Astronomia
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:   Wirtualny Wszechświat > Astronomia > Galaktyki  
  Tematy
- Historia astronomii
- Narzędzia i metody astronomii
- Astronomia sferyczna i praktyczna
- Badania kosmiczne
- Układ Słoneczny
- Słońce
- Galaktyki
- Typy i klasyfikacja galaktyk
- Promieniowanie galaktyk normalnych
- Powstanie i ewolucja galaktyk
- Ciemna materia w galaktykach
- Galaktyki aktywne
- Radioźródła pozagalaktyczne
- Galaktyki Seyferta
- Kwazary
- Lacertydy
- Aktywne jądra galaktyk
- Rozmieszczenie galaktyk
- Układ Lokalny galaktyk
- Grupy galaktyk
- Supergromada Lokalna
- Gromady galaktyk
- Ciemna materia
- Kosmologia
- Gwiazdozbiory całego roku
- Eseje

  Szukacz




Grupy galaktyk

W kuli o promieniu 10 megaparseków (Mpc) poza Układem Lokalnym znamy 13 grup galaktyk. Można się spodziewać, że dalsze 5-6 grup jest przesłonięte przez ciemne obłoki Drogi Mlecznej, które pokrywają około 30% powierzchni nieba. Najbliższa grupa (G1) znajduje się w gwiazdozbiorze Rzeźbiarza (z Polski jest widoczna tylko częściowo, nisko nad horyzontem). Jej rozmiary liniowe nie przekraczają megaparseka (1 Mpc), ale ze względu na niewielką odległość (2,5 Mpc) zajmuje ona na niebie pokaźny obszar 25o x 20o. Całkowita liczebność i typy morfologiczne galaktyk tworzących tę grupę są podobne do Układu Lokalnego, np. liczba galaktyk o jasności większej od jasności Małego Obłoku Magellana jest w obu grupach jednakowa (5) i są to wyłącznie galaktyki spiralne (S i SB). Struktura grupy w Rzeźbiarzu jest typowa dla luźnych grup zawierających galaktyki spiralne: nie tylko brak w niej wyraźnego centrum, ale środek pozostaje pusty, a galaktyki rozmieszczone są na obrzeżach układu.

Następnym w kolejności układem, leżącym w odległości 3,0 Mpc, jest grupa galaktyk (G2) w Wielkiej Niedźwiedzicy, skupiona wokół pary stosunkowo jasnych galaktyk M81-M82. Oprócz galaktyk spiralnych późnych typów i nieregularnych karłowatych (podobnie jak w Układzie Lokalnym i G1) zawiera jasną, galaktykę nieregularną o spektakularnym wyglądzie - M82; jest to najbliżej nas położona galaktyka typu Irr II. Centralna część grupy zajmuje stosunkowo niewielki obszar (0,6 x 0,3 Mpc), ale w okolicy znajduje się wiele galaktyk spiralnych, z którymi grupa wokół M81-M82 tworzy rozległą chmurę galaktyk, sięgającą gwiazdozbiorów Żyrafy i Kasjopei. Obszar Kasjopei leży blisko płaszczyzny Drogi Mlecznej, co uniemożliwia dokładne określenie kształtu całego zagęszczenia. Zupełnie niedawno, w roku 1968 r., Paolo Maffei odkrył w gwiazdozbiorze Kasjopei dwie galaktyki (znane obecnie jako Maffei I i II), znajdujące się w odległości około 4 Mpc, które być może należą do tej grupy. Obserwowane wizualne jasności galaktyk Maffei I i II są równe, odpowiednio, 11,2 i 13,4 wielkości gwiazdowej. Ekstynkcja międzygwiazdowa w kierunku Maffei I oceniana jest na 5,2 wielkości gwiazdowej, a w kierunku Maffei II na 6,3 wielkości gwiazdowej. A zatem, po uwzględnieniu ekstynkcji, są to najjaśniejsze galaktyki poza Układem Lokalnym.

...powiększenie  >>>
Grupy galaktyk w otoczeniu Układu Lokalnego. Daje się zauważyć wyraźna koncentracja grup w jednej płaszczyźnie.

Najbliższą grupą zawierającą galaktyki eliptyczne, nie zaliczane do karłowatych, jest G11, skupiona wokół M66. Oprócz występujących zwykle w niewielkich grupach galaktyk spiralnych i różnego rodzaju galaktyk karłowatych znajdują się tam dwie galaktyki typu E: NGC 3377 i NGC 3379 oraz jedna S0 - NGC 3384.

Grupa G4 w gwiazdozbiorze Centaura zawiera galaktykę aktywną NGC 5128. Początkowo sądzono, że są to dwie zderzające się ze sobą galaktyki: spiralna i eliptyczna. W istocie, swoim wyglądem NGC 5128 taką parę galaktyk bardzo przypomina. Obecnie traktujemy ten obiekt jako osobliwą gigantyczną galaktykę soczewkowatą. Jej średnica sięga 100 kiloparseków (kpc); niezwykłość wyglądu NGC 5128 wiąże się z szerokim pasmem gazu i pyłu międzygwiazdowego, rozmieszczonym w płaszczyźnie równikowej galaktyki. Galaktyka jest silnym źródłem radiowym, podczerwonym i rentgenowskim; obszary emisji radiowej są położone symetrycznie po obu stronach jądra. Z jądra w kierunku jednego z obłoków radiowych skierowana jest struga, widoczna również w promieniowaniu rentgenowskim.

Poszczególne grupy galaktyk są rozmieszczone w przestrzeni w sposób nieprzypadkowy. Niektóre są względnie dobrze izolowane od pozostałych, podczas gdy inne mają tendencję do tworzenia większych aglomeracji - zgrupowań, wchodzących z kolei w skład jeszcze większych struktur. Spośród kilkunastu najbliższych grup mniej lub bardziej luźne "obłoki" tworzą: G3 i G5 (w gwiazdozbiorach Wielkiej Niedźwiedzicy i Psach Gończych - CVn I), G9 i G11 (w Lwie - Leo I) oraz G10 i G12 (w Psach Gończych, CVn II, i Małym Lwie).

Andrzej M. Sołtan


Grupy galaktyk w promieniu 12 megaparseków od Układu Lokalnego (Mpc)

Oznaczenie Nazwa lub najjaśniejszy obiekt l b Odległość
[Mpc]
G1 Sculptor 5 -80 2,5
G2 M 81 (NGC 3031) 142 41 3,0
G3 CVn I 162 80 4,5
G4 NGC 5128 310 20 4,0
G5 M 101 (NGC 5457) 102 60 5,5
G6 NGC 2841 170 34 8,0
G7 NGC 1023 145 -20 4,9
G8 NGC 2997 250 19 9,4
G9 M 66 (NGC 3627) 241 64 6,7
G10 CVn II 138 75 7,3
G11 M 96 (NGC 3368) 231 58 7,2
G12 NGC 3184 176 60 9,0
G13 Coma I 198 86 8,1
G14 NGC 6300 329 -15 11,3
G15 Cetus I 178 -56 11,8
G17 Ursa Major I (Z) 165 75 11,8
G18 Virgo I (S) 284 75 11,5
G28 Ursa Major I (X) 150 54 10,7
G36 NGC 2207 230 -18 10,2

Rozmieszczenie grup podano we współrzędnych galaktycznych: l - długość, b - szerokość.
Widać brak grup w strefie unikania ( | b | < 15o).

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach