|
|
|
|
Klaudiusz Ptolemeusz z Aleksandrii (ok.100 - ok. 165) napisał wiele znaczących dzieł, systematyzujących dorobek starożytnej nauki greckiej, między innymi traktat o harmonii, o optyce, „Geografię”. Ale zasłynął przede wszystkim jako autor „Almagestu” - wykładu matematycznej teorii ruchów planet w układzie geocentrycznym. Pośród precyzyjnych teorii „Almagestu” astrologia nie znalazła dla siebie miejsca. Ptolemeusz stawiał astrologię na naukowo niższym poziomie niż astronomię i traktował ją jako oparte na słabszych podstawach, filozoficzne raczej, ale uzupełnienie astronomii. Z tego też powodu poświęcił astrologii oddzielny traktat - „Tetrabiblos”, czyli „Czworoksiąg” - w którym z właściwą sobie klasą spróbował dać spójny wizerunek dziedziny tak niespójnej jak astrologia.
Jak wskazuje sam tytuł dzieła, na „Czworoksiąg” składają się cztery księgi. Księga i przypisuje planetom, gwiazdom i znakom zodiaku odpowiednie im moce, definiuje podstawy astrologii, które prawie niezmienione trwają do dziś. Księga II daje wykład astrologii geograficznej, opisując wpływ ciał niebieskich na różne kraje i ich mieszkańców. Księga III przedstawia zasady astrologii horoskopowej, czyli tej związanej z przepowiadaniem losów na podstawie daty urodzin. Księga IV określa sposób wyciągania wniosków z horoskopu (przebieg życia, interesy, podróże, ślub itd.), podając nawet metodę obliczania długości życia. Z tej właśnie księgi można się, na przykład, dowiedzieć, że pierwszymi 4 latami ludzkiego życia kieruje Księżyc, następnymi 20 latami - Merkury, dalszymi 8 latami - Wenus, później 19 lat przypada na Słońce, 15 - na Marsa, 12 - na Jowisza, a pozostałe do śmierci lata bierze w posiadanie zimny i destrukcyjny Saturn.
Aby przybliżyć treść „Czworoksięgu”, prezentujemy fragment Księgi II, w której można odszukać opis zdeterminowanego astrologicznie charakteru ludzi zamieszkujących ówcześnie ziemie polskie. Tłumaczenia dokonano na podstawie angielskiego przekładu F. E. Robbinsa z 1940 roku.
|
|
Mapa świata według Ptolemeusza, zamieszczona w 1503 roku w Margarita Philosphica Reischa.
...powiększenie
|
|
Czworoksiąg
Księga II, rozdział 3.
O odpowiedzialności między krainami, trygonami i gwiazdami
[...] nasz zamieszkany świat dzieli się na cztery ćwiartki równe liczbą ilości trójkątów [trygonów zodiaku]: podzielony według szerokości przez nasze morze rozciągające się od Cieśniny Herkulesa [Gibraltar] po Zatokę Isus [Iskenderun] i brzeg przylegających doń od wschodu gór [prawdopodobnie pasmo Taurus], rozpada się na swą południową i północną część; w długości zaś jest podzielony przez Zatokę Arabską, Morze Egejskie, Pont [Morze Czarne i Jezioro Maeotis (?)], mocą czego rozpada, się na część wschodnią a zachodnią. W ten sposób powstają cztery ćwiartki, co pozostaje w zgodzie z liczbą trójkątów. [...]
[...] ćwiartce europejskiej, położonej w północno-zachodniej części zamieszkałego świata, odpowiada trójkąt północno-zachodni, czyli Baran, Lew i Strzelec, a rządzą nią, jak należałoby tego oczekiwać, władcy trójkąta - Jowisz z Marsem, w położeniu zachodnim. W kategoriach całych narodów na część tę składają się: Brytania, Galia Zaalpejska, Germania, Bastarnia [południowo-zachodnia część Rosji i południowa Polska], Italia, Galia Przedalpejska, Apulia, Sycylia, Tyrrhenia [Toskania], Celtycja [prawdopodobnie zachodnia Hiszpania] i Hiszpania. Jak można tego oczekiwać, ogólne cechy tych narodów, spowodowane panowaniem trójkąta i gniazd, które łączą się z jego władztwem, to: niezależność, umiłowanie wolności, zamiłowanie do broni, pracowitość, duża wojowniczość połączona z cechami przywódczymi, schludność i wspaniałomyślność. Z powodu jednakże zachodnich aspektów Jowisza i Marsa i, co ważniejsze, ponieważ pierwsze części wspomnianego wyżej trójkąta są męskie, a ostatnie części - żeńskie, nie odczuwają oni namiętności do kobiet i poskramiają przyjemności kochania, doznając większej satysfakcji i bardziej pragnąc związków z mężczyznami. I nie traktują aktu jako pohańbienia kochanka, nie są też przez to w żadnej mierze bardziej zniewieściali i słabsi, ponieważ ich skłonność nie jest wypaczona, gdyż pozostają w swych duszach męskimi, uczynnymi, dobrej wiary, ceniącymi więzy krwi i dobre uczynki. Z tych samych krajów Brytania, Galia Zaalpejska, Germania i Bastarnia powstają w bliższym związku z Baranem i Marsem. Dlatego ich mieszkańcy są przeważnie gwałtowni, bardziej uparci i dzicy. Lecz Italia, Apulia, Galia Przedalpejska i Sycylia są związane z Lwem i Słońcem, dlatego też ludzie stamtąd są bardziej władczy, życzliwsi i gotowi do współpracy. Tyrrhenia, Celtycja i Hiszpania są przedmiotem wpływów Strzelca i Jowisza, skąd bierze się ich niezależność, prostota i zamiłowanie do czystości.
Jarosław Włodarczyk
|
|
