Astronomia
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:   Wirtualny Wszechświat > Astronomia > Historia astronomii  
  Tematy
- Historia astronomii
- Astronomia przedteleskopowa
- Astronomia starożytnego Egiptu i Mezopotamii
- Astronomia starożytnej Grecji
- Średniowieczna astronomia islamu
- Astronomia średniowieczna i renesansowa w Europie
- Astronomia nowożytna
- Astronomia i astrofizyka XX wieku
- Astronomia w Polsce
- Narzędzia i metody astronomii
- Astronomia sferyczna i praktyczna
- Badania kosmiczne
- Układ Słoneczny
- Słońce
- Galaktyki
- Kosmologia
- Gwiazdozbiory całego roku
- Eseje

  Szukacz




Astronomia w Polsce

 [ 1 ]   [ 2 ]

Wkrótce po odzyskaniu niepodległości nastąpiło znaczne ożywienie w polskich ośrodkach astronomicznych. Dyrektorem Obserwatorium Krakowskiego został w 1919 r. Tadeusz Banachiewicz (1882-1954), twórca rachunku krakowianowego oraz autor licznych prac dotyczących wyznaczania orbit i ruchu Księżyca. Mimo swoich teoretycznych zainteresowań w pełni doceniał rolę obserwacji, doprowadzając do utworzenia w 1922 r. na wzniesieniu Lubomir (912 m n.p.m.) w pobliżu Myślenic skromnej stacji obserwacyjnej, która działała do 1944 r., tj. do chwili spalenia jej przez okupanta. Osiągnięciem stacji było odkrycie dwóch nowych komet: Orkisz 1925 I oraz Kaho-Kozik-Lis 1936 III. (W okresie międzywojennym cztery komety odkrył również w Krakowie Antoni Wilk (1876-1940): Peltier-Wilk 1925 XI, Wilk 1930 II, Wilk 1930 III, Wilk-Peltier 1937 II). W Obserwatorium Krakowskim i na Lubomirze Banachiewicz zapoczątkował także szeroko zakrojone obserwacje gwiazd zmiennych, kontynuowane m.in. przez odkrywcę pyłowych księżyców Ziemi - Kazimierza Kordylewskiego (1903-1981). Zasługą Banachiewicza było również założenie, wychodzącego do chwili obecnej, czasopisma naukowego o zasięgu międzynarodowym "Acta Astronomica", w którym astronomowie polscy mogli publikować wyniki swych badań.

Obserwatorium Warszawskim kierował od 1923 r. Michał Kamieński (1879-1973), autorytet w badaniach ruchu komet. Wraz z Janem Gadomskim (1889-1966) przyczynił się do otwarcia w 1938 r. dużego Obserwatorium Meteorologiczno-Astronomicznego im. Józefa Piłsudskiego na szczycie Popa Iwana (2022 m. n.p.m.) w Czarnohorze (Karpaty Wschodnie), wyposażonego w nowoczesny astrograf o średnicy obiektywu 33 cm. Działalność Obserwatorium na Popie Iwanie została przerwana we wrześniu 1939 r., a gmach popadł w ruinę.

Obserwatorium Wileńskie zostało reaktywowane po pierwszej wojnie światowej przez Władysława Dziewulskiego (1878-1962), wybitnego specjalistę w dziedzinie astronomii gwiazdowej. Specjalizowało się ono w badaniach astrofizycznych; tam też, w 1938 r., Wilhelmina Iwanowska (1905-1999) dokonała pierwszych w Polsce obserwacji spektroskopowych.

We Lwowie istotny rozwój astronomii nastąpił z chwilą objęcia kierownictwa Zakładu Astronomicznego Uniwersytetu Jana Kazimierza przez Eugeniusza Rybkę (1898-1988), specjalistę w zakresie fotometrii gwiazdowej, który podjął systematyczne obserwacje zakupionymi astrokamerami Zeissa o średnicach 10 i 14 cm.

Oprócz wspomnianych już ośrodków w Krakowie, Warszawie, Wilnie i Lwowie mniejsze obserwatoria astronomiczne powstały również w Poznaniu, a także przy Politechnikach: Lwowskiej i Warszawskiej.

Podczas drugiej wojny światowej astronomia polska poniosła dotkliwe straty: spalone zostało Obserwatorium Astronomiczne w Warszawie przy Al. Ujazdowskich, uległy zniszczeniu obserwatoria na Popie Iwanie i na Lubomirze, utracone zostały obserwatoria w Wilnie i Lwowie. We wszystkich placówkach astronomicznych (z wyjątkiem Krakowa) niemal zamarła praca naukowa. Wiele z nich bezpowrotnie utraciło znaczną część zbiorów bibliotecznych i instrumentów oraz bezcenne archiwa.

Po roku 1945 do Krakowa, Poznania i Warszawy dołączyły nowo utworzone ośrodki astronomiczne we Wrocławiu i Toruniu. Organizacji Obserwatorium Wrocławskiego i jego filii w Białkowie podjęli się astronomowie lwowscy, którzy przejęli budynki i część instrumentów dawnego obserwatorium niemieckiego, natomiast do Torunia przeniosła się większość astronomów wileńskich. Ich staraniem w 1949 r. w miejscowości Piwnice otwarto nowe uniwersyteckie Obserwatorium Astronomiczne, początkowo wyposażone w wypożyczony ze Stanów Zjednoczonych astrograf o średnicy 20 cm. W 1962 r. w Piwnicach ustawiono - jak dotąd największy na ziemiach polskich - teleskop w układzie optycznym Schmidta, o średnicy zwierciadła 90 cm.

Obserwatorium Warszawskie rozpoczęło tymczasową działalność w Krakowie. Przeniesienie do Warszawy nastąpiło dopiero w 1950 r. i było połączone z otwarciem stacji w Ostrowiku, gdzie początkowo uruchomiono refraktor o średnicy 25 cm. Warunki pracy astronomów ośrodka warszawskiego uległy poprawie z chwilą oddania do użytku w 1976 r. gmachu Centrum Astronomicznego im. Mikołaja Kopernika Polskiej Akademii Nauk przy ulicy Bartyckiej 18. Z końcem lat pięćdziesiątych - dzięki inicjatywie i pracom Stefana Piotrowskiego (1905-1985), m.in. autora nowej oryginalnej metody wyznaczania orbit gwiazd zaćmieniowych, i jego uczniów - powstał w Warszawie znany w świecie ośrodek naukowy, specjalizujący się w astrofizyce teoretycznej, w tym w teorii ewolucji układów podwójnych gwiazd.

Z okazji sześćsetlecia Uniwersytetu Jagiellońskiego Obserwatorium Krakowskie uzyskało w 1964 r. nową lokalizację na terenie dawnego fortu Skała k. Bielan. W jednym z pawilonów obserwatorium został ustawiony teleskop Cassegraina o średnicy 50 cm. Wcześniej, w 1954 r., w Forcie Skała rozpoczęto pierwsze w Polsce obserwacje radioteleskopem z anteną o średnicy 5 m.

Dwie ostatnie dekady XX w. przyniosły dalszy rozwój astronomii obserwacyjnej w Polsce. Oto tylko niektóre dokonania: W Piwnicach uruchomiono radioteleskop o średnicy 32 m, natomiast sześćdziesięciocentymetrowe teleskopy optyczne zostały ustawione w Ostrowiku, Białkowie, Piwnicach oraz w jedynym w Polsce górskim obserwatorium astronomicznym na Suhorze (1000 m n.p.m.) w Gorcach. Największy polski teleskop o średnicy zwierciadła 130 cm, należący do Obserwatorium Warszawskiego, został zainstalowany w Obserwatorium Las Campanas (2400 m n.p.m.) w Chile, gdzie istnieją szczególnie dobre warunki obserwacyjne.

Jerzy M. Kreiner

 [ 1 ]   [ 2 ]
Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach