Czas i kalendarz
 
 [ 1 ]   [ 2 ]   [ 3 ]

Ruch Księżyca, jako zjawisko okresowe, odgrywał rolę w kalendarzach niektórych ludów. Obecnie jednak znaczenie Księżyca w życiu codziennym jest niewielkie. Aktualne położenie Księżyca na niebie muszą znać ludzie związani z morzem, ponieważ zależy od niego poziom wody w oceanie (pływy), a przez to praca wielu portów. Księżyc obiega Ziemię w ciągu miesiąca gwiazdowego, który ma 27,321661 dnia, po lekko spłaszczonej orbicie nachylonej do płaszczyzny ekliptyki pod kątem 5^o9'. Zmienny wygląd Księżyca zależy od jego położenia względem linii Słońce-Ziemia. Gdy znajdzie się on w przybliżeniu na tej linii między Ziemią a Słońcem, zwrócony jest ku Ziemi swoją nieoświetloną półkulą i mamy wtedy nów; gdy natomiast znajdzie się po stronie przeciwnej niż Słońce - widać całą jego oświetloną półkulę i jest wówczas pełnia. Fazę, w której kąt Słońce-Księżyc-Ziemia jest kątem prostym, nazywamy kwadrą - pierwsza przypada przed pełnią, a ostatnia po pełni. Wskutek ruchu obiegowego Ziemi cykl faz, zwany miesiącem synodycznym, jest dłuższy od gwiazdowego i trwa 29,530589 dnia.

Zaćmienie Słońca

Niekiedy Księżyc, będąc w nowiu lub w pełni, może znaleźć się tak blisko któregoś węzła orbity (punktu przecięcia się rzutu orbity na niebo z ekliptyką), że jego cień padnie na Ziemię lub sam znajdzie się w cieniu Ziemi. W pierwszym przypadku nastąpi zaćmienie Słońca (zobaczą je obserwatorzy, na których akurat padnie cień Srebrnego Globu; rysunek), w drugim - zaćmienie Księżyca (widoczne z całej półkuli Ziemi, nad którą akurat świeci Księżyc; rysunek). Jeżeli cień Ziemi nie ogarnie całej tarczy Księżyca, lub gdy obserwator znajdzie się tylko w półcieniu Księżyca, mówimy, że nastąpiło zaćmienie częściowe (odpowiednio Księżyca lub Słońca). Może się też zdarzyć, że stożek cienia Księżyca nie dosięgnie powierzchni Ziemi (Księżyc w pobliżu apogeum). Wtedy obserwator znajdujący się dokładnie na osi cienia Księżyca zobaczy tzw. zaćmienie obrączkowe (pierścieniowe), gdy w maksymalnej fazie zaćmienia wokół czarnej tarczy Księżyca widać będzie jasny pierścień tarczy Słońca. W danym miejscu Ziemi zaćmienia Słońca (zwłaszcza całkowite) trafiają się rzadko, choć na całej planecie można obserwować kilka zaćmień każdego rodzaju rocznie. W ciągu roku może nastąpić maksymalnie pięć zaćmień Słońca i trzy Księżyca. Całkowite zaćmienia Słońca dawały w przeszłości okazję do obserwowania korony słonecznej i sprawdzania teorii ruchu Księżyca. Obecnie znaczenie tych zjawisk zmalało wskutek zastosowania nowych technik obserwacyjnych, lecz nadal budzą one powszechne zainteresowanie.

Zaćmienie Księżyca

Okres między dwoma kolejnymi przejściami Księżyca przez ten sam węzeł jego orbity nazywa się miesiącem smoczym i wynosi 27,212221 dnia. Jeżeli w jakiejś chwili nastąpiło zaćmienie, to w przyszłości zaćmienie zajdzie po czasie, który będzie całkowitą wielokrotnością zarówno miesiąca synodycznego, jak i smoczego. Już w starożytności zauważono, że 223 miesiące synodyczne trwają prawie tyle samo, co 242 miesiące smocze, a okres ten, wynoszący 6585,34 dnia, zwany był sarosem i umożliwiał przewidywanie zaćmień. Zapisy o zaćmieniach Słońca pomagają w ustalaniu dat wydarzeń historycznych.

Tomasz Kwast
 
 [ 1 ]   [ 2 ]   [ 3 ]