Astronomia
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:   Wirtualny Wszechświat > Astronomia > Eseje  
  Tematy
- Historia astronomii
- Narzędzia i metody astronomii
- Astronomia sferyczna i praktyczna
- Badania kosmiczne
- Układ Słoneczny
- Słońce
- Galaktyki
- Kosmologia
- Gwiazdozbiory całego roku
- Eseje

  Szukacz




ILE WAŻY WSZECHŚWIAT ?

[ 1 ]   [ 2 ]   [ 3 ]   [ 4 ]   [ 5 ]  

Jak przejawia się owo powszechne przyciąganie materii wypełniającej Wszechświat? Od czego zależy? Jak je zmierzyć? Jaki ma wpływ na ewolucję Wszechświata?

Źródłem grawitacji jest masa. Prawo powszechnego ciążenia mówi, że siła przyciągania zależy od mas przyciągających się ciał. Co to jest masa? To miara bezwładności - czyli tendencji ciała do pozostawania w stanie spoczynku lub ruchu o danej prędkości. Im większa masa ciała, tym trudniej je rozpędzić albo zmienić jego prędkość (i na przykład zatrzymać). To właśnie dlatego łatwiej nadać dużą prędkość piłce do palanta niż wagonowi wypełnionemu kapustą. Bramkarz łatwiej zatrzyma nawet mocno kopniętą piłkę niż rozpędzony samochód, najeżdżający na niego z tą samą co piłka prędkością. Masa piłki jest o wiele mniejsza niż masa samochodu. Ciężar zależy od położenia, ale masa nie. Astronauci na powierzchni Księżyca ważyli 6 razy mniej niż na powierzchni Ziemi, ale masa każdego z nich pozostawała taka sama.

Choć w zasadzie można by sobie wyobrazić, że masa grawitacyjna, czyli ta wywołująca siłę ciążenia, jest różna od masy bezwładnej, czyli wielkości określającej dążenie ciała do pozostawania w tym samym stanie ruchu (czy bezruchu), codzienne doświadczenie uczy, że są one sobie równe. (To wynikające z życia codziennego przekonanie jest tak głębokie, że większość ludzi nie rozróżnia masy od ciężaru. Najczęściej nie zadajemy sobie pytania, czy kupujemy śliwki o wadze czy o masie jednego kilograma; czy wpisane do dowodu rejestracyjnego kilogramy mówią o masie czy ciężarze ich samochodu). Przeprowadzone w latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych doświadczenia laboratoryjne dowiodły równości masy bezwładnej i grawitacyjnej z wielką dokładnością. Pytanie o wielkość samograwitacji Wszechświata jest więc pytaniem o ilość materii, czyli - ilość masy w Kosmosie.

...powiększenie

Fot. University of Arizona/NASA
Ile materii zawiera Kosmos? Odpowiedź na to pytanie wydaje się prosta: trzeba policzyć wszystkie gwiazdy w naszej Galaktyce - Drodze Mlecznej, wszystkie galaktyki, aż do granic Wszechświata, i będziemy wiedzieli. Problem polega na tym, że aby policzyć, należy je najpierw zobaczyć. Bezpośrednio widzimy jedynie świecącą materię - tę, która wysyła promieniowanie. Światło widzialne stanowi tylko niewielki fragment pełnego widma promieniowania elektromagnetycznego. Choć dwudziestowieczni astronomowie, dzięki radioteleskopom i instrumentom wyniesionym w przestrzeń kosmiczną, poza atmosferę ziemską, potrafią już prowadzić obserwacje we wszystkich zakresach widma promieniowania elektromagnetycznego - od długich fal radiowych, poprzez mikrofale, promieniowanie podczerwone, ultrafioletowe, rentgenowskie, aż do promieniowania gamma - wciąż rejestrują jedynie tę materię, która jakiekolwiek promieniowanie wysyła. Nie są w stanie bezpośrednio rejestrować materii, która nie świeci - ciemnej materii. Dlatego aż do dziś nie potrafią odpowiedzieć na pytanie o ilość materii we Wszechświecie, o jej masę. Nie mogą więc określić, jak silnie sama się ona przyciąga, czyli ile waży Wszechświat.

Już niewierny Tomasz wątpił w to, czego nie widział. Skoro ciemna materia we Wszechświecie nie świeci, nie widać jej, czy w ogóle można mówić o jej istnieniu? Tak, oczywiście. Istnieje to, co wywiera jakikolwiek wpływ na nas albo na to, co możemy obserwować. W pochmurny dzień nie widzimy Księżyca na niebie. Nie widzimy go też, gdy jest w nowiu. Mimo to Księżyc w nowiu lub w czasie niepogody tak samo wywołuje przypływy i odpływy morza. Jego oddziaływanie grawitacyjne na ziemskie oceany nie zależy od naszych możliwości obserwacyjnych. Prawo powszechnego ciążenia głosi, że wszelka forma materii waży - wywiera grawitacyjny wpływ na pozostałą materię, tę widoczną i tę niewidoczną.

Stanisław Bajtlik


[  góra strony  ]

[ 1 ]   [ 2 ]   [ 3 ]   [ 4 ]   [ 5 ]  
Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach