Biblioteka
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:   Wirtualny Wszechświat > Biblioteka > Religie, Filozofia > ISLAM  



[1]  [2]  [3]  [4]  [5]  [6]  [7] 
Uderzenie Rewolucji Irańskiej

Pisma Kutba stały się znane we wszystkich państwach muzułmańskich od Algierii do Pakistanu i wywarły poważny wpływ na muzułmańskich radykalistów, czyli "islamistów". Do wzrostu aktywności radykalnych ruchów islamskich przyczyniły się rewolucyjne zmiany, jakie zaszły w Iranie, gdzie po upadku reżimu szaha Pahlawiego w lutym 1979 roku do władzy doszedł ajat allah Chomejni. W ciągu ostatnich dwóch dziesięcioletni rewolucja irańska była inspiracją dla muzułmańskich radykalistów od Maroka do Indonezji, jednak wbrew uniwersalistycznym deklaracjom nigdy nie rozprzestrzeniła się poza granice społeczności szyickich, nie zdołała też porwać za sobą wszystkich członków tych społeczności. W czasie trwającej osiem lat wojny, która wybuchła po irackiej inwazji na Iran w 1980 roku, iraccy szyici, stanowiący około pięćdziesięciu procent populacji, nie udzielili poparcia islamskim współwyznawcom. Rewolucja objęła swoim wpływem społeczności szyickie w Libanie, Arabii Saudyjskiej, Bahrajnie, Afganistanie, Pakistanie, lecz nie zdołała wykroczyć poza krąg szyicki. Nowa aktywność szyicka w tych państwach doprowadziła do konfliktów między poszczególnymi ugrupowaniami i spowodowała poważne represje ze strony sunnickich rządów (na przykład w Iraku i Bahrajnie).

W Iranie do sukcesu rewolucji przyczyniły się trzy czynniki zazwyczaj nieobecne w świecie sunnickim: mieszanka idei szyickich i marksistowskich, popularnych wśród radykalnie nastawionej młodzieży miejskiej w latach siedemdziesiątych, autonomia szyickiego establishmentu religijnego, który w przeciwieństwie do sunnickich ulemów, dysponował znaczną siłą społeczną, i w końcu eschatologiczne oczekiwania szyitów dotyczące powrotu Dwunastego Imama.

Najważniejszym szyickim głosicielem islamskich idei rewolucyjnych był Ali Szari'ati (zm. 1977), historyk i socjolog, który kształcił się między innymi w Paryżu. Chociaż nie posiadał formalnego wykształcenia religijnego, jego wykłady, wygłaszane w Husajnijji Irszad, nieformalnej akademii, którą założył w Teheranie, cieszyły się ogromną popularnością wśród młodzieży z tradycyjnie nastawionych klas społecznych. Nauki Szari'atiego były mieszanką idei, łączącą w sobie teofizyczne spekulacje mistyków, takich jak Ibn Arabi i Mulla Sadra i poglądy Marksa, Sartre'a, Camusa i Fanona (Szari'ati był jego przyjacielem i przetłumaczył jego dzieła na perski). Z połączenia wszystkich tych elementów powstała eklektyczna synteza islamu i idei lewicowych. Bóg był faktycznie utożsamiany z Ludem, co uzasadniało rewolucyjne działania w imię islamu. Szari'ati, otwarcie potępiający tych członków kleru, którzy pogodzili się z tyranią szaha, podkreślił różnicę pomiędzy oficjalnym szyizmem dynastii safawidzkiej (1501-1722), która uczyniła szyizm religią państwową w Iranie, a "rewolucyjnym" zaangażowaniem takich archetypicznych postaci szyickich, jak imamowie Ali i Al-Husajn czy Abu Zarr al-Ghifari (towarzysz Proroka, któremu często przypisywano idee socjalistyczne). Nauki Szari'atiego, rozpowszechniane za pomocą fotokopii i kaset, połączyły studencką awangardę z bardziej konserwatywnymi siłami, które obaliły reżim szaha. Te ostatnie zostały zmobilizowane przez Sajjida Ruh Allaha Chomejniego, który zdobył rozgłos jako czołowy krytyk "Białej Rewolucji" szaha Muhammada Rezy Pahlaviego we wczesnych latach sześćdziesiątych. Reformy rolne i społeczne zagroziły interesom elity religijnej, głównie dlatego, że obszary, z których wielu ulemów czerpało swe dochody, zostały wywłaszczone czy podzielone. Chomejni, wygnany do Nadżafu w Iraku, rozwinął swą teorię rządu wilajat al-fakih (zwierzchność uczonego - prawnika), która radykalnie zrywała z tradycją, ponieważ opierała się na założeniu, że władzę w państwie powinna sprawować elita religijna.

Wezwanie islamizmu

Poza granicami Iranu w rozwoju ruchów islamskich najistotniejszą rolę odgrywały te same czynniki, które przyczyniły się do zwycięstwa rewolucji islamskiej. Upadek ustroju komunistycznego i porażka naznaczonej piętnem "ateizmu" ideologii marksistowskiej sprawiły, że islamizm zaczął być postrzegany jako atrakcyjna broń ideologiczna przeciwko skorumpowanym, autorytarnym i despotycznym reżimom. Idee wyzwolenia narodowego, głoszone przez monopolistyczne partie rządzące, zostały zdyskredytowane, gdy tym partiom nie udało się rozwiązać podstawowych problemów ekonomicznych i strukturalnych i gdy stały się one organizacjami w coraz większym stopniu kontrolowanymi przez koterie plemienne i polityczne kliki obojętne na potrzeby większości. W krajach takich jak Egipt czy Algieria, sukcesy odniesione przez rządy w dziedzinie edukacji obróciły się przeciw nim samym, gdy okazało się, że absolwenci państwowych uniwersytetów nie mają możliwości wykorzystania swoich kwalifikacji. Meczety jako centra opozycji zawsze cieszyły się pewnym uprzywilejowanym statusem, a wysiłki rządu, aby podporządkować je kontroli państw zwykle nie odnosiły skutku. Meczety nie są wyłącznie miejscami kultu religijnego. Tworzą sieć komunikacyjną, która zawsze będzie częściowo niezależna od państwa. Jednocześnie dzięki nowym technologiom komunikacyjnym klasy uprzednich analfabetów znalazły się w samym centrum procesu politycznego, co osłabiło autorytet wykształconych elit, szczególnie ulemów. Dale Eickelman, amerykański antropolog, łączy polityzację islamu z masową edukacją z jednej strony i z upadkiem ulemów z drugiej:

"Młodzi ludzie nie uważają już, że długi okres przygotowawczy jest warunkiem koniecznym do zdobycia wiedzy religijnej. W coraz większym stopniu nosicielami wiedzy religijnej są ci, którzy przypisują sobie silne zaangażowanie islamskie, tak dzieje się w przypadku dużej liczby wykształconej młodzieży miejskiej. Wiedza religijna, oswobodzona z więzów tradycyjnego modelu nauczania kontrolowanego przez państwo jest coraz częściej interpretowana w sposób bezpośrednio polityczny".

[1]  [2]  [3]  [4]  [5]  [6]  [7] 
[  góra strony  ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach