Biblioteka
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:   Wirtualny Wszechświat > Biblioteka > Religie, Filozofia > BUDDYZM  



[1]  [2]  [3]  [4]  [5]  [6] 
III. Prawda o zniweczeniu cierpienia

Przedmiotem tej prawdy jest nirwana, dosł. "zgaśnięcie, zwianie", mianowicie manifestujących się w momentach czasu czynników, składników potoku serii personalnej. W ujęciu sarwastiwadinów-

-wajbhaszików wszystkie elementy (czynniki) (dharma) dzielą się na uwarunkowane (sanskryta) i nieuwarunkowane (asanskryta). To właśnie elementy uwarunkowane podsycają potok życia. Każdy element-czynnik (dharma) istnieje zawsze, co znaczy, że przebiega on przez trzy czasy - przyszłość, teraźniejszość i przeszłość. Manifestacja dharm w "teraz" polega na jednorazowym momentalnym wyładowaniu potencjalnej aktywności dharm przyszłych, po czym "wyładowane" już elementy przechodzą w stan martwego wiecznego spoczynku - są przeszłe.

Dharmy przyszłe, istniejące odwiecznie w stanie potencjalnej aktywności, manifestują na moment swój "znak" (lakszana) w teraźniejszości, aby w chwili wyładowania spaść w mającą początek, ale nie mającą końca przeszłość, gdzie - martwe i wyjałowione - trwają wiecznie.

Momenty manifestacji elementów składają się na potok życia. Nirwana - unicestwienie potoku osobowości - polega na "zgaśnięciu" przejawiania się dharm w momentach czasu, jak gdyby na odebraniu im przyszłości. Nie jest to jednak stan martwych wyładowanych dharm, nicość, ale nowy, odrębny, niezależny byt, byt absolutny. Rozróżnia się przy tym dwa rodzaje nirwany: (a) nirwanę "z osadem" (sopadhisiesza), osiągalną jeszcze za życia dzięki wyzbyciu się ("unicestwieniu przez rozpoznanie") wszelkich kalających elementów, np. niewiedzy, przywiązania, niechęci itd.; oraz (b) nirwanę "bez osadu" (nirupadhisiesza), która jest unicestwieniem wszystkich elementów potoku życia, osiągalną już po śmierci wyzwolonego.

- Dwie są, o mnisi, sfery nirwany (pal. nibbana-dhatu).
- Jakie dwie?
- Sfera nirwany z osadem (z resztką substratu) i sfera nirwany bez osadu.
- Jaka, o mnisi, jest sfera nirwany z osadem?
- Tu, o mnisi, mnich jest świętym arhatem, mającym zniszczone [cztery mentalne] skazy, który doszedł do doskonałości [w czystym życiu], który wykonał wszystko, co powinno być zrobione, który złożył [niesiony] ciężar, który osiągnął najwyższe dobro, którego więzy bytowania zostały unicestwione, który doskonale poznał i jest wyzwolony. Ma on wszakże pięć zmysłów, których nie zniszczona istota doświadcza [jeszcze] tego, co przyjemne, i tego, co nieprzyjemne, odczuwa przyjemność i przykrość. Owo jego [tj. mnicha] zniweczenie namiętności, zniweczenie nienawiści i zniweczenie omroczenia - to się nazywa, o mnisi, sferą nirwany z osadem.

- Jaka, o mnisi, jest sfera nirwany bez osadu?

- Tu, o mnisi, mnich jest świętym arhatem, mającym zniszczone [cztery mentalne] skazy, który doszedł do doskonałości [w czystym życiu], który wykonał wszystko, co powinno być zrobione, który złożył [niesiony] ciężar, który osiągnął najwyższe dobro, którego więzy bytowania zostały unicestwione, który doskonale poznał i jest wyzwolony. Tu właśnie wszystkie przedmioty doświadczenia przestaną być obiektami przyjemności, staną się wyciszone [dosł. wystygłe]. To się nazywa, o mnisi, sferą nirwany bez osadu. (Itiwuttaka II 17)

Inna szkoła buddyjska, sautrantików, wystąpiła z krytyką tak pojmowanej nirwany, twierdząc, że nie stanowi ona żadnego odrębnego elementu, lecz jest tylko hipostazą werbalną, równą wyrażeniu "nieprzejawianie się dalszych dharm w potoku osobowym". Uznaje ona zasadę, że "dharma istnieje, nie istniawszy uprzednio", tzn. istnieje tylko w momencie manifestacji. Przyszłość i przeszłość są zatem z punktu widzenia sautrantików irrealne. Nirwana nie jest wprawdzie realnym bytem, ale nie jest też niebytem: jest czymś, co wykracza poza dyskursywne myślenie. Stanowisko to bliskie jest mahajanistycznemu monizmowi.

powiększenie...

Nirwana Buddy Gautamy (wg starego tybetańskiego malowidła).
Z kolei madhjamikowie - najbardziej może reprezentatywni spośród szkół mahajany - w ogóle negują realność zarówno przedmiotów codziennego doświadczenia, jak i dharm-substratów i głoszą doktrynę uniwersalnej pustki (sarwa-siunjata), czyli nieistotności wszystkich rzeczy.

"To, czego nie można się wyzbyć, co jest nieosiągalne, niemożliwe do unicestwienia, nie wieczne, nie powstałe, nie zanikłe - zwie się nirwaną" - powiada Nagardżuna. Absolut nie da się pozytywnie zdefiniować, a jedyną możliwą normą poznawczą jest bezpośrednia naoczność doświadczenia mistycznego.

Wreszcie - absolut w ujęciu szkoły jogaczarów identyfikowany jest z czystą, jednorodną i niezmienną świadomością (widżniana).

[1]  [2]  [3]  [4]  [5]  [6] 
[  góra strony  ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach