Biblioteka
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:   Wirtualny Wszechświat > Biblioteka > Archeologia, Historia, Kultura antyczna > ARCHEOLOGIA. Teorie, metody, praktyka  



[1]  [2]  [3]  [4]  [5]  [6]  [7]  [8]  [9]  [10] 
Artefakty to wykonane lub udoskonalone przez człowieka przenośne obiekty, takie jak narzędzia kamienne, ceramika czy broń wykonana z metalu. W rozdziale 8 przyjrzymy się metodom analizowania technicznej sprawności człowieka i mistrzostwu w doborze surowców potrzebnych do wykonywania artefaktów. Artefakty dostarczają decydujących świadectw przy wyjaśnianiu wszelkich podstawowych kwestii (nie tylko technicznych), przedstawianych w tej książce. Pojedyncze gliniane naczynie lub garnek może być na przykład przedmiotem różnorodnie ukierunkowanych dociekań. Samą glinę można badać, aby ustalić datowanie danego naczynia, a stąd może i miejsca, gdzie zostało znalezione (rozdział 4). Odkrycie źródła pochodzenia gliny może stanowić wskazówkę na temat rozprzestrzenienia i kontaktów grupy ludzi, którzy wykonywali naczynia (rozdziały 5 i 9). Kształt i dekoracja malarska na powierzchni garnka pozwalają ustalić sekwencję typologiczną naczyń (rozdział 3), a także podsunąć wskazówki dotyczące starożytnych wierzeń, zwłaszcza gdy ma się do czynienia z przedstawieniami bogów lub innych postaci symbolicznych (rozdział 10).

Także analiza kształtu naczynia oraz pozostałości pożywienia lub innych produktów, znalezionych w jego wnętrzu, może dostarczyć danych o przeznaczeniu naczynia (na przykład o tym, że służyło do gotowania), a także o dawnych sposobach odżywiania (rozdział 7).

Niektórzy badacze poszerzają znaczenie terminu "artefakt", obejmując tą nazwą wszystkie przekształcone ręką ludzką komponenty danego stanowiska czy krajobrazu, takie jak paleniska, jamy posłupowe i jamy zasobowe. Wydaje się jednak, że w odniesieniu do tych ostatnich wygodniej mówić o obiektach i określać je jako artefakty nieprzenośne. Proste obiekty, takie jak jamy posłupowe, mogą same lub w połączeniu z pozostałościami palenisk, podłóg, rowów itp. tworzyć ślady obiektów złożonych lub konstrukcji określanych jako budynki różnych typów, poczynając od domów mieszkalnych i spichlerzy, aż po pałace i świątynie.

Nieartefaktualne, organiczne lub środowiskowe pozostałości (ekofakty) obejmują kości zwierzęce i pozostałości roślinne, ale również gleby i warstwy osadowe - wszystko to, co może rzucić światło na dawną działalność człowieka. Ekofakty mają spore znaczenie, ponieważ mogą, na przykład, wskazywać na to, co ludzie jedli lub w jakim żyli środowisku (rozdziały 6 i 7).

Stanowiska archeologiczne to takie miejsca, gdzie znajdowane są razem artefakty, obiekty, konstrukcje, a także pozostałości organiczne i środowiskowe. Dla celów roboczych można ten podział uprościć i uznać stanowiska za miejsca, gdzie znaleziono znaczące ślady działań człowieka. A zatem stanowisko to zarówno wieś, jak i miasto, a także osobny zabytek, taki jak Serpent Mound w stanie Ohio czy Stonehenge w Anglii. W równym stopniu stanowiskiem będzie wykorzystywana nie dłużej niż przez kilka godzin powierzchnia usłana rozrzuconymi narzędziami kamiennymi lub fragmentami garnków, jak i bliskowschodni tell czy kopiec - pozostałość ludzkiego bytowania nawet i przez tysiące lat. W rozdziale 5 przyjrzymy się dokładnie wielkiej różnorodności stanowisk, jak również sposobom ich klasyfikowania i regionalnego badania, jako części studiów nad wzorcami osadniczymi. Obecnie jednak bardziej zajmie nas natura poszczególnych stanowisk oraz to, jak powstawały.

Znaczenie kontekstu

Przy rekonstrukcji minionych działań ludzkich na danym stanowisku niezwykle ważne jest to, aby zrozumieć kontekst znaleziska, niezależnie od tego, czy chodzi o artefakt, obiekt, konstrukcję czy też pozostałość organiczną. Na kontekst znaleziska składa się jego bezpośrednia warstwa macierzysta, to jest materiał otaczający je (zazwyczaj jakaś warstwa osadowa jak żwir, piasek czy glina); ponadto jego pochodzenie, czyli pozioma lub pionowa pozycja w obrębie warstwy macierzystej, a także związek z innymi znaleziskami, czyli współwystępowanie wraz z innymi pozostałościami archeologicznymi, zazwyczaj w obrębie tej samej warstwy macierzystej. W XIX wieku wykazanie, że narzędzia kamienne występowały razem z kośćmi wymarłych zwierząt, w złożach zamkniętych lub w warstwach macierzystych, pomogło ugruntować pogląd o wielkiej starożytności rodzaju ludzkiego (rozdział 1). Od tego czasu archeolodzy zaczęli coraz bardziej doceniać wagę precyzji przy rozpoznawaniu i dokumentowaniu związków między poszczególnymi znaleziskami na stanowiskach. Tragiczne skutki mają zatem działania rozmaitych rabusiów, którzy w poszukiwaniu cennych przedmiotów przekopują na oślep stanowiska, nie interesując się warstwą macierzystą, pochodzeniem znalezisk czy związkami między nimi. Przepadają wtedy wszelkie informacje dotyczące kontekstu znalezisk. Wyrabowane naczynie może być dla kolekcjonera cennym przedmiotem, ale dla nauki znacznie cenniejsza byłaby wiedza o społeczności, w której powstało. Wiedzę taką dałoby się uzyskać, gdyby archeolodzy mogli stwierdzić, gdzie owo naczynie zostało znalezione (w grobie, rowie czy domu?), a także w powiązaniu z jakimi innymi artefaktami czy pozostałościami organicznymi pozostawało (bronią, narzędziami czy kośćmi?). Wiele cennych informacji na temat wytworów ludu Mimbres z amerykańskiego Południowego Zachodu przepadło na zawsze, ponieważ rabusie buldożerami rozryli stanowiska, polując na wspaniale malowane i bardzo poszukiwane misy, wytwarzane przez ten lud około tysiąca lat temu.

Kiedy nowożytni (lub starożytni) rabusie naruszają stanowisko, odrzucając na bok materiał, którym nie są zainteresowani, niszczą tym samym jego pierwotny kontekst. Gdy potem archeolodzy odkopują taki przesunięty materiał, muszą umieć rozpoznać, że mają do czynienia z kontekstem wtórnym. Zadanie może być proste w przypadku, powiedzmy, stanowiska ludu Mimbres, naruszonego całkiem niedawno, ale staje się znacznie trudniejsze, gdy idzie o stanowiska naruszane w starożytności. Zniszczenia nie ograniczają się jedynie do działań ludzkich; archeolodzy zajmujący się liczącym dziesiątki tysięcy lat okresem starszej epoki kamienia wiedzą dobrze, że siły natury - w tym ruchy wód morskich lub pokrywy lodowej, działanie wiatru i wody - także niszczą pierwotny kontekst. Narzędzia kamienne, odkrywane masowo w żwirze europejskich rzek, bywają znajdowane właśnie we wtórnym kontekście, po przeniesieniu przez wodę daleko od miejsca ich oryginalnego, pierwotnego położenia.

[1]  [2]  [3]  [4]  [5]  [6]  [7]  [8]  [9]  [10] 
[  góra strony  ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach