Biblioteka
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:   Wirtualny Wszechświat > Biblioteka > Biologia > TO JEST BIOLOGIA  



[1]  [2]  [3]  [4]  [5]  [6]  [7]  [8] 
POWSTANIE HOMO HABILIS, H. ERECTUS I H. SAPENS

Między 1,9 a 1,7 miliona lat temu smukłe Australopithecinae dały początek nowemu gatunkowi zwanemu Homo habilis. Charakteryzował się on wypukłą czaszką i większym mózgiem. W pobliżu jego szczątków znajdowano proste narzędzia kamienne. Początkowo hominidy H. habilis wydawały się bardzo zagadkowe z powodu znacznego zróżnicowania wielkości ciała i mózgu odnajdywanych okazów. W końcu uczeni doszli do wniosku, że w grę wchodzą dwa gatunki. Większy z nich otrzymał nazwę Homo rudolfensis.

Uważa się, że Homo habilis był przodkiem Homo erectus, roślejszego gatunku o znacznie większym mózgu. Homo erectus pojawia się jednak w zapisie kopalnym w Afryce w tym samym czasie co Homo habilis, to znaczy około 1,9 miliona lat temu, a tryb życia H. habilisH. erectus mógł być bardzo podobny, choć, jak się wydaje, niektóre populacje H. erectus opanowały sztukę posługiwania się ogniem. Homo erectus był zapewne pierwszym hominidem, który zmienił dietę z głównie roślinnej na częściowo mięsną. Inaczej mówiąc, gatunek ten stał się padlinożerny i drapieżny.

Homo erectus odniósł najwyraźniej znaczny sukces ewolucyjny i szybko dotarł z Afryki przez Bliski Wschód do Azji. Najstarsze azjatyckie szczątki znaleziono na Jawie w warstwie osadów datowanej na 1,9 miliona lat. Homo erectus wykazuje pewne zróżnicowanie geograficzne, zdumiewające jest natomiast, jak niewielkie różnice występują między najwcześniejszymi a najpóźniejszymi reprezentantami tego gatunku (żyjącymi mniej niż 300 tysięcy lat temu). Razem z najstarszymi szczątkami znajdowane są jedynie proste kamienne narzędzia; bardziej skomplikowane (dwustronnie obrobione pięściaki) zaczęły pojawiać się w warstwach liczących 1,5 miliona lat, ale w ciągu następnego miliona lat nie nastąpił pod tym względem właściwie żaden postęp. Homo habilis posługiwał się prymitywnymi narzędziami kamiennymi już 1,9 miliona lat temu.

Gatunek Homo sapiens, do którego należy człowiek współczesny, wyewoluował z Homo erectus, ale gdzie i w jaki sposób to nastąpiło, pozostaje kwestią wielce dyskusyjną. Istnieją dwie poważne teorie dotyczące pochodzenia współczesnych ludzi. Według pierwszej, wyewoluowali oni z lokalnych populacji Homo erectus, w różnych miejscach jego zasięgu. Ta tak zwana teoria multiregionalna opierała się początkowo na domniemanym podobieństwie ras geograficznych współczesnego Homo sapiens do odpowiadających im skamieniałości Homo erectus w Afryce, Chinach i Indiach Wschodnich. W 1962 roku Coon wysunął hipotezę, że nacisk selekcyjny w kierunku zwiększenia wielkości mózgu doprowadził na całym obszarze występowania Homo erectus do przekształcenia się politypowego Homo erectus w politypowego Homo sapiens.

Konkurencyjna teoria, nazywana czasem hipotezą Matki Ewy, opiera się na danych z analizy materiału genetycznego mitochondriów. Teoria ta głosi, że wszystkie obecnie żyjące populacje ludzkie powstały w rezultacie kolonizacji dokonanej przez nowy gatunek, który pojawił się w Afryce, na południe od Sahary, 200-150 tysięcy lat temu. Gatunek ten (Homo sapiens sapiens) powstał, jak się uważa, z archaicznego Homo sapiens (potomka afrykańskiego Homo erectus) gdzieś w subsaharyjskiej Afryce mniej niż 200 tysięcy lat temu. Homo sapiens sapiens występował na Bliskim Wschodzie około 100 tysięcy lat temu, w Indiach Wschodnich, na Nowej Gwinei i Australii około 60 tysięcy lat temu, w Europie Zachodniej (gdzie jego szczątki znane są jako człowiek z Cro-Magnon) około 40 tysięcy lat temu, a na Dalekim Wschodzie co najmniej 30 tysięcy lat temu. Szkielet z Cro-Magnon jest dość podobny do szkieletu żyjących dziś ludzi i uważa się, że należał do osobnika tego samego gatunku. Ludzie z Cro-Magnon byli autorami najwspanialszych dzieł sztuki jaskiniowej, odnalezionych w Chauvet, Lascaux i Altamirze, oraz twórcami najdoskonalszych narzędzi kamiennych.

W 1994 roku Ayala dostarczył danych molekularnych, które zdają się świadczyć przeciwko hipotezie Matki Ewy i potwierdzać słuszność teorii regionalnej ciągłości ewolucji. Zdaniem Ayali, znaczna częstość bardzo starych polimorfizmów w puli genowej człowieka dowodzi, że niemożliwe jest, aby gatunek ludzki przeszedł przez genetyczne "wąskie gardło", jak głoszą rzecznicy hipotezy Matki Ewy.

Przyjęcie multiregionalnej teorii ewolucji człowieka pomogłoby wyjaśnić inną zagadkę w zapisie kopalnym: fakt, że od Chin i Jawy aż do zachodniej Europy, a nawet Afryki, znajdowano skamieniałości archaicznych H. sapiens, bardzo podobnych do H. erectus, ale wyposażonych w większe mózgi (około 1200 cm3). Ocenia się, że te, jak się zdaje, pośrednie skamieniałości liczą 500-130 tysięcy lat.

NEANDERTALCZYCY I CZŁOWIEK Z CRO-MAGNON

Od czasu znalezienia skamieniałości neandertalczyka w 1849 roku w Gibraltarze związek między Homo sapiens a neandertalczykiem jest przedmiotem nieustannych sporów. Wiemy, że na Zachodzie mniej więcej 130-150 tysięcy lat temu, na długo przed pojawieniem się człowieka z Cro-Magnon (Homo sapiens sapiens), populacje archaicznego H. sapiens zostały wyparte przez neandertalczyków, których zasięg rozciągał się od Hiszpanii (Gibraltar) przez całą Europę do zachodniej Azji (Turkmenistan) i na południe po Iran i Palestynę (ale nie Afrykę i Jawę). Mózg neandertalczyków był przeciętnie nieco większy (do 1600 cm3) niż mózg człowieka współczesnego, ale wytworzyli oni jedynie prymitywną kulturę kamienia. Choć istnieli mniej więcej 100 tysięcy lat, nie zaszła w nich żadna zmiana ewolucyjna. Neandertalska gałąź linii hominidów wymarła około 30 tysięcy lat temu, długo po tym jak człowiek z Cro-Magnon zasiedlił Europę.

Czy neandertalczyk i człowiek z Cro-Magnon byli przedstawicielami dwóch ras geograficznych, czy też osobnych gatunków? Z powodu znacznych różnic fizycznych uznano początkowo, że były to dwa gatunki. Później jednak, na podstawie przekonania, że istoty te nawzajem wypierały się z tych samych terenów, ich status taksonomiczny został zredukowany do poziomu ras geograficznych (podgatunków). Powtórnie nadano im rangę gatunków, kiedy odkryto, że neandertalczycy i dzisiejszy człowiek przez 40 tysięcy lat występowali w Palestynie na tym samym terenie, choć w innych jaskiniach (100-60 tysięcy lat temu). Był to jednak okres wielkich zmian klimatycznych i w końcu stwierdzono, że neandertalczyk żył w Palestynie w najchłodniejszych okresach, natomiast H. sapiens sapiens zasiedlał te tereny w okresach cieplejszych i suchszych. Tak więc, choć szczątki obu hominidów są odnajdywane na tym samym terenie, w rzeczywistości istoty te nie występowały równocześnie w tym samym miejscu.

W okresie, w którym uważano, że neandertalczyk należy do tego samego gatunku co współczesny H. sapiens, niektóre skamieniałości z palestyńskich jaskiń przedstawiano jako dowody krzyżowania się tych dwóch form ludzkich. Koncepcji tej nie potwierdziła żadna z późniejszych analiz. Nic nie wskazuje na to, aby - mimo 10-15 tysięcy lat koegzystencji - gdziekolwiek w Europie dochodziło do ich krzyżowania się. Neandertalczyk zniknął mniej więcej 15 tysięcy lat po tym, jak Homo sapiens sapiens dokonał inwazji obszarów Europy zajmowanych wcześniej przez neandertalczyków. We wschodniej i południowej Azji archaiczny H. sapiens także w końcu zaniknął, a jego miejsce zajął współczesny H. sapiens.

[1]  [2]  [3]  [4]  [5]  [6]  [7]  [8] 
[  góra strony  ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach