Astronomia
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:   Wirtualny Wszechświat > Astronomia > Badania kosmiczne  
  Tematy
- Historia astronomii
- Narzędzia i metody astronomii
- Astronomia sferyczna i praktyczna
- Badania kosmiczne
- Wprowadzenie
- Badania Ziemi
- Sondowanie Układu Słonecznego
- Układ Słoneczny
- Słońce
- Galaktyki
- Kosmologia
- Gwiazdozbiory całego roku
- Eseje

  Szukacz




Wprowadzenie

Badania kosmiczne są interdyscyplinarną dziedziną współczesnego przyrodoznawstwa, która łączy - poprzez metodykę badawczą wykorzystującą techniki kosmiczne - różne elementy poznawcze fizyki, astronomii i nauk o Ziemi oraz ich zastosowania. Rozwój badań kosmicznych nastąpił w drugiej połowie XX wieku, a jego spektakularnym początkiem było wystrzelenie pierwszego sztucznego satelity Ziemi 4 października 1957 r. Na badania kosmiczne można patrzeć jak na spełnienie odwiecznych marzeń człowieka o opuszczeniu Ziemi i wyjściu w Kosmos, symbolizowanych ciągle żywym w kulturze europejskiej mitem o Dedalu i Ikarze, a także widzieć w nich rezultat wysiłku wielu pokoleń, zmierzającego ku temu samemu celowi i rozpoczętego u progu czasów nowożytnych niezwykłymi projektami maszyn latających Leonarda da Vinci (1452-1519).

W badaniach kosmicznych dostrzega się obecnie jeden z podstawowych mechanizmów postępu cywilizacyjnego świata. Ale początkowo - podobnie jak w przeszłości, kiedy siłę napędową rozwoju techniki stanowiły głównie wojny - tym, co przede wszystkim prowadziło do spektakularnych osiągnięć w tzw. podboju kosmosu, była rywalizacja między dwoma mocarstwami: Stanami Zjednoczonymi Ameryki Północnej (USA) i Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR). Stanowiła ona istotny element rozgrywek politycznych, nazywanych zimną wojną. Przy końcu XX stulecia, gdy drugie z wymienionych mocarstw przestało istnieć, a rywalizacja przeradza się powoli we współpracę, eksploracja przestrzeni kosmicznej coraz wyraźniej przejmuje rolę kluczowego stymulatora wzrostu gospodarczego oraz staje się najbardziej płodnym obszarem narodzin nowych technologii i rozwoju wielu kierunków nauki.

Działalność człowieka w przestrzeni kosmicznej obejmuje trzy rodzaje aktywności:

1. Dotyczącą Ziemi, służącą różnym dziedzinom nauk o Ziemi oraz ich zastosowaniom w meteorologii, telekomunikacji, nawigacji, teledetekcji itp.
2. Dotyczącą otoczenia Ziemi; celem są tutaj badania ciał Układu Słonecznego i przestrzeni międzyplanetarnej.
3. Służącą lepszemu poznaniu Wszechświata poprzez obserwacje astronomiczne prowadzone spoza atmosfery ziemskiej w całym zakresie widma promieniowania elektromagnetycznego.



Sputnik 1. Fot. NASA.
   

Podstawą działań w tym zakresie są budowane przez człowieka i wynoszone w przestrzeń kosmiczną obiekty, zwane: sztucznymi satelitami Ziemi (jeśli krążą wokół naszej planety), sondami kosmicznymi (gdy poruszają się inaczej) i statkami kosmicznymi (gdy są pilotowane przez człowieka). Aby obiekt wystrzelony z Ziemi stał się jej sztucznym satelitą, krążącym po kołowej orbicie na wysokości ponad 180 km nad powierzchnią (gdzie gęstość atmosfery jest już na tyle mała, że możliwy staje się przynajmniej kilkudniowy lot swobodny wokół planety), trzeba mu nadać prędkość co najmniej 7,8 km/s; jest to tzw. pierwsza prędkość kosmiczna. Aby obiekt mógł się oddalić od Ziemi na zawsze, winien osiągnąć prędkość co najmniej 11,2 km/s; jest to druga prędkość kosmiczna, nazywana również prędkością ucieczki. Czas życia sztucznego satelity obiegającego Ziemię po orbicie kołowej w odległości około 600 km od jej powierzchni wynosi 25-30 lat, a w odległości około 1000 km sięga 2000 lat. W okresie ponad 40 lat od momentu umieszczenia na orbicie okołoziemskiej pierwszego sztucznego satelity (radziecki Sputnik 1, krążący od 4 października 1957 r. do 4 stycznia 1958 r. po orbicie, której minimalna odległość od powierzchni Ziemi wynosiła początkowo 218 km, a maksymalna 947 km) odbyło się prawie 4 tysiące startów rakiet, w wyniku czego poza Ziemią znalazło się około 25 tysięcy różnych obiektów. Spośród nich mniej więcej 17 tysięcy już nie istnieje (najczęściej uległy spaleniu w atmosferze ziemskiej), a około 8 tysięcy krąży wokół naszej planety lub porusza się w dalszych rejonach przestrzeni międzyplanetarnej. Liczbę czynnych, a więc wykonujących przewidziane zadania, sztucznych satelitów i sond kosmicznych ocenia się obecnie na ponad 600.

Kilka obiektów skonstruowanych ręką ludzką zdołało już oddalić się od Słońca bardziej niż najdalsza planeta Układu Słonecznego. Najodleglejsza sonda kosmiczna Voyager 1 we wrześniu 1999 r., czyli 22 lata po swym starcie z Ziemi, znajdowała się w odległości od Słońca przewyższającej prawie 75 razy promień orbity Ziemi, podczas gdy Pluton obiega Słońce w średniej odległości 40 promieni ziemskiej orbity. Na czterech ciałach niebieskich (Księżycu i trzech planetach: Wenus, Marsie i Jowiszu) pracowały przyrządy zbudowane przez człowieka, a jedno (Księżyc) odwiedzili ludzie.

Krzysztof Ziołkowski

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach