Biblioteka
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:   Wirtualny Wszechświat > Biblioteka > Religie, Filozofia > AUGUSTYN  
 src=



Henry Chadwick
FORMACJA DUCHOWA ŚW. AUGUSTYNA: CYCERON, MANI, PLATON, CHRYSTUS
[1]  [2]  [3]  [4]  [5]  [6] 
Krótkie wprowadzenie do myśli św. Augustyna nie może być zarazem jego biografią. Ze względu na to, iż jest on autorem najgłośniejszej i najważniejszej spośród starożytnych autobiografii, jego psychika i osobowość w sposób naturalny skupiały powszechną uwagę. Jako autor starożytny posiadł w stopniu nadzwyczajnym umiejętność wyrażania swych uczuć. Jego pisma stanowią zarazem ważne źródło do historii społecznej epoki. Jednakże książka niniejsza nie może zajmować się tym zagadnieniem; koncentruje się na formacji duchowej Augustyna. Kształtowanie się jego umysłu było procesem długotrwałym, często bowiem w niektórych sprawach zmieniał stanowisko, a w innych dopiero je formułował. Określał siebie jako "człowieka, który pisze, gdy się rozwija, i rozwija się, gdy pisze" (Ep. 143). Te zmiany stanowiska wiązały się ściśle z wpływem kolejnych sporów, w których uczestniczył, i dlatego odwoływanie się do tła historycznego ma zasadnicze znaczenie dla zrozumienia owych zmian. Poza tym jednak nie będziemy się tu zajmować jego "życiem i epoką".

Aurelius Augustinus urodził się w roku 354, a zmarł w 430. Całe życie, z wyjątkiem pięciu lat, spędził w rzymskiej Afryce Północnej, a przez ostatnie trzydzieści cztery lata był biskupem Hippony (Hippo Regius; dziś Annabah w Algierii), ruchliwego miasta portowego. W Hipponie tylko biskup Augustyn miał książki, a jego środowisko rodzinne nie odznaczało się wysoką kulturą. Kulturę tę Augustyn zdobył dzięki wykształceniu. Za pośrednictwem swych pism, których zachowało się więcej niż w przypadku któregokolwiek autora starożytnego, zaczął wywierać potężny wpływ nie tylko na swych współczesnych, lecz także na cały świat zachodni. Zakres tego wpływu można podsumować w telegraficznym stylu, wymieniając spory, stanowiące elementy augustyńskiego dziedzictwa duchowego:

1. Teologia i filozofia średniowiecznych scholastyków tkwiła korzeniami w augustyńskich koncepcjach relacji między wiarą a rozumem. Gdy Piotr Lombard opracowywał Sentencje (1155), podstawowy podręcznik teologii, zaczerpnął bardzo dużo od św. Augustyna. Podobnie współczesny mu Gracjan, opracowując główny podręcznik prawa kanonicznego na Zachodzie, cytował liczne teksty Augustyna.

2. Wszyscy mistycy zachodni w swych dążeniach zawsze ulegali jego wpływowi, głównie ze względu na centralne miejsce, jakie w jego myśleniu zajmowała miłość Boga. On pierwszy dostrzegł paradoks, że miłość, która poszukuje osobistego szczęścia, musi obejmować w jakimś stopniu samowyrzeczenie i ból bycia tym, czym się nie jest.

3. Głównym źródłem reformacji była krytyka średniowiecznej pobożności katolickiej jako tej, która opiera się bardziej na działaniach człowieka niż na łasce Boga. Kontrreformacja odpowiadała na to, że można uznawać suwerenność łaski Boga, nie negując wolności woli i wartości moralnej dobrych uczynków ("zasług"). Obie strony sporu w znacznej mierze powoływały się na teksty św. Augustyna.

4. W XVIII wieku zarysował się niezwykle żywy podział na tych, którzy głosili doskonałość człowieka, i tych, którzy uważali, że naturę ludzką przygniata potężny ciężar indywidualnego i zbiorowego egoizmu; innymi słowy - to, co Augustyn nazywał "grzechem pierworodnym". Ludzie oświecenia, przekonani, że wiara w grzech pierworodny przeszkadza w rzeczywistym doskonaleniu się człowieka, należeli do zdecydowanych przeciwników św. Augustyna. Byli też bardzo niezadowoleni, gdy Kant, filozof, który tak wymownie głosił zasadę oświeceniową, że człowiek musi się odważyć myśleć za siebie, kategorycznie wyraził przekonanie, iż natura człowieka jest skażona przez radykalne zło.

5. W reakcji na oświecenie romantyzm utożsamił istotę religii raczej z uczuciem niż z konkluzjami sporów intelektualnych. Augustyn bynajmniej nie był antyintelektualistą, ale nie uważał, że ostatnie słowo należy do rozumu, i jako jeden z pierwszych bardzo wysoką wagę przywiązywał do ludzkich uczuć. Posługiwanie się w tym sensie słowem "serce" zawdzięczamy właśnie jemu.

6. Augustyn był najbardziej zagorzałym spośród chrześcijańskich platoników i uczynił wiele, by położyć fundamenty pod syntezę chrześcijaństwa z wywodzącym się od Platona i Arystotelesa teizmem klasycznym. Żyjący w III wieku Plotyn wywarł na niego silny wpływ swym usystematyzowaniem tradycji platońskiej. Jednocześnie św. Augustyn stał się jednym z najbardziej wnikliwych krytyków tej tradycji filozoficznej, której sam tak wiele zawdzięczał.

7. Dostrzegał wyraźniej niż ktokolwiek przed nim (i przez długi czas po nim), że relacje między słowami a rzeczywistością, którą usiłują opisać, są problemem najwyższej wagi. Był pionierem w doniosłych studiach nad komunikacją niewerbalną.

Anzelm z Canterbury, Tomasz z Akwinu, Petrarca (który nigdy nie rozstawał się z kieszonkową edycją Wyznań), Luter, Bellarmin, Pascal i Kierkegaard - wszyscy stoją w cieniu tego wielkiego dębu. Pisma św. Augustyna były ulubioną lekturą Wittgensteina. Był zarazem prawdziwą bete noire Nietzschego. Swą analizą psychologiczną wyprzedzał Freuda: pierwszy odkrył istnienie podświadomości.

[1]  [2]  [3]  [4]  [5]  [6] 
[  góra strony  ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach