Astronomia
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:   Wirtualny Wszechświat > Astronomia > Eseje  
  Tematy
- Historia astronomii
- Narzędzia i metody astronomii
- Astronomia sferyczna i praktyczna
- Badania kosmiczne
- Układ Słoneczny
- Słońce
- Galaktyki
- Kosmologia
- Gwiazdozbiory całego roku
- Eseje

  Szukacz




HISTORIA MLECZNEJ DROGI

[ 1 ]   [ 2 ]   [ 3 ]   [ 4 ]  

Znajomość ewolucji gwiazd i kosmologii pozwala stwierdzić, że Droga Mleczna powstała kilkanaście miliardów lat temu z ogromnego obłoku gazu. W wyniku ewolucji utworzyły się gwiazdy, a dzięki nim - pierwiastki chemiczne, takie jak węgiel i tlen. Za sprawą tych ostatnich mogło rozwinąć się życie. Pozostają jednak pytania: skąd wzięły się pierwiastki ciężkie w najstarszych gwiazdach i jak powstała masywna czarna dziura, rezydująca w środku Drogi Mlecznej? A może to właśnie centralna czarna dziura stworzyła naszą Galaktykę!

Panorama Drogi Mlecznej
powiększenie...

Panorama Drogi Mlecznej (biała wstęga w centrum) na ziemskim niebie. Fot. Obserwatorium Lund.
Gdy w pogodną noc patrzymy na niebo, oprócz pojedynczych gwiazd, tworzących dobrze znane gwiazdozbiory, widzimy jasny, "mleczny" pas. Już Galileusz, kierując na ową mgiełkę swój teleskop, stwierdził, że jest to rojowisko gwiazd. W XVIII w. astronomowie zdali sobie sprawę, że złudzenie okalającego nas pierścienia wynika z faktu przynależności Słońca, Ziemi i pozostałych planet Układu Słonecznego do wielkiego systemu gwiezdnego, przypominającego spłaszczony dysk lub talerz, a Droga Mleczna to efekt silnej koncentracji gwiazd wokół płaszczyzny symetrii.

Ostatnie sto lat badań astronomicznych wyjaśniło, że gwiazdy występują wyłącznie w takich właśnie skupiskach, zwanych galaktykami. Nasza galaktyka, zwana Galaktyką (pisaną z dużej litery) lub - tradycyjnie i bardziej poetycko - Drogą Mleczną, zawiera około 100 miliardów gwiazd, jak również znaczne ilości gazu i pyłu. Jest dosyć spora, choć nie ogromna. Skoro gwiazdy istnieją tylko w galaktykach, nasza Galaktyka zaś należy raczej do typowych, to historia Drogi Mlecznej jest zarazem historią ewolucji Wszechświata. A także historią powstania życia, gdyż bez istnienia i ewolucji Galaktyki jako całości nie mogłoby się ono rozwinąć. Pytanie o historię Mlecznej Drogi jest zatem centralnym pytaniem astronomii i musimy skorzystać z wielu jej działów, aby na nie spróbować odpowiedzieć. Czy to się w pełni uda, zaraz zobaczymy.

Ewolucję Drogi Mlecznej zrozumieliśmy dzięki poznaniu ewolucji gwiazd. Choć opisanie pierwszego etapu powstania gwiazdy - formowania się protogwiazdy - wciąż nastręcza astronomom sporo trudności, nasza znajomość narodzin, życia i śmierci gwiazd jest imponująca. Dzięki niej wiemy na przykład, że nasze Słońce liczy sobie około 4,5 miliarda lat, a przez następne 4,5 miliarda lat niewiele się zmieni.

Diagram Hertzsprunga-Russella
powiększenie...

Rys. 1. Diagram Hertzsprunga - Russella dla młodej gromady otwartej M45.
Diagram Hertzsprunga-Russella
powiększenie...

Rys. 2. Diagram Hertzsprunga - Russella dla starej gromady kulistej M3.
Schemat Galaktyki
powiększenie...

Rys. 3. Schemat Galaktyki: dysk, halo i zgęszczenie centralne.
Czas aktywnego życia gwiazdy jest określony przez zapas paliwa jądrowego i tempo jego zużywania. Gwiazdy masywne mają więcej paliwa, ale wykorzystują je bardzo szybko i faza spalania wodoru, w czasie której gwiazda przebywa na tzw. ciągu głównym na wykresie Hertzsprunga-Russella (przedstawiającego zależność jasności gwiazdy od jej barwy i zwanego też wykresem H-R), trwa bardzo krótko. Następnie gwiazda oddala się od ciągu głównego w stronę obszaru czerwonych olbrzymów. Gwiazdy małomasywne są bardziej oszczędne i zapas paliwa starcza im na wiele miliardów lat. Badając położenie gwiazd na wykresie H-R (a zwłaszcza sporządzając taki wykres dla gromady gwiazd), możemy oceniać ich wiek. Na diagramie Hertzsprunga-Russella wykreślonym dla młodych gromad otwartych gwiazdy układają się wzdłuż ciągu głównego (rys. 1).

Natomiast na diagramie, sporządzonym dla starych gromad kulistych, tylko najmniej masywne, najsłabsze gwiazdy są jeszcze na ciągu głównym - pozostałe zdążyły znacznie się od niego oddalić (rys. 2).

Badania gwiazd, tworzących naszą Galaktykę, wskazują, że Droga Mleczna nie jest jednolitym dyskiem i że nie wszystkie gwiazdy są w tym samym wieku.

Rozkład gwiazd w Galaktyce został przedstawiony schematycznie na rysunku 3. Najstarsze gwiazdy, nazywane tradycyjnie populacją II, nic "nie wiedzą" o istnieniu dysku galaktycznego. Pojedyncze gwiazdy i gromady kuliste, mogące zawierać nawet milion gwiazd, rozłożone są niemal sferycznie, poruszają się z dużymi prędkościami wokół środka Galaktyki po orbitach eliptycznych, a ich odległość od centrum sięga 20 kiloparseków. Tworzą one tzw. halo galaktyczne. Wiek gromad kulistych ocenia się na około 12-14 miliardów lat - są to najstarsze obiekty Drogi Mlecznej.

[  góra strony  ]


[ 1 ]   [ 2 ]   [ 3 ]   [ 4 ]  

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach