Astronomia
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:   Wirtualny Wszechświat > Astronomia > Eseje  
  Tematy
- Historia astronomii
- Narzędzia i metody astronomii
- Astronomia sferyczna i praktyczna
- Badania kosmiczne
- Układ Słoneczny
- Słońce
- Galaktyki
- Kosmologia
- Gwiazdozbiory całego roku
- Eseje

  Szukacz




WIĘKSZA POŁOWA

[ 1 ]   [ 2 ]

Większa, czyli mniejsza połowa nieba

W jeszcze bardziej efektowny sposób spłaszczenie sklepienia ujawnia się podczas prób połowienia nieba, na co zwrócił uwagę w 1738 roku angielski matematyk Robert Smith. Otóż większość ludzi, kiedy poprosi się ich o wskazanie kierunku, który przecina na połowy łuk nieba biegnący od zenitu do horyzontu (90), wskazuje kierunek nachylony do płaszczyzny horyzontu pod kątem znacznie mniejszym (o 15-20) niż oczekiwane 45. Jesteśmy więc przekonani, że więcej nieba znajduje się poniżej niż powyżej kierunku 45, co bezpośrednio wynika z tego, iż nieboskłon odbieramy jako spłaszczoną czaszę.

Jak widzimy, trudno jest sprawiedliwie przepołowić sklepienie niebieskie, ale dzięki temu zyskujemy poważny argument na poparcie teorii odległości pozornej. Skoro horyzont wydaje się bardziej odległy niż zenit, Księżyc obserwowany na powierzchni spłaszczonego sklepienia niebieskiego również będzie sprawiał wrażenie bardziej oddalonego od nas w pobliżu horyzontu niż w pobliżu zenitu. Bardziej oddalony, a więc większy.



...powiększenie

Rys. 1.2. U góry: Sklepienie niebieskie postrzegamy nie jako sferyczną czaszę, lecz jako spłaszczoną kopułę, której wysokość w zenicie jest około 2 razy mniejsza od promienia horyzontu. Dlatego też wydaje się nam, że kierunek dzielący sklepienie na dwie równe części tworzy z płaszczyzną horyzontu kąt 25-30, a nie 45.
U dołu: Na skutek pozornego spłaszczenia sklepienia niebieskiego ulegamy złudzeniu, że zenit (a zatem i Księżyc świecący wysoko na niebie) znajduje się bliżej nas niż nieboskłon przy horyzoncie (a więc i Księżyc wiszący nisko na niebie). Nasz mózg interpretuje obraz Księżyca, przypisując jego tarczy większą średnicę tuż nad horyzontem. W ten sposób pozorne spłaszczenie sklepienia niebieskiego może być odpowiedzialne za księżycową iluzję.
Wprawdzie spłaszczenie nieboskłonu okazuje się bardzo użyteczne przy wyjaśnianiu zjawiska pozornego zwiększania się tarczy Księżyca przy horyzoncie, nie oznacza to jednak, że potrafimy jednoznacznie odpowiedzieć na pytanie: dlaczego niebo wydaje się nam, i to dość znacznie, przydeptane?

W 1986 roku pracę na ten temat opublikował W. G. Rees, angielski astronom z Obserwatorium Radioastronomicznego Mullarda. Posłużył się on inną metodą niż dzielenie nieba na pół. Rees oceniał „na oko” wysokość Słońca lub Księżyca nad horyzontem i porównywał uzyskany w ten sposób wynik z wysokością rzeczywistą, obliczoną na podstawie tablic astronomicznych. Swoje obserwacje prowadził w bezchmurne dni, wybierając miejsca, z których roztaczał się widok na odległy, płaski horyzont.

Uzyskane metodą „na oko” wysokości były zawsze za duże - dla ciał niebieskich znajdujących się 35-45 nad horyzontem aż o 15. Dlaczego? I w tym miejscu przydaje się hipoteza spłaszczonego nieboskłonu. Wysokość Słońca lub Księżyca oceniamy wzdłuż łuku, widzianego na odkształconym sklepieniu niebieskim i mniejszej wysokości rzeczywistej odpowiada dłuższy łuk na nieboskłonie pozornym. Z obserwacji Reesa wynikało, że poddając się złudzeniu, przyjmujemy, iż horyzont leży 2,6 raza dalej niż zenit!

A jeden z ciekawszych aspektów tej historii polega na tym, że nawet wtedy, kiedy zdajemy już sobie sprawę z pozornego spłaszczenia nieboskłonu, w dalszym ciągu dzielimy go na większą i mniejszą połowę.


Jarosław Włodarczyk


[  góra strony  ]

[ 1 ]   [ 2 ]
Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach