Biblioteka
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:   Wirtualny Wszechświat > Biblioteka > Encyklopedia > Wybór haseł > Subskrypcja  




CENTRIOLA
Organella komórkowa o złożonej budowie, występująca u Metazoa, Protozoa i wielu niższych roślin. Zróżnicowana centriola ma kształt cylindra, pustego w środku, o ścianach utworzonych z 9 trójek (trypletów) mikrotubul, rozmieszczonych regularnie na obwodzie w sposób przypominający układ łopatek w turbinie (rys. a). Pojedyncza centriola ma długość ok. 300-500 nm i średnicę ok. 150 nm. Każda mikrotubula ma średnicę ok. 23-27 nm; wewnętrzna średnica mikrotubuli wynosi ok. 10 nm (rys. b). Ściana mikrotubuli jest utworzona z 13 globularnych podjednostek tubuliny, ułożonych spiralnie wokół pustego kanału. Każda podjednostka ma średnicę 4,5-5 nm, a jej masa cząsteczkowa wynosi ok. 120 tys.

Schemat budowy zróżnicowanej centrioli przedstawiający: a) rozmieszczenie mikrotubul, b) strukturę pojedynczej mikrotubuli

Rozmieszczenie centriol w komórce może być bardzo różne. W komórkach wielu rodzajów nabłonka, w pobliżu jądra komórkowego, występują dwie centriole (diplosom) ułożone względem siebie pod kątem prostym; są one częściowo otoczone przez cysterny rozbudowanego aparatu Golgiego. W komórkach nabłonkowych wyściełających jamy różnego rodzaju centriole są widoczne bezpośrednio pod błoną komórkową powierzchni wolnej (szczytowej) komórek. W krwinkach białych centriole leżą w pobliżu centrum komórki i są otoczone cysternami aparatu Golgiego. Podczas cyklu komórkowego rozmieszczenie centriol się zmienia. Gdy komórka jest gotowa do podziału, każda centriola inicjuje powstanie nowej centrioli; powstają wówczas dwie pary centriol, które migrują do przeciwstawnych biegunów jądra komórkowego. Po podziale każda para centriol ponownie ukazuje się w pobliżu jądra komórkowego nowo powstałych komórek. Zob. Mitoza.

Położenie centriol w dzielącej się komórce wyznacza płaszczyznę podziału komórki. Ułożenie wrzeciona podziałowego jest ustalane na początku mitozy, w trakcie migracji centriol do biegunów komórki, a płaszczyzna podziału komórki tworzy się prostopadle do długiej osi wrzeciona podziałowego. Wykazano, że centriole, które mają pełnić funkcję ciałek podstawowych, po przemieszczeniu się pod błonę komórkową indukują tworzenie się rzęsek i wici. Centriole uczestniczą również w tworzeniu zmodyfikowanych i wyspecjalizowanych rzęsek, m.in. pręcików w komórkach wzrokowych siatkówki i rzęsek zmysłowych w komórkach różnych narządów zmysłowych. Zob. Rzęski i wici.

Centriole uczestniczące w pierwszym podziale mitotycznym, po wniknięciu plemnika do komórki jajowej, pochodzą zazwyczaj z szyjki plemnika, tzn. części plemnika leżącej tuż za główką i zawierającej centriole. Wydaje się, że od momentu pojawienia się centriol w komórce uczestniczą one we wszystkich fazach cyklu mitotycznego, zachowując przy tym ciągłość morfologiczną z centriolami plemnika. Znane są jednak przykłady niewystępowania centriol w komórkach we wczesnych stadiach rozwoju i pojawienia się ich dopiero w stadiach późniejszych. Centriole nie występują u roślin wyższych nagozalążkowych i okrytozalążkowych. [E.R.D.] (A.Cz.)

[  góra strony  ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach