Biblioteka
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:   Wirtualny Wszechświat > Biblioteka > Różne > DLACZEGO CZARNE DZIURY NIE SĄ CZARNE?  



[1]  [2]  [3]  [4]  [5]  [6]  [7]  [8]  [9]  [10]  [11] 
Poza pamięcią: zachowanie i świadomość

Proces powstawania śladów pamięciowych jest tylko jednym z wielu zagadnień będących przedmiotem zainteresowania neurofizjologów. Uczeni badający ludzkie zachowania i możliwości próbują odpowiedzieć na pytanie, w jaki sposób mózg kontroluje naszą tożsamość. Niżej przytaczamy kilka przykładów takich badań.

Dwuczęściowy mózg

Niezwykle cennych informacji na temat sposobu funkcjonowania mózgu dostarczają badania osób, które doznały uszkodzeń neuronów leżących między lewą i prawą częścią mózgu. Gdy przyglądamy się mózgowi, jego dwie połowy wydają się nam identyczne. Mają z grubsza te same wymiary, taką samą masę oraz podobny rysunek zakrętów i bruzd. Na początku XIX stulecia większość anatomów sądziła, że czynności mózgu są również symetrycznie podzielone między jego połowy. Badania uszkodzeń mózgu spowodowanych na przykład udarem dowiodły jednak, że jest inaczej. W połowie XIX wieku słynny francuski neurochirurg Pierre Paul Broca i jego koledzy zauważyli dziwną prawidłowość: uszkodzenie lewej półkuli prowadziło z reguły do upośledzenia mowy, podczas gdy uszkodzenie prawej powodowało najczęściej niemożność skoncentrowania uwagi i trudności w zapamiętaniu informacji przestrzennych. Lekarze doszli więc do wniosku, że prawa i lewa połowa mózgu pełnią inne funkcje.

Najbardziej przekonujących dowodów świadczących o odmiennych funkcjach prawej i lewej półkuli mózgowej dostarczyły w ciągu ostatniego półwiecza badania pacjentów po zabiegu rozszczepienia mózgu. Na początku lat czterdziestych XX w. uczeni odkryli, że duże napady padaczkowe wywoływane są niekiedy przez silne i nie kontrolowane impulsy, jakie przebiegają między dwiema półkulami przez łączące je spoidło wielkie [zwane także ciałem modzelowatym - przyp. tłum]. Już wcześniej zaobserwowano, że uszkodzenie spoidła wielkiego zmniejsza u niektórych pacjentów częstość występowania napadów padaczki. W związku z tym, by złagodzić objawy choroby u pacjentów, u których ciężkie ataki epilepsji występowały kilka razy dziennie, lekarze niszczyli połączenia między dwiema półkulami. Uszkodzenia te obejmowały całe ciało modzelowate, a także inne, mniejsze pęczki włókien nerwowych. Zastosowanie tych drastycznych metod pozwalało zazwyczaj usunąć objawy padaczki, nie powodując większych zmian w codziennym zachowaniu i sprawności pacjentów. Uwagę uczonych zwróciły jednak pewne nowe i dziwne zjawiska.

Dwie połowy rozszczepionego mózgu mogą być badane oddzielnie dzięki intrygującej anatomicznej właściwości: wszelkie sygnały zmysłowe z lewej połowy ciała, w tym informacje wzrokowe z lewych połówek obu oczu, podążają wyłącznie do prawej części mózgu i odwrotnie. U pacjentów z rozszczepionym mózgiem prawa ręka może dosłownie nie wiedzieć, co czyni lewa. Neurofizjolog Roger Sperry, który otrzymał Nagrodę Nobla za pionierskie badania rozszczepionego mózgu, doszedł do wniosku, że u pacjentów z rozszczepionym mózgiem po obu stronach mózgowia powstają dwie niezależne "sfery świadomości".

W klasycznym już dziele Left Brain, Right Brain (Lewy mózg, prawy mózg) Sally Springer i Georg Deutsch opisują typowy test. Badacze poprosili kobietę z rozszczepionym mózgiem, by skupiła uwagę na małym, czarnym punkcie znajdującym się w środku białego ekranu. Na prawo od tego punktu ukazano przez krótki moment obraz filiżanki, adresując tę informację wyłącznie do lewej części mózgu pacjentki. Kobieta opisała spostrzeżony przedmiot z łatwością, gdyż jej lewa półkula nie miała kłopotów z kojarzeniem słów i obrazu. Gdy natomiast po lewej stronie punktu ukazał się na chwilę obraz łyżki, pacjentka twierdziła, że nic nie widzi. Zarazem jednak bez trudu sięgała lewą ręką w kierunku ekranu i prawidłowo wskazywała łyżkę wśród rysunków wielu innych przedmiotów. Prawa część mózgu nie dysponowała bowiem w opisanym przypadku zdolnościami werbalnymi umożliwiającymi opisanie przedmiotu, poradziła sobie natomiast z zadaniami przestrzennymi. Poproszona o wskazanie tego samego obiektu prawą ręką (lewa część mózgu), chora nie potrafiła tego zrobić.

W innym teście ukazano na ekranie, na lewo od punktu, obraz nagiej kobiety. Pacjentka twierdziła, że niczego nie widzi, ale czerwieniła się, chichotała, a wreszcie krzyknęła: "Ależ panie doktorze, co pan tu pokazuje?" Sugestywny obrazek wywołał w prawej części mózgu reakcję emocjonalną, lecz nie werbalną. Opisany powyżej test oraz inne podobne badania potwierdziły hipotezę odmienność czynnościowej lewej i prawej części mózgu.

Zdarza się, że pacjenci z rozszczepionym mózgiem przeżywają konflikty między jego dwiema połowami. Pewien mężczyzna był zły na swą żonę i próbował uderzyć ją lewą ręką, ale jego prawa ręka powstrzymała ten atak. Inna pacjentka doświadczyła czegoś podobnego, gdy się ubierała. Każda jej ręka wyjęła z szafy inny strój i żadna nie chciała ustąpić. Takie wypadki dowodzą, że komunikacja między dwiema półkulami odgrywa dużą rolę w rozwiązywaniu konfliktów wewnętrznych. Jedna półkula tłumi czynności drugiej.

Odkrycia dokonane przez uczonych badających pacjentów z rozszczepieniem mózgu nie wyjaśniły wszystkich tajemnic związanych z asymetrią tego narządu. Neurofizjolodzy w dalszym ciągu nie wiedzą, dlaczego niektórzy ludzie są prawo- a inni leworęczni i dlaczego ci ostatni nieco częściej są artystami, a co dziwniejsze mają skłonność do zapadania na choroby układu odpornościowego. Uczeni nie wiedzą również, w jaki sposób dwie części mózgu współpracują ze sobą podczas myślenia twórczego ani jaki jest udział każdej z półkul w odbiorze muzyki, tworzeniu śladów pamięciowych i emocji. Nie znaleziono też dotychczas odpowiedzi na pytanie, jak bardzo i dlaczego asymetria mózgu kobiet różni się od asymetrii mózgu mężczyzn.

[1]  [2]  [3]  [4]  [5]  [6]  [7]  [8]  [9]  [10]  [11] 
[  góra strony  ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach