Biblioteka
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:   Wirtualny Wszechświat > Biblioteka > Encyklopedia > Wybór haseł > Subskrypcja  




GIROSKOP (żyroskop)
Przyrząd zachowujący kątowy kierunek odniesienia dzięki swemu ruchowi obrotowemu. Giroskopy są używane w samolotach do "zapamiętywania" położenia horyzontu i kierunku północy podczas manewrów, mierzą też szybkość obrotu osi celownika, ułatwiając naprowadzanie na cel. Girokompas jest szczególną odmianą giroskopu - służy do wyszukiwania kierunku północnego; bardziej udoskonalone typy są wykorzystywane w nawigacji morskiej. Zob. Girokompas.

Giroskopy są używane jako podstawowy element automatycznych systemów sterowania w rakietach, samolotach, statkach i torpedach. Układy giroskopów można stosować w manewrujących pojazdach do stabilizacji pulpitu sterowniczego. Giroskopy używane do stabilizacji platform w bezwładnościowych systemach nawigacji muszą spełniać surowe wymagania pod względem dokładności. Wszystkie zastosowania giroskopów są oparte na drugiej zasadzie dynamiki Newtona dla ruchu obrotowego, z której wynika, że ciało wykonujące taki ruch przeciwdziała zaburzającemu wpływowi zewnętrznego momentu siły poprzez precesję (powolny obrót osi obrotu) w kierunku prostopadłym do kierunku działania tego momentu (rys.).

Zasada działania giroskopu. a) Związek obrotu, momentu siły i osi precesji. Siła F działająca na koło rowerowe, które obraca się z prędkością kątową i momentem pędu H, zmienia ruch obręczy; jej każdy segment przechodzi kolejno przez punkty A, B, C oraz D, wywołując precesję z prędkością kątową . b) Schemat powstawania precesji

Efekt giroskopowy jest różnie wykorzystywany w urządzeniach. W giroskopie swobodnym wirujące koło jest odizolowane od samolotu przez zawieszenie Cardana. Gdy samolot przechyla się, giroskop utrzymuje pionowy kierunek, dostarczając pilotowi sztucznego horyzontu odniesienia. Zob. Sztuczny horyzont.

Giroskop jednoosiowy jest przymocowany do kadłuba samolotu tylko przez pojedyncze zawieszenie Cardana i dlatego - jeśli samolot obróci się wokół osi - obraca się wraz z nim. Wskutek tego zawieszenie obraca się o mały kąt (dokonuje precesji), pokonując opór sprężyny, a jej wydłużenie jest miarą kąta obrotu samolotu. Układ trzech takich giroskopów, w położeniu początkowym ustawionych wzajemnie prostopadle, wystarcza do dokładnego wyznaczenia prędkości kątowej samolotu w powietrzu.

Giroskop swobodny i jednoosiowy są podstawowymi elementami całej klasy przyrządów giroskopowych. [R.H.C.] (A.J.)

[  góra strony  ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach