Biblioteka
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:   Wirtualny Wszechświat > Biblioteka > Religie, Filozofia > KRÓTKA HISTORIA FILOZOFII  



[1]  [2]  [3]  [4]  [5] 
Spinoza był Żydem, człowiekiem myślącym swobodnie, którego sceptycyzm nie przemawiał do ortodoksyjnych braci. Został ekskomunikowany, a w końcu wygnany ze swojej społeczności. Spędził większość swego nieszczęśliwego życia w odosobnieniu, zarabiając na życie jako szlifierz szkieł. Wdychanie szklanego pyłu w końcu go zabiło. Główne dzieło Spinozy nosi tytuł Etyka, a tytuł ten często wprawia w zakłopotanie czytelników, którzy otwierają tę książkę, by poszukać w niej filozofii życia, tymczasem znajdują tu plątaninę rozczłonkowanej prozy, przypominającej obszerny traktat geometryczny, pełen aksjomatów, twierdzeń, wniosków oraz zawierający mnóstwo formuł Q.E.D.*

* Q.E.D skrót od quod est demonstrandum, tradycyjnego łacińskiego wyrażenia oznaczającego zakończenie dowodu.

Wygląd zewnętrzny może być jednak mylący. Descartes wprowadził swoje wywody logiczne w przytulny kontekst medytacji, zapraszając czytelnika do swych studiów i myśli, ale jego filozofia jest jednak wszystkim, tylko nie intymnym i osobistym wyznaniem. Spinoza, z kolei, maskuje osobistą udrękę, zaś jego rozwiązanie filozoficzne przedstawione zostało w najbardziej formalnym i wspaniałym stylu. Książka ta jest, zgodnie ze swym tytułem, filozofią życia, pełną uczucia propozycją lepszego sposobu życia, sposobem na samotność i izolację, odpowiedzią na cierpienie i frustracje, jakie niesie ze sobą życie. Patrząc z perspektywy historycznej, jest to kolejny tekst w długiej tradycji stoickiej, znajdujący się w nurcie tworzonym przez Chryzypa, Epikteta i Marka Aureliusza.

Spinoza z pewnością starał się wprowadzić metodę kartezjańską za pomocą pozornie nieadekwatnego użycia metod geometryczno-matematycznych. Pierwsze dwie (z pięciu) ksiąg Etyki zmierzają do niecodziennego wniosku, że istnieje i może istnieć tylko jedna substancja, która ma nieskończenie wiele atrybutów. Prawdą jest, że rozwiązuje to - w czysto technicznym sensie - kłopotliwy problem relacji ciała i umysłu (gdyż umysł i ciało nie są już różnymi substancjami, lecz różnymi aspektami jednej i tej samej substancji). Twierdzenia Spinozy na temat substancji mają jednak dużo bardziej poważne skutki, które wykraczają poza techniczne kwestie metafizycznego myślenia.

Po pierwsze, w wizji Spinozy, nie istnieje ostateczna różnica między różnymi jednostkami. Stanowimy część tej samej jednej substancji, którą jest również Bóg. Oznacza to, że nasze poczucie izolacji od innych i naszej wobec nich przeciwstawności jest iluzją, oznacza to również, że nasze poczucie oddalenia od Boga jest również błędne. Ta budująca wizja nabrała potężnej siły oddziaływania w początkach XIX wieku, gdy filozofowie chrześcijańscy starali się również pokonać to, co nazywali "alienacją" pomiędzy ludźmi i narodami, oraz alienującą koncepcję transcendentnego Boga - Boga znajdującego się "poza" nami. Mistycy, których historia sięga samych początków filozofii, równie często przedstawiali tego rodzaju wizję, chociaż przeważnie nie stosowali aparatu logicznego.* Co więcej, ze względu na to, że owa jedna substancja istniała zawsze i będzie istnieć zawsze, nasza własna nieśmiertelność jest tym samym pewna.

* Mistycyzm indyjski stanowi wyjątek od tego uogólnienia. Jak widzieliśmy, niektórzy indyjscy mistycy, tacy jak Nagardżuna, wspomagali się narzędziami logicznymi i argumentacyjnymi właśnie po to, by określić miejsce mistycyzmu.

Spinoza stosuje szeroko arystotelesowskie pojęcie przyczyny oraz szczególne pojęcie, które Stagiryta używał w stosunku do Boga, pojęcie "przyczyny samej dla siebie" - causa sui. Scholastycy wykorzystywali to pojęcie do budowania dowodu kosmologicznego, Spinoza zaś, jak można się było spodziewać, również przytacza pewną wersję tego dowodu (oraz pewną wersję dowodu ontologicznego). Spinoza ma jednak na myśli coś innego, a jest to obrona tezy znanej ogólnie pod nazwą determinizmu. Determinizm jest to stanowisko mówiące, że skutek wypływa w sposób konieczny z danej przyczyny. Determinizm Spinozy nie dotyczy jednak nauki, lecz raczej czegoś, co uznalibyśmy za bliższe przeznaczeniu. Według poglądów Spinozy, cokolwiek się nam przydarza, dzieje się w sposób konieczny. Zakładając, że świat jest Bogiem, możemy być pewni, ze cokolwiek się nam przydarza, przydarza się nam to celowo.

Pogląd ten jest z pewnością budujący, ale to dopiero początek. Ustanowiona została podstawa dla etycznych zaleceń Spinozy. Nawołuje on do tego, abyśmy postrzegali siebie samych jako jedność z Bogiem, nasze życie zaś traktowali jako określone przez konieczność. Spinoza próbuje udowodnić te tezy matematycznie, wierzy jednak, że szczegóły naszego życia liczą się równie mocno jak poglądy filozoficzne, które wyznajemy. Owe szczegóły życia najlepiej określić jako związane z emocjami.

[1]  [2]  [3]  [4]  [5] 
[  góra strony  ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach