Biblioteka
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:   Wirtualny Wszechświat > Biblioteka > Encyklopedia > Wybór haseł > Subskrypcja  




AMEBY NAGIE (pełzaki nagie)
Rząd pierwotniaków należących do Lobosia z gromady korzenionóżek (Rhizopoda), grupujący gatunki nietworzące skorupek (rys.). Pelikula ameb nagich (Ameobida) jest cienka jak u Amoeba proteus albo grubsza i mniej elastyczna jak u Thecamoeba verrucosa i tworzy zgrubienia w czasie ruchu, zwłaszcza u tych gatunków, u których jest grubsza. U niektórych ameb glebowych występuje stadium zarówno pełzakowate, jak i wytwarzające wić. Gatunki różnią się trochę sposobem poruszania się. U niektórych wysuwane jest tylko jedno pseudopodium, u innych kilka. Ruch powodowany jest przepływem cytoplazmy zmieniającej stan skupienia (zol-żel) i zmianami w cytoszkielecie. Pseudopodia mogą różnić się kształtem zależnie od gatunku; zwykle są płatowate (lobopodia), rzadziej nitkowate (filopodia). Jednak ich kształt u tego samego gatunku może być zmienny, zależny od warunków środowiska (stężenie jonów, pH itp.). Ameby będące zwykle fagotrofami mają wakuole (wodniczki) pokarmowe. W cytoplazmie znajduje się wiele ziarnistości różnej wielkości. U niektórych gatunków występują mitochondria, różne kryształy i cząstki materiałów zapasowych. Ponadto w cytoplazmie ameb mogą żyć endosymbionty - bakterie lub glony, nadające komórce szare lub zielone zabarwienie. Liczba jąder może być różna, od jednego do kilkuset, np. u Chaos carolinensis, ameby tak olbrzymiej, że można ją oglądać gołym okiem.

Typowy przedstawiciel rzędu Amoebina tworzący liczne pseudopodia
Niektóre gatunki z tej grupy występują w przewodzie pokarmowym bezkręgowców i kręgowców - jedne są nieszkodliwe, inne chorobotwórcze (tab.).

Cechy charakterystyczne i środowisko życia niektórych pospolitych gatunków ameb

Nazwa naukowa i potoczna gatunku Cechy charakterystyczne Środowisko
Amoeba proteus (ameba) wolno żyjąca słodkowodna
Pelomyxa palustris (ameba olbrzymia) wielojądrowa, nie tworzy pseudopodiów wolno żyjąca słodkowodna
Valkampfia limax nie tworzy pseudopodiów wolno żyjąca słodkowodna
Endamoeba blattae do 60 jąder w cyście komensal w jelicie karaczanów
Entamoeba histolytica (pełzak czerwonki) 4 jądra w cyście, powoduje czerwonkę pasożyt jelita człowieka
Entamoeba coli (pełzak okrężnicy) 8 jąder w cyście, niepatogenna, oportunistyczna komensal w jelicie grubym człowieka
lodamoeba butschli cysty z wakuolą zawierającą glikogen, niepatogenna, oportunistyczna komensal w jelicie grubym człowieka
Endolimax nana 4 jądra w owalnych cystach, niepatogenna, oportunistyczna komensal w jelicie grubym człowieka
Dientoamoeba fragilis zwykle 2 jądra, nie tworzy cyst niepatogenna, oportunistyczna komensal w jelicie grubym człowieka
Entamoeba gingivalis mułożerna, nie tworzy cyst patogeniczność dyskusyjna prawdopodobnie komensal w jamie ustnej człowieka

Potencjalnym źródłem zarażenia amebami są niedogotowane lub surowe warzywa pochodzące z upraw nawożonych ludzkimi fekaliami. Wydaje się, że stosowane metody oczyszczania wody są wystarczające dla kontroli rozprzestrzeniania się tych gatunków, natomiast trudna jest kontrola handlarzy żywności. Zob. Lobosia; Pełzakowica; Pierwotniaki; Sarcomastigophora; Zarodziowe. [R.P.H.] (M.G.S.)

[  góra strony  ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach