Astronomia
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:   Wirtualny Wszechświat > Astronomia > Narzędzia i metody astronomii  
  Tematy
- Historia astronomii
- Narzędzia i metody astronomii
- Teleskopy i detektory
- Instrumenty pomocnicze i techniki obserwacyjne
- Pozaziemskie obserwatoria astronomiczne
- Astronomia sferyczna i praktyczna
- Badania kosmiczne
- Układ Słoneczny
- Słońce
- Galaktyki
- Kosmologia
- Gwiazdozbiory całego roku
- Eseje

  Szukacz




Pozaziemskie obserwatoria astronomiczne
 
 [ 1 ]   [ 2 ]   [ 3 ]   [ 4 ]   [ 5 ]

Dalszy rozwój astronomii rentgenowskiej umożliwiły obserwacje wykonane z pokładu satelitów serii HEAO (High Energy Astronomy Observatories). HEAO 1 (o masie 3150 kg), działając na orbicie okołoziemskiej od sierpnia 1977 r. do marca 1979 r., zarejestrował około 1000 źródeł promieniowania rentgenowskiego, w tym wiele aktywnych jąder galaktyk i gromad galaktyk. HEAO 2, znany jako satelita Einstein, został 13 listopada 1978 r. umieszczony na orbicie kołowej, przebiegającej 530 km nad powierzchnią Ziemi. Wyposażony był w teleskop rentgenowski, którego zwierciadło miało średnicę 58 cm i ogniskową 3,5 m. Działając do kwietnia 1981 r., Einstein umożliwił odkrycie kilku tysięcy źródeł promieniowania rentgenowskiego, a dzięki dużej zdolności rozdzielczej (około 3 sekund kątowych) pozwolił na opracowanie map źródeł rozciągłych (np. pozostałości po wybuchach supernowych).

  >>>
Satelita HEAO 2 (Einstein) przed wystrzeleniem na orbitę okołoziemską. Fot. NASA.

Teleskopy i detektory promieniowania rentgenowskiego wchodziły także w skład aparatury naukowej wielu innych obiektów kosmicznych, np. brytyjskich satelitów Ariel 5 (start 15 października 1974) i Ariel 6 (start 2 czerwca 1979), stacji orbitalnych Salut 4 (26 grudnia 1974 - 2 lutego 1977) i Salut 7 (19 kwietnia 1982 - 6 lutego 1991), satelity Explorer 53 (SAS 3), wyniesionego na orbitę 7 maja 1975 r., japońskich satelitów Hakucho (CORSA, czyli Cosmic Radiation Satellite), który rozpoczął pracę 21 lutego 1979 r., oraz Tenma (Astro B), wystrzelonego 20 lutego 1983 r. Do obserwacji miękkiego promieniowania rentgenowskiego z dużą kątową zdolnością rozdzielczą służył teleskop rentgenowski o średnicy 28 cm, wyniesiony 26 maja 1983 r. na orbitę okołoziemską (o perygeum i apogeum równych, odpowiednio, 500 i 200 tys. km) na pokładzie satelity EXOSAT (European X-ray Observatory Satellite); działał do 1986 r. W okresie od 5 lutego 1987 do 1 listopada 1991 obserwował niebo w promieniowaniu rentgenowskim kolejny satelita japoński Ginga. Zasłużył się szczególnie zarejestrowaniem promieni X, pochodzących z pierwszych chwil po wybuchu słynnej supernowej 1987A w Wielkim Obłoku Magellana.

Od 1 czerwca 1990 r. pracował na orbicie okołoziemskiej satelita ROSAT, będący wspólnym przedsięwzięciem Niemiec, USA i Wielkiej Brytanii. Obiekt ten, o masie 2424 kg, okrąża Ziemię po kołowej orbicie oddalonej od powierzchni o 580 km. Na jego pokładzie znajduje się teleskop rentgenowski o średnicy 83 cm i ogniskowej 240 cm oraz trzy detektory promieniowania pozwalające na rejestrację obrazów o dużej zdolności rozdzielczej i widm obserwowanych obiektów. Satelita miał funkcjonować przez 2,5 roku, ale użytecznych naukowo danych (np. o promieniowaniu rentgenowskim komet, które zostało odkryte podczas obserwacji komety Hyakutake w marcu 1996 r.) dostarczał aż do września 1998 r. Wśród najnowszych orbitalnych obserwatoriów rentgenowskich trzeba jeszcze wspomnieć o kolejnym japońskim satelicie Asuka (Astro D), nazywanym też ASCA (Advanced Satellite for Cosmology and Astrophysics), który został wystrzelony 20 lutego 1993 r., oraz o satelicie amerykańskim Alexis, który po starcie w dniu 25 kwietnia 1993 r. miał różne kłopoty techniczne i dopiero po roku rozpoczął obserwacje.

  >>>
Rentgenowskie obserwatorium orbitalne AXAF, nazwane na cześć Subrahmanyana Chandrasekhara Chandrą.

Długo oczekiwany start amerykańskiego obserwatorium satelitarnego AXAF (Advanced X-ray Astrophysics Facility), przeznaczonego do rejestrowania promieniowania rentgenowskiego w zakresie energii od 0,1 do 10 keV, nastąpił 23 lipca 1999 r. Jego głównym instrumentem jest teleskop rentgenowski (którego największe zwierciadło ma średnicę 1,2 m i ogniskową 10 m), wyposażony w 4 detektory. Nowy obiekt umożliwia uzyskiwanie widm i obrazów obserwowanych źródeł o rząd wielkości wyraźniejszych niż otrzymywane z satelity ROSAT. AXAF umożliwił już odkrycie emitującej promieniowanie rentgenowskie strugi materii o długości aż 25 tys. lat świetlnych, wypływającej ze znanej galaktyki aktywnej Centaurus A, w której centrum znajduje się prawdopodobnie supermasywna czarna dziura. Satelitę AXAF ochrzczono imieniem Chandra dla uczczenia Subrahmanyana Chandrasekhara (1910-1995), wybitnego astrofizyka amerykańskiego hinduskiego pochodzenia, laureata Nagrody Nobla w 1983 r.

Zakres widma promieniowania elektromagnetycznego obejmujący fale jeszcze krótsze niż promieniowanie rentgenowskie, czyli tzw. promieniowanie gamma, jest bardzo trudny do obserwacji. Fotony promieniowania gamma niosą energię mierzoną w setkach i tysiącach keV i z łatwością przenikają przez materię, a więc ich wykrycie nie jest sprawą łatwą. W latach sześćdziesiątych XX w. wiele sztucznych satelitów było wyposażonych w czujniki promieniowania gamma, ale przede wszystkim w celu wykrywania naziemnych źródeł tego promieniowania (towarzyszy ono np. eksplozjom nuklearnym). Pierwszych rejestracji fotonów gamma pochodzących z centrum i dysku Galaktyki dokonał satelita OSO 3, umieszczony na orbicie okołoziemskiej w marcu 1967 r. W tym też roku amerykańskie satelity wojskowe typu Vela (których zadaniem było sprawdzanie, czy nie dokonuje się eksplozji nuklearnych w atmosferze, wbrew porozumieniu o zakazie takich eksperymentów) zarejestrowały intensywne kilkusekundowe błyski promieniowania gamma, tyle że dochodzące nie z powierzchni Ziemi, lecz z różnych kierunków we Wszechświecie. Odkrycie to długo trzymano w tajemnicy i dopiero w 1973 r. opublikowana została na ten temat pierwsza praca naukowa. Stale obserwowane błyski gamma są do dziś jedną z największych zagadek astronomii.

Podobnie jak satelita SAS 1 (Explorer 42, Uhuru) zapoczątkował rozwój astronomii rentgenowskiej, następny satelita tej serii, SAS 2 (Explorer 48), rozpoczął systematyczne obserwacje nieba w promieniowaniu gamma. Na orbicie okołoziemskiej został umieszczony 15 listopada 1972 r. i w ciągu ośmiomiesięcznych obserwacji nieba zarejestrował około 8 tys. fotonów gamma. Odkrył m.in. emisję tego promieniowania pochodzącą z dwóch pulsarów, będących pozostałościami po wybuchu supernowej (Krab i Vela), oraz niezwykłe źródło promieniowania gamma, nazwane Geminga, w gwiazdozbiorze Bliźniąt.

 [ 1 ]   [ 2 ]   [ 3 ]   [ 4 ]   [ 5 ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach