Biblioteka
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:   Wirtualny Wszechświat > Biblioteka > Archeologia, Historia, Kultura antyczna > ARCHEOLOGIA. Teorie, metody, praktyka  



[1]  [2]  [3]  [4]  [5]  [6]  [7]  [8]  [9]  [10] 
Procesy formowania

W ostatnich latach archeolodzy coraz lepiej zdają sobie sprawę z faktu, że cały szereg procesów formowania wywiera wpływ na to, w jaki sposób przedmioty i obiekty ulegają zasypaniu, a także na wszystko, co dzieje się z nimi potem.

Amerykański archeolog Michael Schiffer dokonał wygodnego rozróżnienia pomiędzy kulturowymi procesami formowania i naturalnymi procesami formowania. Kulturowe procesy formowania obejmują rozmyślne lub przypadkowe działania ludzi związane z wykonywaniem lub użytkowaniem przedmiotów, wznoszeniem czy porzucaniem budowli, oraniem pól itp. Naturalne procesy formowania są zdarzeniami naturalnymi, powodującymi zagrzebanie i zachowanie w ten sposób świadectwa archeologicznego. Nagły opad popiołu wulkanicznego, który pokrył Pompeje, jest pewnym szczególnym przypadkiem naturalnego procesu formowania (znacznie częstsze bywa stopniowe zagrzebywanie artefaktów i innych obiektów w piasku nanoszonym przez wiatr czy w ziemi). Do naturalnych procesów formowania zalicza się również wspomniane wcześniej przemieszczenia narzędzi kamiennych przez wody rzek oraz aktywność zwierząt na stanowisku - zagrzebywanie czy żucie kości lub kawałków drewna.

Na pierwszy rzut oka rozróżnienia te wydają się mało istotne z punktu widzenia archeologii, w rzeczywistości jednak są bardzo ważne dla procesu poprawnej rekonstrukcji działań dawnych ludzi.

Istotne może być na przykład ustalenie, czy dane źródło archeologiczne jest (lub nie jest) związane z działaniami człowieka, a więc: czy stanowi rezultat kulturowego, czy też naturalnego procesu formowania. Jeśli próbujemy rozpoznawać ślady obróbki drewna wykonanej ręką ludzką, to badając nacięcia na belce powinniśmy nauczyć się odróżniać te z nich, które pozostawiły zęby bobrów, od śladów narzędzi kamiennych lub metalowych użytych przez człowieka (rozdział 8).

powiększenie...

Dawni ludzie jako aktywni myśliwi [po lewej], czy może padlinożercy [po prawej]? Nasze rozumienie procesów formowania ma wpływ na sposób, w jaki interpretujemy związki pomiędzy narzędziami wykonanymi przez człowieka a kośćmi zwierzęcymi w kopalnych pozostałościach w Afryce.

Spójrzmy na bardziej znaczący przykład. Ustalenia teoretyczne, dotyczące naszych pierwotnych zdolności do polowania, jakie poczyniono dla wczesnych faz istnienia człowieka w Afryce (początek paleolitu), były oparte na związku pomiędzy narzędziami kamiennymi a kośćmi zwierzęcymi, znajdowanymi na stanowiskach. Zakładano, że kości pochodziły ze zwierząt upolowanych i zabitych przez ludzi pierwotnych, którzy wykonali te narzędzia. Jednak badania nad zachowaniami zwierząt oraz śladami na kościach, które przeprowadzili w ostatnich latach C. K. Brain, Lewis Binford i inni wskazują, że w wielu przypadkach odkopane kości są pozostałościami zwierząt upolowanych i w większości zjedzonych przez inne drapieżniki. Istoty ludzkie, ze swoimi kamiennymi narzędziami, okazują się raczej padlinożercami, czekającymi na samym końcu kolejki do mięsa, złożonej z wielu różnych zwierząt. Nie wszyscy badacze zgadzają się z ową hipotezą dotyczącą padlinożerców. Trzeba jednak podkreślić, że sprawę tę da się precyzyjnie rozstrzygnąć po usprawnieniu naszych technik odróżniania kulturowych i naturalnych procesów formowania, to znaczy z rozpoznawaniem aktywności ludzkiej lub jej brakiem. Wiele studiów poświęca się obecnie wyjaśnianiu, jak odróżnić ślady nacięć na kościach wykonane narzędziami kamiennymi od śladów, które pozostawiły zęby drapieżników (rozdział 7). Bardzo pomocne są tu nowoczesne eksperymenty, wykorzystujące repliki narzędzi kamiennych do odcinania mięsa od kości. Również inne rodzaje stosowanych w archeologii eksperymentów mogą wnieść wiele do zrozumienia tych części procesów formowania, które wpływają na stan zachowania materiału wykopaliskowego (patrz ramka tekstowa poniżej).

powiększenie...

Skutecznym sposobem badania procesów formowania jest długookresowa archeologia eksperymentalna. Dobrym przykładem jest eksperymentalny sztuczny nasyp ziemny wykonany w roku 1960 w Overton Down (południowa Anglia). Tworzą go solidny wat z kredy i torfu, o długości 21 m, szerokości 7 m i wysokości 2 m, oraz wykopany równolegle rów. Celem eksperymentu było oszacowanie nie tylko tego, jakim zmianom ulegną nasyp i rów po pewnym czasie, ale też co będzie się działo z materiałami takimi jak ceramika, skóra czy tkaniny, zakopanymi w tej konstrukcji ziemnej w 1960 roku. Przekroje (wykopy) byty i będą wykonywane przez wat i rów co 2, 4, 8, 16, 32, 64 i 128 lat (odpowiada to rocznym datom 1962, 1964, 1968, 1976, 1992, 2024 i 2088). Jak widać, eksperymentatorzy podjęli tu poważne zobowiązanie. Wał i rów wykonane w roku 1960, wraz ze zmianami ujawnionymi dzięki przekrojom poprzecznym, wykonanym w roku 1962 i 1976. Przy założonej skali czasowej projekt z Overton Down jest jeszcze na stosunkowo wczesnym etapie realizacji, ale wstępne rezultaty są interesujące. W latach sześćdziesiątych wał obniżył się o około 25 cm, a rów dość gwałtownie uległ zamuleniu. Jednakże od potowy lat siedemdziesiątych konstrukcja ustabilizowała się. Jeśli chodzi o zakopany materiał, to badania po 4 latach pokazały, że ceramika nie uległa zmianom, skóra nieco zbutwiała, natomiast tkaniny zetlały i odbarwiły się. Wykopaliska przeprowadzone w roku 1992 ujawniły, że stopień zachowania byt lepszy w kredowej części wału, mniej aktywnej biologicznie. Natomiast w torfowym rdzeniu tkaniny i pewna część drewna kompletnie zniknęły. Sama konstrukcja zmieniła się niewiele od roku 1976, choć nastąpiło znaczące przetworzenie i przemieszczenie części drobnoziarnistych osadów przez dżdżownice.
Pozostała część niniejszego rozdziału będzie poświęcona szczegółom dotyczącym różnych kulturowych i naturalnych procesów formowania.

[1]  [2]  [3]  [4]  [5]  [6]  [7]  [8]  [9]  [10] 
[  góra strony  ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach