Biblioteka
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:   Wirtualny Wszechświat > Biblioteka > Socjologia, Polityka > SOCJOLOGIA  



[1]  [2]  [3]  [4]  [5]  [6]  [7]  [8] 
To doprowadza nas do konstatacji, że wyjaśnianie zjawisk społecznych w niczym nie przypomina wyjaśnień stosowanych w fizyce czy w chemii. Wyjaśniając, dlaczego wrze woda w czajniku, odwołujemy się do ogólnych praw fizyki dotyczących ciśnienia, temperatury i lotności. Ponieważ woda nie podejmuje decyzji, czy będzie się gotować (decyzji, którą mogłaby kiedy indziej zmienić), nie musimy odwoływać się do jej świadomości. Jeżeli chcemy określić tylko najogólniejsze prawidłowości ludzkiego zachowania, możemy traktować cechy społeczne jak zmienne nauk przyrodniczych i twierdzić, na przykład, że bardziej prawdopodobne jest, iż na socjalistów będą głosować niewykwalifikowani robotnicy niż biznesmeni. Jeśli jednak zechcemy wyjaśnić, dlaczego tak się dzieje, wówczas będziemy musieli zbadać wierzenia, wartości, motywacje oraz intencje badanych ludzi. Ponieważ to świadomość jest mechanizmem kierującym wszystkimi ludzkimi poczynaniami, nauki społeczne muszą iść dalej niż nauki przyrodnicze. Stwierdziwszy, że reakcje bromków zawsze przebiegają tak samo, chemik kończy swój eksperyment. Odkrycie prawidłowości oznacza dla niego kres poszukiwań. W naukach społecznych jest ono dopiero początkiem. Nawet gdy stwierdzimy, że w określonej sytuacji wszyscy zawsze postępują tak samo (a takie zdecydowane prawidłowości zdarzają się rzadko), będziemy chcieli wiedzieć, dlaczego tak się dzieje.

Różnicę między naukami przyrodniczymi i społecznymi dobrze wyrażają właśnie te słowa - co i dlaczego. Dla chemika mogą one znaczyć to samo. Zgromadziwszy w kontrolowanych warunkach dostateczną ilość danych, by wiedzieć, co się dzieje, wiemy również, dlaczego się to dzieje. Ale kiedy niemiecki socjolog Max Weber zebrał dość informacji, by stwierdzić istnienie wyraźnego związku między rozprzestrzenianiem się rygorystycznej wersji protestantyzmu, reprezentowanej przez purytan, i powstaniem nowoczesnego kapitalizmu przemysłowego (co), jego dociekania dopiero się zaczęły. Weber chciał się dowiedzieć, dlaczego purytanie wytworzyli zespół postaw szczególnie sprzyjających rozwojowi kapitalizmu. Chciał wiedzieć, dlaczego określone wierzenia religijne mogły ukształtować nową postawę wobec pracy i konsumpcji. Odpowiedzi szukał w umysłach purytan. Aby wyjaśnić badane zjawiska, musiał je zrozumieć.

Zainteresowanie wierzeniami, wartościami, motywacjami i intencjami niesie ze sobą problemy nieznane naukom przyrodniczym. Aby zrozumieć to, co ludzie robią, musimy odwoływać się do ich poglądów lub do opisów ich działań. Możemy się też cofnąć jeszcze o krok i zauważyć, że nie tylko rozumienie wymaga zainteresowania się motywacjami ludzi. Już dla samej tylko identyfikacji działań społecznych, które chcemy zrozumieć, konieczne jest uwzględnienie motywacji, jakie za nimi stoją.

Wróćmy do naszego garnka z wodą. Możemy określić, kiedy ciecz przyjmuje postać lotną, nie odwołując się do stanu umysłu tejże cieczy. Ale ludzkich działań nie sposób zidentyfikować przez samą tylko obserwację. Lub, by ująć to inaczej, same działania to za mało. Załóżmy, że interesują nas interakcje ludzi w miejscach publicznych. Możemy usiąść na zatłoczonej stacji kolejowej, obserwować ludzi i robić notatki. Ale jeśli ograniczymy swój opis tylko do tego, co widać, niewiele się dowiemy. Możemy zapisać: "stojący na peronie mężczyzna unosi rękę i porusza nią to w jedną, to w drugą stronę". Nie możemy powiedzieć: "mężczyzna macha ręką, aby powitać wysiadającego pasażera", ponieważ taki opis stanowi interpretację obserwowanych działań. Być może mężczyzna machał, by pobudzić krążenie w zdrętwiałej ręce.

W wypadku bardzo prostych działań ludzi należących do naszej kultury często możemy założyć, że znamy ich znaczenie. Dostatecznie wiele razy przyjmowałem znajomych na dworcu, by poznać, kiedy ktoś macha na powitanie. Ale wyobraźmy sobie, że widzimy człowieka, który klęka, składa pokłon i podnosi się z wyciągniętymi rękami. Gdybyśmy byli w Pekinie, moglibyśmy mieć do czynienia z ćwiczeniami gimnastycznymi. Gdyby rzecz działa się w Kairze, mógłby to być muzułmanin w trakcie modlitwy. Ostatecznie jedynym sposobem, by ustalić sens zachowania, jest zadanie (w taki czy inny sposób) osobie, którą obserwujemy, pytania: "Co robisz?". Tak więc nawet sama tylko identyfikacja ludzkich poczynań wymaga uwzględnienia motywacji i intencji.

W jeszcze większej mierze odnosi się to do wyjaśniania tychże poczynań. Prędzej czy później socjologowie zadają w końcu pytanie: "Dlaczego to robicie?". Ale już samo zadanie pytania (niezależnie od jego formy) zmienia sytuację społeczną. Odpowiedź, jaką otrzymamy, może być zarówno rzetelną próbą rekonstrukcji minionych motywacji, jak i grą, która służy realizacji aktualnych interesów naszego rozmówcy.

W pewnych okolicznościach deformacje są oczywiste. Możemy być pewni, że obraz własnych działań, jaki przedstawiają ludzie, broniąc się przed sądem czy prosząc o łaskę po przyznaniu się do winy, będzie zupełnie inny od wersji, jaką zaprezentują rodzinie i przyjaciołom, gdy zostaną uniewinnieni lub unikną wyroku skazującego. Osoba opowiadająca własną historię jest zainteresowana efektem swojej relacji, a i sam trybunał wymaga, by odpowiadała ona określonym konwencjom. Nie twierdzę, że formalna, sądowa wersja jest fałszywa, nieformalna zaś - prawdziwa. Twierdzę natomiast, że samo składanie relacji nie tylko polega na wyjaśnianiu wcześniejszych działań, lecz samo jest działaniem społecznym.

[1]  [2]  [3]  [4]  [5]  [6]  [7]  [8] 
[  góra strony  ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach