Biblioteka
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:   Wirtualny Wszechświat > Biblioteka > Religie, Filozofia > ISLAM  



[1]  [2]  [3]  [4]  [5]  [6]  [7] 
Reformiści i moderniści

Gdy stało się jasne, że muzułmanie nie zdołają już dłużej przeciwstawiać się potężnej pod względem technicznym i militarnym Europie czy popieranym przez nią rządom, które były muzułmańskie tylko z nazwy, ruch odnowy islamu radykalnie zmienił kierunek. Elity, które miały bezpośredni kontakt z Europejczykami, widziały, że islam ponosi klęskę nie tylko na polu militarnym, ale także w dziedzinie edukacji i kultury. Powrót do pierwotnych form islamu nie gwarantował jego przetrwania jako religii i sposobu życia. Odnowicieli islamu można podzielić bardzo ogólnie na reformistów i modernistów. Reformiści wywodzili się z kręgu ulemów i propagowali odnowienie religijne płynące z wnętrza tradycji. Jednym z najbardziej wpływowych centrów ruchu reformistycznego była uczelnia (Dar al-ulum) w Deobandzie w północnych Indiach, założona w 1867 roku. Reformatorzy z Deobandu atakowali szeroko rozpowszechniony w Indiach kult świętych czy "osób bliskich Bogu", który łączył w sobie elementy islamu i hinduizmu. Deobandyci, podobnie jak moderniści, kładli nacisk na osobową odpowiedzialność w wypełnianiu rytuałów szari'atu. W pełni wykorzystywali nowoczesne techniki komunikacji, w tym prasę, pocztę i rozrastającą się sieć kolejową. Uczeni z Deobandu poważnie przyczynili się do wzrostu świadomości muzułmańskiej społeczności w Indiach. W przeciwieństwie do modernistów próbowali ograniczyć do minimum kontakty z Brytyjczykami i rządami przez nich tworzonymi. "Sympatia i uznanie dla zwyczajów niewiernych - napisał wiodący alim deobandycki, Maulana Aszraf Ali Sanwi - to ciężki grzech". W wiejskich rejonach, do których trudniej było dotrzeć deobandytom działał ruch Tablighi Dżama'at, założony przez absolwenta Deobandu, Maulanę Muhammada Iljasa (1885-1944).

Modernizm był doktryną inteligencji i politycznych elit, które miały więcej kontaktów z kulturą europejską. Moderniści twierdzili, że w celu utrzymania władzy politycznej muzułmanie powinni przyswoić sobie europejskie techniki wojskowe, zmodernizować ekonomię i administrację oraz wprowadzić nowoczesne formy edukacji. Opowiadali się też za nową hermeneutyką, czyli reinterpretacją wiary i dostosowaniem jej do współczesnych warunków. Fascynacja modernistów Europą często prowadziła do akceptacji zachodniej mody i obyczajów, co oddalało ich od bardziej tradycyjnie myślących klas. Z kręgów modernistycznych wywodziły się odrzucające zasłony feministki oraz liderzy ruchów nacjonalistycznych. Pomiędzy tymi dwiema tendencjami - reformatorską i modernistyczną - trudno jest wytyczyć wyraźne linie podziału, gdyż łączą się one i dzielą zależnie od okoliczności. Przywódcy obydwu nurtów, tacy jak modernista Sajjid Ahmad Khan, założyciel Mohammedan Anglo-Oriental College (później uniwersytetu) w Aligarhu w Indiach czy reformiści tacy jak Muhammad Abduh (zm. 1906), założyciel ruchu salafijji w Egipcie, działali zazwyczaj w tych kulturowych centrach świata muzułmańskiego, gdzie wpływy zachodnie były najsilniejsze. [Terminem salfijja określa się bardzo ogólnie ruchy reformatorskie, które powstały w islamie w XIX wieku. Termin ten odwoływał się do teorii Ibn Tajmijji (zm. 1328), który mianem salafu określał powrót do czystej i szlachetnej tradycji przodków (przyp. tłum.)]. Jak twierdził protektor Abduha lord Cromer, (faktyczny władca Egiptu pomiędzy 1883 a 1907) ich problem nie polegał na tym, że islam był niereformowalny, lecz na tym, że nie było w nim zinstytucjonalizowanej hierarchii porównywalnej do Kościoła chrześcijańskiego, która mogłaby przeprowadzić teologiczne i prawne reformy. Ulemowie-reformiści, tacy jak Abduh czy jego bardziej konserwatywny uczeń Muhammad Raszid Rida, nie posiadali władzy, dzięki której mogliby narzucić innym swój punkt widzenia. Większość ulemów pozostała aż do dzisiaj zaprzysięgłymi tradycjonalistami.

Koniec kalifatu

11 listopada 1914 roku osmański sułtan i kalif Mehmed V ogłosił dżihad, czyli świętą wojnę przeciwko Rosji, Francji i Wielkiej Brytanii, oznajmiając, że obowiązkiem każdego muzułmanina, starego i młodego, pieszego i konnego, jest wsparcie walki swoim majątkiem i pieniędzmi. Proklamację, która przybrała formę fatwy, poparli przywódcy religijni. Jednak poza imperium efekty dżihadu były minimalne. W rosyjskiej Azji Centralnej, francuskiej Afryce Północnej i brytyjskich Indiach władze kolonialne bez trudu znalazły ulemów skłonnych publicznie poprzeć aliantów. Najbardziej przykre było dla sułtana-kalifa to, że zależny od niego szarif Husajn z Mekki, strażnik Świętych Miejsc, odmówił publicznego opowiedzenia się za dżihadem. Już wcześniej nawiązał on kontakt z Anglikami, którzy zamierzali wzniecić arabskie powstanie przeciwko Turkom - powstanie, które ostatecznie odniosło sukces dzięki synom szarifa - Fajsalowi i Abd Allahowi. Dzięki brytyjskiemu wsparciu otrzymali oni później trony Iraku i Jordanii. Arabowie z Syrii, Mezopotamii, Palestyny i Hidżazu woleli wolność od "muzułmańskiej" władzy, nawet jeśli dla wielu z nich ta wolność niosła w sobie ryzyko (które wkrótce miało stać się faktem) nowej kolonizacyjnej dominacji "niewiernych". Panislamska solidarność była i nadal jest tylko iluzją.

Przełomowym momentem stała się klęska armii osmańskiej w latach 1917-1918. Przebudzony naród turecki pod wodzą Mustafy Kemala wykonał ostateczny krok obalając kalifat w 1924 roku i doprowadzając tym samym do kryzysu muzułmańskiej władzy politycznej. Przeciw decyzji tej, popartej przez Tureckie Zgromadzenie Narodowe i generalnie zaaprobowanej przez narody arabskie, niedawno wyzwolone spod dominacji osmańskiej, masowo protestowali indyjscy muzułmanie, przeciwni rozpadowi imperium osmańskiego i zerwaniu ostatniego ogniwa łączącego ziemskie państwo islamu z państwem Bożym, założonym przez Proroka Muhammada.

[1]  [2]  [3]  [4]  [5]  [6]  [7] 
[  góra strony  ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach