 komet, w tym 9 odkrytych przez samego Heweliusza; oraz wydane pośmietnie "Prodromus astronomiae", zawierające atlas i katalog 1564 gwiazd. Opracowując atlas nieba, Heweliusz zaproponował wprowadzenie kilku nowych gwiazdozbiorów, wśród nich Tarczy Sobieskiego, na cześć polskiego króla, który udzielał astronomowi znacznego wsparcia.



Prezentacja działania olbrzymiego
teleskopu Heweliusza odbyła się
poza murami Gdańska.

   

Pierwsza połowa XVIII w. charakteryzowała się znaczną stagnacją nauki w Polsce, a więc i astronomii. Przełomem było utworzenie nowoczesnych obserwatoriów astronomicznych. Pierwsze z nich powstało w Wilnie w 1753 r. za sprawą ks. Tomasza Żebrowskiego (1714-1758), ale intensywny rozwój badań w tej placówce nastąpił po roku 1764, gdy kierownictwo objął ks. Marcin Poczobut-Odlanicki (1728-1808). Mimo że po powstaniu listopadowym Uniwersytet Wileński został zamknięty, obserwatorium kontynuowało prace aż do 1876 r. Otwarcie Obserwatorium Krakowskiego nastąpiło w 1792 r., a jego pierwszym dyrektorem został Jan Śniadecki (1756-1830), entuzjasta Kopernika i autor pierwszej w języku polskim rozprawy poświęconej temu wybitnemu uczonemu ("O Koperniku", 1802). Przez krótki czas (1764-1773) istniało również obserwatorium w Poznaniu, zorganizowane przez ks. Józefa Rogalińskiego (1728-1802) przy tamtejszym kolegium jezuickim. Obserwatorium Warszawskie zostało założone w 1825 r. przez Franciszka Armińskiego (1789-1848).

W znajdującej się pod zaborami Polsce rozwój astronomii był niewielki, a nieprzerwaną działalność utrzymywały jedynie obserwatoria w Krakowie i Warszawie. Wśród astronomów krakowskich wyróżnił się Maurycy Pius Rudzki (1862-1916), jeden z pionierów teorii budowy gwiazd, dyrektor obserwatorium w latach 1902-1916. Spod jego pióra wyszły dwa znakomite podręczniki akademickie: "Fizyka Ziemi" (1909) oraz "Astronomia teoretyczna" (1914). Obserwatorium Astronomicznym w Warszawie kierował w latach 1848-1869 Jan Baranowski (1800-1879), który zasłynął jako autor pierwszego tłumaczenia z łaciny na język polski dzieła Kopernika "O obrotach" (1854). Jego najwybitniejszym pomocnikiem był Adam Prażmowski (1821-1885), prekursor polskiej astrofizyki, odkrywca polaryzacji światła korony słonecznej. W latach 1869-1915 kierownictwo Obserwatorium Warszawskiego przeszło w ręce astronomów rosyjskich.
 
 
 [ 1 ]   [ 2 ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach