Astronomia
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:   Wirtualny Wszechświat > Astronomia > Kosmologia  
  Tematy
- Historia astronomii
- Narzędzia i metody astronomii
- Astronomia sferyczna i praktyczna
- Badania kosmiczne
- Układ Słoneczny
- Słońce
- Galaktyki
- Kosmologia
- Wiadomości ogólne
- Paradoksy kosmologiczne
- Rozszerzanie się Wszechświata
- Modele kosmologiczne
- Testy kosmologiczne
- Mikrofalowe promieniowanie tła
- Wielki Wybuch
- Gwiazdozbiory całego roku
- Eseje

  Szukacz




Wiadomości ogólne

Astronomia pozagalaktyczna dostarcza informacje o indywidualnych obiektach (galaktykach, gromadach galaktyk itp.) znajdujących się w dostępnej obserwacjom części Wszechświata. Badania poszczególnych obiektów dają podstawy do uogólnień na temat globalnych własności Wszechświata. Kosmologia jest gałęzią astronomii, która wykorzystując wyniki astronomii pozagalaktycznej, zajmuje się wyznaczaniem ogólnych prawidłowości, rządzących całym Wszechświatem. U podstaw kosmologii tkwi fundamentalne przekonanie, poparte wielką liczbą eksperymentów i obserwacji, że w całym Kosmosie obowiązują jednakowe prawa fizyki. Dzięki temu wnioski uzyskane na podstawie badań ograniczonych obszarów można uogólniać na cały (być może nieskończony) Wszechświat. Podstawowym postulatem koniecznym do uprawiania naukowej kosmologii i weryfikowania rozważań teoretycznych jest przyjęcie założenia, że obszar dostępny obserwacjom stanowi reprezentatywny fragment Wszechświata.

Widoczny rejon Wszechświata jest "zaludniony" galaktykami, które tworzą rozbudowane struktury o rozmiarach co najmniej kilkudziesięciu megaparseków (Mpc). Mimo wielkiej złożoności organizacji materii w skalach poniżej 100 Mpc, istnieją mocne podstawy obserwacyjne świadczące o tym, że niejednorodności rozmieszczenia materii zmniejszają się szybko w miarę przechodzenia do wielkich skal. To empiryczne stwierdzenie daje podstawę dla sformułowania wyjściowego postulatu kosmologii, tzw. zasady kopernikańskiej lub kosmologicznej, zgodnie z którą we Wszechświecie nie ma wyróżnionych miejsc albo, bardziej obrazowo: Wszechświat z każdego miejsca "wygląda" tak samo. Stwierdzenie o braku wyróżnionych punktów Wszechświata stanowi uogólnienie postulatu Mikołaja Kopernika o odebraniu Ziemi uprzywilejowanego, centralnego miejsca w Kosmosie. W oczywisty sposób zasada kopernikańska nie jest spełniona w małych skalach. Pozostaje wciąż kwestią otwartą, od jakich rozmiarów Wszechświat można traktować jako jednorodny. Obserwacje rozkładu galaktyk wydają się potwierdzać słuszność zasady kopernikańskiej w skalach powyżej paruset megaparseków. Silne ograniczenia z góry na fluktuacje w rozmieszczeniu materii w obszarach o rozmiarach powyżej 100-200 Mpc nakładają obserwacje rentgenowskiego promieniowania tła. Pomiary fluktuacji mikrofalowego promieniowania tła wskazują na istnienie niejednorodności o bardzo niewielkiej amplitudzie w skalach sięgających 1000 Mpc. Drugim założeniem z reguły przyjmowanym w kosmologii jest izotropia Wszechświata. Postulat o braku wyróżnionych kierunków we Wszechświecie jest zarówno naturalny, jak i uzasadniony na podstawie wyników obserwacji słabych galaktyk oraz niemal doskonałej izotropii mikrofalowego promieniowania tła.

Jednorodność Wszechświata postulowana w zasadzie kopernikańskiej nie przesądza o możliwości jego ewolucji w czasie. W połowie XX w. proponowano tzw. silną zasadę kopernikańską (kosmologiczną), zgodnie z którą Wszechświat z każdego miejsca i w dowolnym momencie wygląda jednakowo. Obecnie model nie podlegającego ewolucji Wszechświata został odrzucony, gdyż stoi w sprzeczności z wieloma obserwacjami.

Szczególne, choć mało precyzyjne ograniczenia na przeszłość ewolucyjną Wszechświata nakłada sformułowana przez Brandona Cartera i Roberta Dicke'ego zasada antropiczna, według której Wszechświat musi być taki, jaki jest, gdyż w innej sytuacji nie zaistniałyby warunki do powstania życia, a tym bardziej jego wyższych form obdarzonych inteligencją. Być może zasada antropiczna zostanie w przyszłości przyjęta jako ostateczne uzasadnienie dla takich, a nie innych wartości fundamentalnych stałych fizycznych, obecnie jednak nie można jej uznać za teorię naukową, wyjaśniającą problemy kosmologii.

Andrzej M. Sołtan

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach