Biblioteka
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:   Wirtualny Wszechświat > Biblioteka > Encyklopedia > Wybór haseł > Subskrypcja  




ALKOHOLE
Związki należące do grupy związków organicznych, składających się z węgla, wodoru i tlenu. Alkohole można uznać za hydroksylowe pochodne węglowodorów, utworzone przez zastąpienie jednego lub więcej atomów wodoru przez odpowiednią liczbę grup hydroksylowych (-OH).

Zależnie od liczby występujących w cząsteczce grup hydroksylowych rozróżnia się alkohole mono-, di-, tri- i polihydroksylowe. Rozróżnia się też alkohole pierwszorzędowe (RCH2OH), drugorzędowe (R2CHOH) lub trzeciorzędowe (R3COH), w zależności od liczby atomów wodoru związanych z atomem węgla połączonym z grupą hydroksylową. Alkohole można również określać zależnie od struktury fragmentu węglowodorowego, np. alkohole nasycone: alifatyczne lub alicykliczne, alkohole heterocykliczne i alkohole nienasycone. W nomenklaturze alkoholi stosuje się dwa rodzaje nazw: zwyczajowe lub systematyczne - zgodne z zaleceniami Międzynarodowej Unii Chemii Czystej i Stosowanej (IUPAC). Nazwy zwyczajowe wywodzą się często od nazwy surowca naturalnego, z którego otrzymuje się dany alkohol lub od łańcucha węglowodorowego alkoholu (np. alkohol metylowy, alkohol etylowy). Nazwy systematyczne tworzy się wg zasad opracowanych przez IUPAC. Przykłady nazw systematycznych i zwyczajowych wybranych alkoholi podane są w tabeli. [J.V.] (J.Rusz.)

Alkohole mają szerokie zastosowanie. Alkohole o mniejszej masie cząsteczkowej ("niższe") stosuje się powszechnie jako rozpuszczalniki, substancje zapobiegające zamarzaniu i ekstrahenty. Alkohole "wyższe", np. alkohol cetylowy, wykorzystuje się jako środki zapobiegające pienieniu i substancje przeciwdziałające odparowywaniu cieczy w zbiornikach. Największe jednak znaczenie ma wykorzystanie alkoholi jako półproduktów w syntezach, ponieważ w stosunkowo prosty sposób można je przekształcić w wiele różnorodnych związków organicznych. W wyniku utleniania alkoholi pierwszorzędowych (RCH2OH) powstają aldehydy (RCHO) i kwasy karboksylowe (RCOOH); wskutek utlenienia alkoholi drugorzędowych (R2CHOH) powstają ketony (R2CO). Odwodnienie alkoholi prowadzi do powstania alkenów i eterów (RCH2OCH2R); w reakcji alkoholi z kwasami karboksylowymi tworzą się estry (RCH2OCOR), ważna grupa związków chemicznych.

Estry "niższych" alkoholi monohydroksylowych stosuje się powszechnie jako rozpuszczalniki w produkcji emalii, lakierów do paznokci, wyrobów celuloidowych, nitrocelulozy, sztucznej skóry, żywic naturalnych i syntetycznych, środków do wykończania skór, materiałów drewnopodobnych, perfum itp. Estry alkoholi "wyższych" i kwasów dwuzasadowych używane są jako plastyfikatory żywic winylowych, celulozowych i akrylowych oraz syntetycznej gumy. Charakter zależności lepkości tych związków od temperatury umożliwia wykorzystanie ich jako smarów w urządzeniach pracujących z dużymi szybkościami, jak turbiny odrzutowe i gazowe. Alkohole zaliczane są do substancji organicznych o największym znaczeniu przemysłowym.

Trzema najważniejszymi źródłami otrzymywania alkoholi monohydroksylowych są: fermentacja alkoholowa produktów naturalnych, synteza chemiczna z węglowodorów pochodzących z ropy naftowej i gazu ziemnego oraz chemiczna przeróbka naturalnych tłuszczów i olejów. Mniejsze znaczenie mają takie dawniejsze sposoby pozyskiwania alkoholi, jak sucha destylacja drewna i żywic drzewnych.

Proces fermentacji cukrów i skrobi do wytwarzania napojów zawierających alkohol stosowano od najdawniejszych czasów. Proces ten polega na biologicznym utlenianiu węglowodanów przez wysoko wyspecjalizowane szczepy drożdży, prowadzącym do żądanych produktów końcowych. Obecnie nie stosuje się już fermentacji do otrzymywania n-butanolu lub 2-propanolu, lecz nadal jest to główne źródło wytwarzania alkoholu etylowego do celów spożywczych oraz dwóch trzecich światowej produkcji etanolu przemysłowego. Zob. Fermentacja; Mikrobiologia przemysłowa. [J.V.; C.E.M./P.E.F.] (J.Rusz.)

[  góra strony  ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach