Astronomia
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:   Wirtualny Wszechświat > Astronomia > Galaktyki  
  Tematy
- Historia astronomii
- Narzędzia i metody astronomii
- Astronomia sferyczna i praktyczna
- Badania kosmiczne
- Układ Słoneczny
- Słońce
- Galaktyki
- Typy i klasyfikacja galaktyk
- Promieniowanie galaktyk normalnych
- Powstanie i ewolucja galaktyk
- Ciemna materia w galaktykach
- Galaktyki aktywne
- Radioźródła pozagalaktyczne
- Galaktyki Seyferta
- Kwazary
- Lacertydy
- Aktywne jądra galaktyk
- Rozmieszczenie galaktyk
- Układ Lokalny galaktyk
- Grupy galaktyk
- Supergromada Lokalna
- Gromady galaktyk
- Ciemna materia
- Kosmologia
- Gwiazdozbiory całego roku
- Eseje

  Szukacz




Promieniowanie galaktyk normalnych

W dobrym przybliżeniu na świecenie galaktyk w promieniach widzialnych składa się suma emisji miliardów gwiazd, wchodzących w ich skład. W innych dziedzinach widma elektromagnetycznego gwiazdy nie stanowią na ogół głównego źródła promieniowania galaktyk.

Typowa jasność galaktyk normalnych w zakresie radiowym mieści się w przedziale od 1028 watów (W) dla galaktyk karłowatych do 1031 W. W tej dziedzinie widma emisja ma pochodzenie termiczne oraz synchrotronowe (nietermiczne). W większości wypadków w całkowitym strumieniu dominuje emisja nietermiczna.

Promieniowanie termiczne wiąże się z obłokami zjonizowanego wodoru (tzw. HII). Chmury gazowe wypełniają znaczne obszary dysku galaktyk spiralnych. W sąsiedztwie gorących gwiazd pod wpływem ich promieniowania nadfioletowego chłodne obłoki ulegają ogrzaniu i jonizacji. Część energii cieplnej zostaje wypromieniowana w przejściach swobodno-swobodnych w zakresie radiowym. Wybuchy gwiazd supernowych wprowadzają do przestrzeni międzygwiezdnej - obok innych składników - duże ilości wysokoenergetycznych elektronów. Cząstki te są przyspieszane do jeszcze większej energii wskutek oddziaływania z obłokami gazu i polem magnetycznym. Ponieważ pole magnetyczne o niewielkiej indukcji (rzędu 10-10 tesli) występuje powszechnie w materii międzygwiazdowej, większość galaktyk jest źródłem promieniowania synchrotronowego. Jasność radiowa jest w tym wypadku silnie skorelowana z liczbą elektronów relatywistycznych, a ta z kolei - z częstością wybuchów supernowych. Zależność ta uwidacznia się związkiem między intensywnością procesu tworzenia gwiazd a natężeniem synchrotronowego promieniowania radiowego galaktyki.

Z tworzeniem gwiazd związana jest również silna emisja w podczerwieni. Największy wkład do tej dziedziny widma wnosi w szerokim zakresie temperatur (20-1000 K) pył międzygwiazdowy, występujący obficie w galaktykach spiralnych. Obłoki pyłu ogrzewają się kosztem promieniowania gwiazd i przechwyconą energię wypromieniowują w podczerwieni. W bilansie energii galaktyki promieniowanie podczerwone może stanowić istotną pozycję. Przykładowo, Wielka Mgławica w Andromedzie, czyli galaktyka M31, stosunkowo uboga w pył, emituje zaledwie 10% swojej energii w podczerwieni, natomiast Droga Mleczna - około połowy. Galaktyki szczególnie jasne w podczerwieni często wysyłają ilości energii bliskie jasności kwazarów. Większemu udziałowi promieniowania podczerwonego towarzyszą odpowiednio większe ilości pyłu: w M31 jest go około 106 M, w naszej Galaktyce - 107 M, a w galaktykach z dominującą emisją w podczerwieni - ponad 108 M. Galaktyki eliptyczne emitują niewiele promieniowania w tym zakresie widma. Niemniej dzięki wykryciu emisji podczerwonej w wielu z nich stwierdzono obecność pyłu w ilości 104 -105 M.

Promieniowanie rentgenowskie "zwykłych" gwiazd - jakkolwiek mierzalne - daje znikomy wkład do całkowitej emisji galaktyk w tym zakresie widma. Typowa jasność galaktyki spiralnej w dziedzinie rentgenowskiej mieści się w zakresie 1028-1032 W. Energia ta jest produkowana w niewielkiej liczbie (10-100) rentgenowskich układów podwójnych gwiazd i porównywalnej liczbie pozostałości po wybuchach supernowych. Jasności galaktyk eliptycznych są na ogół większe (nawet 100 razy) od galaktyk spiralnych o podobnych absolutnych optycznych wielkościach gwiazdowych. Źródłem świecenia jest tu gorący (o temperaturze rzędu 107 kelwinów) i rzadki (o gęstości w centrum galaktyki rzędu 10-22 kg/m3) gaz wypełniający całą objętość galaktyki. Gaz ten świeci termicznie.

Andrzej M. Sołtan

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach