Astronomia
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:   Wirtualny Wszechświat > Astronomia > Układ słoneczny  
  Tematy
- Historia astronomii
- Narzędzia i metody astronomii
- Astronomia sferyczna i praktyczna
- Badania kosmiczne
- Układ Słoneczny
- Dane obserwacyjne
- Powstanie i ewolucja
- Merkury
- Wenus
- Ziemia i Księżyc
- Mars
- Jowisz
- Saturn
- Uran
- Neptun
- Pluton i planetoidy
- Komety
- Meteoroidy, meteory, meteoryty
- Słońce
- Galaktyki
- Kosmologia
- Gwiazdozbiory całego roku
- Eseje

  Szukacz




Dane obserwacyjne
 
 [ 1 ]   [ 2 ]

Pod pojęciem Układu Słonecznego rozumie się Słońce i wszystkie ciała niebieskie, związane z nim grawitacyjnie: planety ze swoimi księżycami oraz planetoidy, komety i meteoroidy, a także materię pyłowo-gazową, która wypełnia przestrzeń międzyplanetarną. Układ Słoneczny wchodzi w skład Galaktyki. Położony jest mniej więcej w płaszczyźnie dysku galaktycznego, w odległości około 10 kiloparseków (czyli ponad 30 tysięcy lat świetlnych) od jej centrum, na peryferiach jednego z ramion spiralnych. Okres obiegu Układu Słonecznego wokół środka Galaktyki wynosi 250 mln lat. Układ Słoneczny porusza się względem sąsiednich gwiazd z prędkością około 20 km/s w kierunku punktu, zwanego apeksem Słońca, znajdującego się na sferze niebieskiej w gwiazdozbiorze Herkulesa.

Podwaliną współczesnego obrazu Układu Słonecznego oraz nowożytnych koncepcji jego pochodzenia i ewolucji stało się odkrycie polskiego astronoma Mikołaja Kopernika (1473-1543), który dowiódł, że planety, a wśród nich i nasza Ziemia, krążą wokół Słońca. Zrozumienie i uznanie, że centralnym ciałem jest Słońce, a nie - jak wcześniej sądzono - Ziemia, która okazała się być jedną z planet, umożliwiło Johannesowi Keplerowi (1571-1630) sformułowanie na podstawie analizy wyników obserwacji położeń planet prawideł, którym podlegają rzeczywiste ruchy planet wokół Słońca; znane są one jako trzy prawa Keplera. Te empiryczne zależności znalazły teoretyczne uzasadnienie w odkrytych przez Izaaka Newtona (1642-1727) zasadach dynamiki i prawie powszechnego ciążenia.

Zbiór podstawowych faktów obserwacyjnych opisujących dziś Układ Słoneczny można ująć w następujących punktach:

1. Słońce jest okrążane przez 9 planet (Merkury, Wenus, Ziemia, Mars, Jowisz, Saturn, Uran, Neptun i Pluton). Wędrują one po prawie kołowych orbitach położonych mniej więcej w jednej płaszczyźnie, która pokrywa się w zasadzie z płaszczyzną równika słonecznego; wszystkie planety poruszają się w tym samym kierunku, zgodnym z kierunkiem obrotu Słońca. Przyjmując za jednostkę średnią odległość Ziemi od Słońca (która wynosi około 150 mln km i nazywa się jednostką astronomiczną, w skrócie j.a.), średnie odległości planet od Słońca zawierają się w granicach od około 0,4 j.a. (Merkury) do około 30 j.a. (Neptun). W miarę oddalania się od Słońca odległości między sąsiednimi orbitami planetarnymi są coraz większe. Okresy obiegu planet wokół Słońca zawierają się natomiast w granicach od około 0,24 roku dla Merkurego (rok jest okresem obiegu Ziemi wokół Słońca) do około 165 lat dla Neptuna. Średnice czterech pierwszych planet tzw. grupy ziemskiej zawierają się w granicach od 4,9 tys. km (Merkury) do 12,8 tys. km (Ziemia), a czterech dalszych - tzw. planet olbrzymów (gigantów) lub planet grupy jowiszowej - od 48,6 tys. km (Neptun) do 142,8 tys. km (Jowisz).

...powiększenie  >>>

Granice znanego nam Układu Słonecznego zamykają się mniej więcej w promieniu 40 j.a. Wiele jednak wskazuje na to, że rzeczywiste rozmiary sięgają 100, a nawet 200 tysięcy j.a. - tam, gdzie kończy się wciąż jeszcze niedostrzegalny z Ziemi obłok Oorta. Odkryty kilka lat temu obiekt 1992 QB1 jest najprawdopodobniej jednym z wielu ciał krążących w pasie Kuipera, do którego należały zapewne także Chejron i Folos, zanim na skutek zaburzeń grawitacyjnych nie trafiły między planety (na rysunku zaznaczone zostały średnie odległości tych dwóch obiektów, trzeba jednak pamiętać, że ich są wydłużone: Folos na przykład zbliża się do Słońca na odległość 8,7 j.a., oddala zaś na 32 j.a.).



...powiększenie  >>>

Zewnętrzne obszary Układu Słonecznego. Cztery szare okręgi to orbity planet olbrzymów: Jowisza, Saturna, Urana i Neptuna. Pozostałe orbity odpowiadają zaobserwowanym obiektom z pasa Kuipera, łącznie z Plutonem i 1996 TL66 - ciałem o bardzo wydłużonej orbicie, wędrującym poprzez rejony pomiędzy pasem Kuipera i obłokiem Oorta. Za zgodą Minor Planet Center.


2. W odległości 2-4 j.a. od Słońca, czyli pomiędzy orbitami Marsa i Jowisza, krąży bardzo dużo małych ciał, zwanych planetoidami (rzadziej asteroidami, małymi planetami lub planetkami), tworząc tzw. pas główny planetoid. Średnica największej planetoidy (Ceres) jest około 5 razy mniejsza od średnicy najmniejszej planety (Merkury). Dotychczas zaobserwowano około 30 tys. planetoid, z czego jedynie ponad 7500 ma znane orbity i zostało skatalogowanych. Obiekty pasa głównego planetoid poruszają się w tym samym kierunku co planety po prawie kołowych orbitach położonych w płaszczyznach nachylonych pod niewielkimi kątami do płaszczyzny ruchu Ziemi (czyli płaszczyzny ekliptyki).

3. Poza orbitą Neptuna, czyli poczynając od około 35 j.a. od Słońca, rozpościera się tzw. pas Kuipera, którego prawdopodobnie największym składnikiem jest Pluton, do niedawna traktowany jako dziewiąta planeta Układu Słonecznego. Kiedy w 1992 r. zaczęto odkrywać obiekty transneptunowe - poruszające się w tym samym kierunku co planety po prawie kołowych orbitach, położonych w płaszczyznach nachylonych pod małymi kątami do płaszczyzny ekliptyki (do początku 2000 r. odkryto już ponad 200 tego typu obiektów o rozmiarach nie mniejszych niż 100 km) - stało się oczywiste, że dostrzeżony w 1930 r. Pluton, zarówno rozmiarami, jak i kształtem orbity oraz jej położeniem bardziej przypomina obiekt pasa Kuipera niż dziewiątą planetę. Nie jest znana odległość od Słońca zewnętrznej krawędzi pasa Kuipera. Przypuszcza się natomiast, że pas Kuipera przechodzi w sposób ciągły w otaczający Słońce, sferyczny obłok Oorta. Zawiera on prawdopodobnie około 1012 (bilion) obiektów o rozmiarach powyżej 1 km, poruszających się wokół Słońca w odległości rzędu kilkudziesięciu tys. j.a.

4. W obszarze ruchu planet obserwuje się też różne inne zgrupowania małych ciał Układu Słonecznego. Na orbicie największej planety, Jowisza, w okolicach punktów, których odległość od Jowisza jest równa odległości tej planety od Słońca (punkty te tworzą więc stale z Jowiszem i ze Słońcem wierzchołki trójkąta równobocznego), krążą wokół Słońca planetoidy, zwane trojańczykami (gdyż nadawane są im imiona bohaterów wojny trojańskiej); do dziś odkryto już ponad 100 tego typu obiektów. Pomiędzy pasem głównym planetoid i pasem Kuipera obserwuje się obiekty, zwane centaurami (gdyż nazywa się je imionami mitycznych centaurów), które poruszają się wokół Słońca po orbitach eliptycznych o różnych mimośrodach; dotychczas odkryto kilkanaście takich obiektów, a pierwszym i najlepiej poznanym jest Chejron (Chiron). W obszarach bliższych Słońcu niż pas główny planetoid, czyli tam, gdzie krążą planety grupy ziemskiej, także obserwuje się wiele planetoid poruszających się wokół Słońca po orbitach eliptycznych o różnych mimośrodach. Ich wspólną cechą jest możliwość zbliżeń do planet - niektórych również do Ziemi - i dlatego często mówi się o nich jako o planetoidach bliskich Ziemi. Obecnie znanych jest już ponad 300 tego typu obiektów.

 [ 1 ]   [ 2 ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach