Astronomia
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:   Wirtualny Wszechświat > Astronomia > Astronomia sferyczna i praktyczna  
  Tematy
- Historia astronomii
- Narzędzia i metody astronomii
- Astronomia sferyczna i praktyczna
- Sfera niebieska
- Czas i kalendarz
- Astronomia praktyczna i figura Ziemi
- Badania kosmiczne
- Układ Słoneczny
- Słońce
- Galaktyki
- Kosmologia
- Gwiazdozbiory całego roku
- Eseje

  Szukacz




Sfera niebieska
 
 [ 1 ]   [ 2 ]   [ 3 ]

Trudno orzec, czy w obecnych czasach trzeba cywilizowanego człowieka przekonywać, że naprawdę to nie niebo, lecz Ziemia się obraca, albo że nasza planeta jest kulista. Już Eratostenes prawidłowo wyznaczył rozmiary Ziemi, przy założeniu, że jest ona kulista, a podróż Magellana bezpośrednio to udowodniła. O ruchu wirowym Ziemi świadczą fakty obserwowane na niej samej (obrót płaszczyzny wahadła Foucaulta, działanie żyrokompasów, odchylenie ku wschodowi ciał swobodnie spadających, kierunki pasatów), co nie przeszkadza, że często łatwiej jest wyobrazić sobie przebieg zjawiska, przyjmując (pozorny) ruch obrotowy nieba. Ładną ilustracją tego faktu może być zdjęcie gwiaździstego nieba, wykonane nieruchomym aparatem. Na takim zdjęciu w ciągu np. dziesięciominutowej ekspozycji gwiazdy rysują łuki i można nawet stwierdzić, że istnieje na niebie punkt, będący środkiem tych wszystkich łuków. Jest to tzw. biegun świata (lub biegun niebieski), leżący w punkcie, w którym przedłużenie ziemskiej osi obrotu przebija sferę niebieską. Biegun leżący nad północnym biegunem Ziemi nazywamy północnym biegunem nieba, a w przeciwległym punkcie sfery niebieskiej znajduje się, odpowiednio, południowy biegun nieba. Linia prosta przechodząca przez oba bieguny to oś świata.



Zdjęcie okolic północnego bieguna nieba, wykonane nieruchomym aparatem, ujawnia obrót sfery niebieskiej - gwiazdy zakreślają okręgi wokół Gwiazdy Polarnej. Fot. Janusz Wiland.
   

Powstaje w ten sposób podstawa do określenia innego układu współrzędnych związanego z niebem, tzw. współrzędnych równikowych równonocnych (rysunek). W płaszczyźnie prostopadłej do osi świata leży równik niebieski, analogicznie jak w płaszczyźnie prostopadłej do osi Ziemi leży równik ziemski. Na mocy umowy zerowy południk niebieski przechodzi przez punkt, w którym Słońce przecina równik w swym ruchu rocznym na początku wiosny. Punkt ten to punkt równonocy wiosennej, zwany też punktem Barana. Położenie gwiazdy na niebie opisują więc dwa kąty: rektascensja (), czyli kąt między płaszczyzną południka niebieskiego gwiazdy i południka zerowego, liczony dodatnio zgodnie z ruchem rocznym Słońca, oraz deklinacja (), czyli kąt między kierunkiem na gwiazdę i płaszczyzną równika niebieskiego, mierzony dodatnio ku biegunowi północnemu. Współrzędne równikowe gwiazd są w małych odstępach czasu praktycznie stałe (o zjawiskach odpowiedzialnych za ich powolne zmiany w dużych odstępach czasu powiemy w części Czas i kalendarz), za to trudniej jest wyznaczyć je obserwacyjnie.

  >>>
Układ współrzędnych równikowych: - rektascensja, - deklinacja, Y - punkt Barana, Z - zenit, Pn - północny biegun świata.

Przedstawione tu dwa układy współrzędnych nie są niezależne. Oznacza to, że gwiazda o określonej rektascensji i deklinacji nie może mieć dowolnego azymutu i wysokości, położenie bowiem gwiazd na niebie zależy od położenia geograficznego obserwatora i od czasu. Przede wszystkim kąt między kierunkiem pionu i płaszczyzną równika ziemskiego (czyli szerokość geograficzna obserwatora) to ten sam kąt, który na niebie jest deklinacją zenitu. Kątem o ramionach odpowiednio prostopadłych do ramion tych dwóch jest kąt między osią świata i płaszczyzną horyzontu (czyli wysokość bieguna), jest więc im równy. Zatem wysokość bieguna (północnego) jest równa szerokości geograficznej obserwatora. Stąd wynika prosty sposób wyznaczania szerokości geograficznej: należy zmierzyć wysokość Gwiazdy Polarnej i wprowadzić poprawkę wynikającą z tego, że gwiazda ta nie leży dokładnie w biegunie północnym.

 [ 1 ]   [ 2 ]   [ 3 ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach