Biblioteka
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:   Wirtualny Wszechświat > Biblioteka > Astronomia, Astronautyka > ŁOWCY PLANET  



[1]  [2]  [3]  [4]  [5]  [6]  [7]  [8] 
Znamy dobrze orbity planet pulsara, ale niewiele wiadomo o ich parametrach fizycznych, na przykład o temperaturze. "Zależy ona tylko od jednej rzeczy - mówił Wolszczan - od tego, czy wiązka promieniowania pulsara omiata je, czy też nie. Jeśli nie, to do tych planet nie dochodzi praktycznie żadne promieniowanie, a ich mieszkańcy mogliby w ogóle nie uświadamiać sobie, że krążą wokół czegoś". W takim wypadku planety byłyby bardzo zimne. Jeżeli jednak wiązka pulsara trafia w planety, ich temperatura może być albo niska, albo wysoka, zależnie od tego, jak wiele energii są w stanie zaabsorbować. Któraś z nich mogłaby nawet mieć taką temperaturę jak Ziemia.

Nikt jednak nie chciałby się na takiej planecie osiedlić. "To byłoby życie jak w Czernobylu - mówił Frail. - Skład wiązki pulsara to głównie promienie gamma, wysokoenergetyczne elektrony, pozytony i jony. To naprawdę okropne miejsce - nie nadaje się na wakacje". Gdyby jednak, choć jest to mało prawdopodobne, na planetach pulsara żyły jakieś istoty inteligentne, zapewne i one nie wierzyłyby w możliwość istnienia życia na planetach okrążających gwiazdy takie jak Słońce.

Nie wiadomo dokładnie, jak gęste są te planety i z czego zbudowane, ale przypuszcza się, że to skaliste i jałowe światy. Ich skład chemiczny musi zależeć od tego, w jaki sposób się utworzyły, a naukowcy wysunęli wiele hipotez dotyczących ich powstania. Najbardziej prawdopodobne wydaje się jednak to, że są młodsze od pulsara - nie są zatem planetami pierwotnej gwiazdy, która eksplodowała.

"To, że pulsar porusza się w przestrzeni z tak wielką prędkością - mówił Wolszczan - musi być skutkiem jakiegoś bardzo gwałtownego wydarzenia, które zaszło kiedyś w tym systemie. Jeśli nawet istniały tam jakieś planety przed wybuchem supernowej, to z pewnością zostały uwolnione. I choćby z tego powodu należy przyjąć, że obecne planety pulsara powstały później niż on sam".

Frail opowiada się za następującym scenariuszem: stara gwiazda neutronowa - dawniejszy pulsar, który przestał promieniować - zostaje ożywiona przez strumień materii spływający z gwiazdy towarzyszącej. Gwiazda neutronowa zaczyna się obracać coraz szybciej, aż wreszcie ponownie emituje wiązkę, stając się pulsarem milisekundowym. Taki scenariusz jest możliwy do przyjęcia, ponieważ pulsary milisekundowe, w odróżnieniu od zwykłych, znajdują się często w układach podwójnych. Gwiazda towarzysząca może jednak zapłacić wysoką cenę za swój szlachetny uczynek, ginąc. W 1988 roku Andrew Fruchter z Uniwersytetu w Princeton w USA odkrył wraz z gronem współpracowników, że taki ożywiony pulsar, znajdujący się w konstelacji Strzały, zredukował masę swojego towarzysza do zaledwie kilku procent masy Słońca. W 1990 roku zespół Andrew Lyne'a odnalazł drugi przykład takiego obiektu - był to pulsar znajdujący się w starej gromadzie gwiazd Terzan 5. Pulsary te nazwano "czarnymi wdowami", od gatunku pająków, których samice często zjadają swoich partnerów.

"To jest łącznik ewolucyjny, którego potrzebujemy, aby zrozumieć pulsary milisekundowe - mówił Frail. - Pulsar niszczy gwiazdę-towarzysza, a z wyrywanych z niej fragmentów materii tworzy się dysk. W dysku zaś mogą powstać nowe planety". Planety pulsarowe formują się więc identycznie jak planety w Układzie Słonecznym - z dysku materii krążącej wokół pulsara.

Wolszczan preferuje inny model. "Mamy wciąż za mało danych i dlatego jest wiele różnych koncepcji. Najbardziej przekonująca wydaje mi się jednak hipoteza, że był to ciasny układ podwójny, złożony z dwóch białych karłów". Według tej koncepcji, po miliardach lat krążenia wokół siebie dwa białe karły zbliżyły się i ostatecznie połączyły. Jeśli suma ich mas była dostatecznie duża - powyżej 1,4 masy Słońca - mogła powstać szybko wirująca gwiazda neutronowa, czyli pulsar milisekundowy. W czasie tego procesu z części materii łączących się białych karłów mógł też utworzyć się dysk, w którym uformowały się planety.

Rys. 6. Formowanie się planet wokół pulsara. Planety takie mogą powstać, gdy ożywiony pulsar rozrywa towarzyszącą mu gwiazdę (z lewej) lub gdy zlewają się ze sobą dwa białe karły (z prawej).

Choć PSR B1257+12 jest niezwykłą gwiazdą, jej planety przypominają trzy pierwsze globy krążące wokół naszego Słońca. Główna różnica polega na tym, że system planetarny pulsara jest bardziej zwarty. Z tego powodu, a także dlatego, że masa pulsara jest większa, jego planety krążą szybciej. Gdyby jednak dwukrotnie powiększyć ich orbity, osiągnęłyby one rozmiary orbit Merkurego, Wenus i Ziemi. To zaś zdaje się świadczyć o tym, że planety pulsara, a być może także systemy planetarne w ogóle, spełniają regułę Titiusa-Bodego, opisującą odległości planet od Słońca. Masy planet pulsara również przypominają masy Merkurego, Wenus i Ziemi. W obu układach najlżejsza jest planeta wewnętrzna: Merkury ma masę 0,055, a pierwsza planeta pulsara - 0,02 masy Ziemi. Dwie następne planety są masywniejsze. W Układzie Słonecznym trzecia planeta, Ziemia, jest nieco masywniejsza od drugiej, Wenus. W systemie pulsara jest odwrotnie. Należy jednak zauważyć, że obie planety pulsara są znacznie masywniejsze od Wenus i Ziemi - ich masy są czterokrotnie większe od masy naszej planety. Wszystkie trzy planety pulsara poruszają się po niemal kołowych orbitach, podobnie jak Wenus i Ziemia. Od tego schematu odbiega tylko nasz Merkury, którego orbita jest wyraźnie eliptyczna.

[1]  [2]  [3]  [4]  [5]  [6]  [7]  [8] 
[  góra strony  ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach