Biblioteka
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:   Wirtualny Wszechświat > Biblioteka > Encyklopedia > Wybór haseł > Subskrypcja  




HIERARCHIA SOCJALNA ZWIERZĄT
Właściwość grupy polegająca na tym, że wchodzące w jej skład osobniki zajmują różne pozycje socjalne. Po raz pierwszy obszernie opisano hierarchię socjalną u kur domowych. Wojownicze zachowanie poszczególnych osobników sprowadza się do tego, że w danej parze kura A zawsze dziobie kurę B, a nigdy odwrotnie. W ten sposób całe stado można opisać w kategoriach porządku społecznego zwanego porządkiem dziobania. Ten typ organizacji socjalnej jest uniwersalnym zjawiskiem występującym u wielu zwierząt.

Hierarchia socjalna jest zbudowana na wielu związkach dominacji i podporządkowania. Gdy dwie kury po raz pierwszy stają naprzeciwko siebie, zazwyczaj staczają walkę. Przy następnym spotkaniu walka trwa krócej. U jednej z kur powstaje nawyk zwyciężania, a u drugiej przegrywania. Ostatecznie ta relacja zostaje ograniczona do straszenia bądź dziobania przez kurę dominującą i unikania dziobania bądź uległości przejawianej przez osobnika podporządkowanego. W ten sposób kury tworzą relacje społeczne oparte na zachowaniach agonistycznych, tzn. wszystkich zachowaniach związanych z konfliktem między dwoma osobnikami, a obejmujących walkę, ucieczkę oraz demonstrację uległości.

W grupie trzech osobników istnieje kilka możliwych schematów hierarchii dominacji, przy założeniu, że wszystkie relacje polegają albo na całkowitej dominacji (rys.), albo pokojowym, neutralnym nastawieniu dwóch osobników: 1) prosty, liniowy porządek dominacji, często występujący w stadach zwierząt agresywnych; 2) układ przypominający trójkąt, mniej częsty; 3) jeden osobnik dominujący i dwa podporządkowane, częsty u myszy; 4) dwa osobniki dominujące i jeden podporządkowany; 5) układ bez hierarchii dominacji, często spotykany u młodych zwierząt chowanych razem.



Dotychczas hierarchię socjalną opisano tylko u stawonogów i kręgowców, ponieważ większość niższych bezkręgowców nie przejawia zachowań agonistycznych. Wśród stawonogów hierarchia dominacji znana jest u raków i innych skorupiaków. Mimo że niektóre owady staczają walki, wątpliwe jest, czy utrwalają się w ich grupach prawdziwe relacje dominacji i podporządkowania. U owadów tworzących zaawansowane struktury społeczne, jak mrówki, pszczoły, osy i termity, nie obserwowano walk w obrębie kolonii. Z kolei relacje dominacji i podporządkowania opisywano we wszystkich gromadach kręgowców, chociaż mają one stosunkowo niewielkie znaczenie u płazów. Zatem hierarchia społeczna jest typową cechą społeczności kręgowców i osiąga najwyższy stopień zaawansowania u ptaków i ssaków.

Hierarchia dominacji może mieć bardzo duże lub znikome znaczenie, w zależności od gatunku zwierząt. Dobrze rozwinięte relacje dominacji są zazwyczaj stosunkowo trwałe i u długo żyjących zwierząt mogą utrzymywać się latami. Ta organizacja społeczna może wywierać duży wpływ na wynik wewnątrzpopulacyjnych walk o pokarm, terytorium oraz partnerów seksualnych. Należy pamiętać, że opisywane relacje stanowią tylko jeden z aspektów organizacji społecznej i że w społecznościach zwierzęcych występują również inne ważne relacje, np. opieka lub naśladowanie przewodnika stada, nie będące skutkiem walki. Zob. Owady społeczne; Zwierzęta społeczne. [J.P.S.] (J.E.P.)

[  góra strony  ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach