|
|
|
|
Lacertydy
Silne źródła radiowe charakteryzujące się szybkimi (nieraz bardzo szybkimi - w skali godzin) zmianami jasności oraz polaryzacji nazwano od pierwszego znanego obiektu tego rodzaju, BL Lacertae, lacertydami. Również w zakresie widzialnym wykazują one gwałtowne zmiany jasności i polaryzacji. Optycznie są to obiekty punktowe (jak kwazary); ich widma zawierają niezwykle słabe, ledwo dostrzegalne linie emisyjne i absorpcyjne. Jedynie małe natężenie linii widmowych odróżnia lacertydy od podgrupy kwazarów, charakteryzującej się równie szybkimi zmianami jasności - tzw. blazarów. Lacertydy są obecnie uważane za klasę aktywnych jąder galaktyk, których własności dają się wytłumaczyć szczególną orientacją obiektu względem obserwatora. Przyjmujemy mianowicie, że struga relatywistycznej plazmy wyrzucana z aktywnego jądra jest skierowana dokładnie w naszym kierunku. Struga ta nie różni się zasadniczo od analogicznych obiektów widocznych w wielu radioźródłach. Jedynie prędkość plazmy w strugach w lacerytydach jest bliższa prędkości światła c. Położenie obserwatora na linii wyznaczonej przez strugę w połączeniu z silnie relatywistycznym przepływem materii wyjaśnia główne cechy lacertyd. Obserwowana szybkość zmian jasności ulega zwiększeniu w stosunku do rzeczywistego tempa w wyniku zbliżania się świecącej materii do obserwatora z prędkością bliską prędkości światła - kolejne obrazy są ściągnięte w czasie, gdyż wysyłające je źródło niemal nadąża za wyemitowanymi wcześniej sygnałami świetlnymi. Również obserwowana jasność źródła ulega silnemu wzmocnieniu - w układzie związanym z poruszającą się plazmą ilość emitowanego promieniowania jest znacznie mniejsza. Dotyczy to wszystkich zakresów fal - również widzialnego. Wzmocniona efektem kinematycznym jasność strugi dominuje nad pozostałymi stacjonarnymi źródłami promieniowania, w szczególności całą macierzystą galaktyką i obłokami, emitującymi widmo liniowe. Dlatego odległy obserwator widzi przede wszystkim promieniowanie synchrotronowe strugi, a z trudem - pozostałe składowe, dobrze widoczne w innych rodzajach aktywnych jąder galaktyk.
Andrzej M. Sołtan
|
|
