Astronomia
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:   Wirtualny Wszechświat > Astronomia > Narzędzia i metody astronomii  
  Tematy
- Historia astronomii
- Narzędzia i metody astronomii
- Teleskopy i detektory
- Instrumenty pomocnicze i techniki obserwacyjne
- Pozaziemskie obserwatoria astronomiczne
- Astronomia sferyczna i praktyczna
- Badania kosmiczne
- Układ Słoneczny
- Słońce
- Galaktyki
- Kosmologia
- Gwiazdozbiory całego roku
- Eseje

  Szukacz




Pozaziemskie obserwatoria astronomiczne
 
 [ 1 ]   [ 2 ]   [ 3 ]   [ 4 ]   [ 5 ]

Dalszy znaczący postęp w astronomii gamma dokonał się dzięki satelicie Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA) COS-B, który został wyniesiony 9 sierpnia 1975 r. na eliptyczną orbitę okołoziemską o perygeum i apogeum równych, odpowiednio, 442 km i 99 tys. km. W ciągu prawie 7 lat działania COS-B zarejestrował około 210 tys. fotonów o energiach od 70 do 5000 MeV. Wśród odkrytych przez niego źródeł udało się zidentyfikować znany kwazar 3C 273, będące pierwszym znanym pozagalaktycznym źródłem promieniowania gamma. Pierwszą mapę całego nieba w promieniowaniu gamma opracowano na podstawie obserwacji wspomnianego wyżej satelity HEAO 1. Nie spełnił natomiast oczekiwań satelita radziecki Gamma, unoszący na pokładzie zbudowany we Francji teleskop promieniowania gamma. Satelita został wystrzelony 11 lipca 1990 r. (jego orbita przebiegała w perygeum 190 km nad powierzchnią Ziemi, a w apogeum - 233 km). Orientację Gammy w przestrzeni kosmicznej zapewniał prawidłowo funkcjonujący czujnik o nazwie Telegwiazda, skonstruowany w Polsce.

Od 5 kwietnia 1991 r. w przestrzeni kosmicznej działa obserwatorium promieniowania gamma GRO (Gamma Ray Observatory) im. Arthura H. Comptona. Na kołowej orbicie, przebiegającej 450 km nad powierzchnią Ziemi, zostało umieszczone za pomocą promu kosmicznego Atlantis (lot STS-37). Na jego pokładzie znajdują się cztery zestawy przyrządów do detekcji promieniowania o energii od 50 keV do 30 GeV. Pozwalają one określić położenie na sferze niebieskiej silnych źródeł z dokładnością około 0,1o. GRO zarejestrował już m.in. kilka tysięcy błysków gamma. Podobnie jak na początku lat dziewięćdziesiątych satelita ROSAT, obserwatorium Comptona należy dziś do najbardziej wydajnych źródeł informacji w astrofizyce wysokich energii.

  >>>

Obserwatorium promieniowania gamma GRO podczas umieszczania go na orbicie. Fot. NASA.



  >>>

Satelita GRO po rozwinięciu paneli baterii słonecznych. Fot. NASA.


Wprawdzie obserwacje astronomiczne w podczerwieni są prowadzone z powierzchni Ziemi (w tzw. bliskiej i średniej podczerwieni istnieją wąskie zakresy widma, dla których atmosfera ziemska jest przezroczysta), to jednak przełomu w badaniach w tej dziedzinie dokonał satelita IRAS (Infrared Astronomical Satellite), który w 1983 r. przeprowadził przegląd niemal całego nieba w czterech zakresach średniej i dalekiej podczerwieni. Jako wspólne dzieło USA, Wielkiej Brytanii i Holandii został wystrzelony 25 stycznia 1983 na kołową orbitę biegunową odległą od powierzchni Ziemi o około 900 km i działał - zgodnie z planem - do 23 listopada 1983. Głównym przyrządem satelity (o masie startowej 1076 kg) był teleskop o średnicy 57 cm, chłodzony za pomocą ciekłego helu do temperatury około 2 K. Rezultatem prawie dziesięciomiesięcznej misji IRAS jest katalog około 250 tys. obiektów emitujących promieniowanie podczerwone. Wśród najciekawszych odkryć zawdzięczanych temu satelicie są protoplanetarne dyski pyłowe wokół 4 jasnych gwiazd (m.in. Wegi) oraz 6 nowych komet (a wśród nich kometa IRAS-Araki-Alcock, która przeszła najbliżej Ziemi ze wszystkich znanych komet: w odległości zaledwie 4,7 mln km). IRAS odkrył też wiele galaktyk, w których zachodzą w sposób gwałtowny procesy gwiazdotwórcze.

Następcą IRAS było obserwatorium ISO (Infrared Space Observatory), zbudowane przez Europejską Agencję Kosmiczną i wyniesione 17 listopada 1995 r. na orbitę okołoziemską, której perygeum i apogeum wynosiły, odpowiednio, 1 tys. i 70,5 tys. km. ISO zostało wyposażone w teleskop o średnicy 60 cm, chłodzony ciekłym helem do temperatury bardzo bliskiej zera bezwzględnego, oraz w 4 przyrządy do analizy rejestrowanego promieniowania. Całe urządzenie pracowało do 16 maja 1998 r. (zapas helu wyczerpał się 8 kwietnia 1998 r.) i w tym czasie wykonano około 26 tys. obserwacji. Pozwoliły one m.in. na stwierdzenie obecności wody w obszarach powstawania nowych gwiazd, w sąsiedztwie gwiazd umierających, w pobliżu centrum Galaktyki; wodę odkryto także w atmosferze Tytana. Dzięki obserwacjom ISO poznano struktury pyłowe kilku komet, w tym jasnej komety Hale-Bopp, oraz odkryto dyski pyłowe, otaczające nie tylko gwiazdy młode, lecz także będące w końcowym stadium ewolucji (co wskazuje, że planety mogą tworzyć się wokół gwiazd w różnym wieku). Do najciekawszych rezultatów pracy ISO należy odkrycie pyłu międzygalaktycznego.

Obserwacjom promieniowania z pogranicza podczerwieni i milimetrowych fal radiowych poświęcona była amerykańska misja COBE (Cosmic Background Explorer). Satelita ten umieszczony 18 listopada 1989 r. na prawie kołowej orbicie biegunowej, przebiegającej mniej więcej 900 km nad powierzchnią Ziemi. Główne instrumenty pomiarowe COBE też wymagały chłodzenia ciekłym helem, którego zapas umożliwił ich funkcjonowanie przez 11 miesięcy. Ostatnie przyrządy, nie wymagające chłodzenia, wyłączono 23 grudnia 1993 r. Obserwacje prowadzone za pomocą COBE dowiodły, że kosmiczne (mikrofalowe) promieniowanie tła jest - z bardzo dużą dokładnością - promieniowaniem ciała doskonale czarnego o temperaturze 2,735 K. Odkrycie to ugruntowało teorię Wielkiego Wybuchu i ma fundamentalne znaczenie kosmologiczne.

  >>>
Amerykański satelita COBE, który wykonał niezwykle istotne obserwacje kosmicznego promieniowania tła. Fot. NASA.

Wśród orbitalnych obserwatoriów astronomicznych nietypowe miejsce zajmuje satelita astrometryczny Europejskiej Agencji Kosmicznej Hipparcos, którego celem było wyznaczenie z dużą dokładnością pozycji, odległości i ruchu własnego kilkuset tysięcy gwiazd. Wystrzelony został 9 sierpnia 1989 r., ale wskutek awarii technicznej nie udało się go umieścić - jak planowano - na orbicie geostacjonarnej i okrążał Ziemię po wydłużonej elipsie (o mimośrodzie 0,7), której perygeum i apogeum wynosiły, odpowiednio, 526 i 35 900 km, a okres obiegu - 640 minut. Satelita działał do 15 sierpnia 1993 r. Wynikiem jego czteroletniej pracy jest katalog 1,2 mln gwiazd, których położenia na niebie, paralaksy oraz ruchy własne podane są kilkadziesiąt razy dokładniej niż do niedawna. Ponadto Hipparcos umożliwił odkrycie tysięcy nowych gwiazd podwójnych oraz zmierzył zmiany blasku kilkuset tysięcy gwiazd. Wszystko to stanowi bezprecedensowy materiał obserwacyjny, pozwalający badać strukturę i ewolucję Galaktyki.

 [ 1 ]   [ 2 ]   [ 3 ]   [ 4 ]   [ 5 ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach