Astronomia
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:   Wirtualny Wszechświat > Astronomia > Eseje  
  Tematy
- Historia astronomii
- Narzędzia i metody astronomii
- Astronomia sferyczna i praktyczna
- Badania kosmiczne
- Układ Słoneczny
- Słońce
- Galaktyki
- Kosmologia
- Gwiazdozbiory całego roku
- Eseje

  Szukacz




GWIAZDOZBIORY STAROŻYTNEJ MEZOPOTAMII

<< powrót...
 
 [ 1 ]   [ 2 ]   [ 3 ]   [ 4 ]

Wiarygodne dowody zainteresowania tajemnicami gwiazd jako pierwsi pozostawili mieszkańcy starożytnej Mezopotamii (teren dzisiejszego Iraku) - umownie nazwijmy ich Mezopotamczykami. Dowody te dotrwały do naszych czasów, zapisane na glinianych tabliczkach znakami podobnymi do klinów, skąd wzięła się nazwa "pismo klinowe". Klinami Mezopotamczycy utrwalili dwa najstarsze znane dziś języki świata: sumeryjski i akadyjski.

Nazwa "Mezopotamczycy" zastosowana jako określenie mieszkańców ziem nad Eufratem i Tygrysem, czyli Dwurzecza, jest uproszczeniem, lecz uproszczeniem celowym, dzięki któremu ominiemy dość skomplikowane kwestie etniczne. Przez teren Mezopotamii w ciągu ponad trzech tysięcy lat (od wynalezienia pisma około 3500 r. p.n.e do początków n.e.) przeszły bowiem różne ludy, wnosząc mniejszy lub większy wkład w rozwój kultury. Za twórców mezopotamskiej cywilizacji uważa się Sumerów, lud nieznanego pochodzenia, który prawdopodobnie wynalazł i udoskonalił pismo.

Spadkobiercami Sumerów były napływające z terenów sąsiadujących z Mezopotamią ludy semickie. Ich przedstawicieli w zależności od rejonu, w którym mieszkali, możemy nazwać znów nie wnikając w etniczne szczegóły - Babilończykami (południowa Mezopotamia) i Asyryjczykami (Mezopotamia północna). Właśnie zamieszkujący południe Dwurzecza Babilończycy wykazywali szczególne zainteresowanie "światem w górze", rozwijali swą wiedzę o obiektach niebieskich, którym oddawali boską cześć. Mimo że Babilończycy uczynili dla rozwoju astronomii najwięcej, nie możemy pominąć milczeniem wkładu, jaki w początki i postęp tej nauki wnieśli Sumerowie i Asyryjczycy.

Tworzone przez Mezopotamczyków dokumenty to, jak już wspomniano, teksty klinowe redagowane w językach sumeryjskim i akadyjskim. Pierwszy z nich przez długie lata był jedynym językiem literackim, lecz około połowy trzeciego tysiąclecia p.n.e. pismo klinowe przejęli do zapisywania swego języka pojawiający się na arenie historycznej Semici. Język sumeryjski natomiast używany był w dalszym ciągu w liturgii i nauce, podobnie jak jeszcze do niedawna w kulturze europejskiej - łacina.

Wśród dziesiątków tysięcy tabliczek spoczywających dziś w muzeach świata nieliczną niestety grupę stanowią dokumenty, dzięki którym możemy odtworzyć początki mezopotamskiej astronomii, a więc także nazewnictwo ciał niebieskich. Pośród dokumentów tych wyróżnić możemy bardzo schematyczne listy gwiazd, w których wymieniane są nazwy ciał niebieskich. Zachowały się również teksty podające względną lokalizację poszczególnych obiektów i konstelacji. Dzięki tym dokumentom możliwe jest dziś ustalenie - w niektórych przypadkach pewne, w innych tylko prawdopodobne - w którym rejonie nieba szukać należy określonych gwiazdozbiorów i w jakim stopniu pokrywają się one z dzisiejszymi konstelacjami.

Nieocenionym dokumentem jest tekst znany pod nazwą MUL.APIN - pierwsze kompendium wiedzy astronomicznej. Dysponujemy poza tym kilkoma fragmentami tekstów literackich, które suchą wiedzę wzbogacają o ciekawe szczegóły mitologiczne. Niestety, jest ich niewiele i tylko w nielicznych przypadkach możemy wspomóc naszą wyobraźnię literacką ilustracją.



>>>
Fragment tabliczki z Aszur. Dokument jest poważnie uszkodzony, co widać po wielkości zakreskowanej powierzchni i nierównym kształcie tabliczki.

Mamy również tekst pochodzący z miasta Aszur, wprowadzający nas w świat gwiezdnej geometrii i opisujący kształty niektórych konstelacji. Opierając się na tym i kilku innych dokumentach, w których mowa jest o różnych częściach niebieskich postaci, możemy przypuścić, że Mezopotamczycy starali się dostrzec w utworzonych przez gwiazdy figurach ludzkie i zwierzęce kształty. Mimo że wydaje się nam to oczywiste (tym bardziej oczywiste, im bardziej sami ulegamy pokusie łączenia gwiazd w przemawiające do wyobraźni kształty), analizując dokumenty klinowe powinniśmy wykazać daleko posuniętą ostrożność w wypowiadaniu ostatecznych prawd o mezopotamskich konstelacjach. Tak naprawdę nie wiemy o nich wiele.

Mezopotamczycy rozrzucone na niebie gwiazdy nazywali "pismem nieba" i, jak możemy się domyślać, starali się to pismo zrozumieć i rozszyfrować, widząc w pozornym bałaganie niebieskim pewien ład. Wkrótce też rozpoczęli dzieło przekładu owego pisma na język matematyki, stając się prekursorami starożytnej astronomii.

Współczesna nauka nie dysponuje wszystkimi dokumentami, które przez kilka tysięcy lat tworzyli, by przekazać swą wiedzę o gwiazdach. Tabliczki, które trafiają do rąk uczonych, pochodzą z różnych miejsc i okresów, są to więc źródła przypadkowe, na których podstawie trudno odtworzyć pełny obraz babilońskiej astronomii. Sytuację badaczy utrudnia jeszcze fakt istnienia wielu ośrodków naukowych, w których powstawały teksty, oraz problemy z ustaleniem wieku poszczególnych dokumentów.

Świadomość tych trudności nie odstręczyła jednak uczonych i jeśli nie zniechęciła jeszcze czytelnika, proponuję spojrzeć na mapę nieba i rozpocząć wędrówkę. Nie poznamy oczywiście wszystkich konstelacji, jedynie te najbardziej charakterystyczne, o których mamy więcej danych. Obok nazw polskich przytaczać będę w uproszczonej transkrypcji nazwy oryginalne w języku sumeryjskim (wielkimi literami) i w używanym przez Babilończyków i Asyryjczyków języku akadyjskim (małymi literami), co - mam nadzieję - ożywi nieco ten gwiezdny spacer.



 [ 1 ]   [ 2 ]   [ 3 ]   [ 4 ]

<< powrót...

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach