Biblioteka
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:   Wirtualny Wszechświat > Biblioteka > Medycyna, psychologia > Wirusy, plagi i dzieje ludzkości  




Michael B. A. Oldstone
ŻÓŁTA FEBRA
[1]  [2]  [3]  [4]  [5]  [6]  [7]  [8]  [9] 
Żółta febra stała się w XIX wieku prawdziwym postrachem obydwu kontynentów amerykańskich. Ta endemiczna choroba zachodniej Afryki przedostała się do Nowego Świata w ładowniach statków przewożących niewolników. Mieszkańcy zachodniej Afryki, chociaż łatwo ulegali zakażeniom, nie umierali tak często jak biali, Indianie czy Azjaci. Paradoksalnie, w miarę jak ospa i odra dziesiątkowały rdzennych mieszkańców wybrzeży i wysp Morza Karaibskiego, przywożono coraz więcej afrykańskich niewolników, aby wyrównać ubytek siły roboczej. Gdy przekonano się, że ci ostatni są również bardziej odporni na żółtą febrę, handel niewolnikami z Afryki przybrał na sile.

Wysoka śmiertelność z powodu żółtej febry wśród zakażonych praktycznie uniemożliwiła dalszą eksplorację rejonu Karaibów. Ekspansja amerykańska stała się możliwa dopiero wtedy, gdy wysłana na Kubę ekspedycja pod kierunkiem Waltera Reeda wykazała, że choroba ta jest przenoszona przez komara z gatunku Aedes aegypti. W 1901 roku opracowano program walki z żółtą febrą na terenie Hawany zakładający niszczenie miejsc, w których wylęgały się komary, i akcja ta zakończyła się powodzeniem. W 1937 roku wyprodukowano skuteczną szczepionkę.

Od XVI do początku XX wieku żółta febra była tajemniczą chorobą o nieznanej etiologii. Nikt nawet nie przypuszczał, że głęboko w dżunglach zachodniej Afryki komary Aedes aegypti przenosiły wirusa wśród populacji małp. Gdy ludzie zawędrowali na tereny zamieszkane przez zakażone małpy, komary przeniosły wirusa na człowieka. Przenosicielami wirusa żółtej febry są samice komarów. Żyją one od 70 do 160 dni, chociaż zanotowano przypadki przeżycia przez 225 dni. Zasięg lotu komara wynosi około 300 metrów. Owady te składają jaja w małych zbiornikach stojącej wody - mogą to być nawet stare puszki, opony, butelki, skorupy czy woda w ładowniach statków. W związku z tym niewielki zasięg lotu komara nie stanowi przeszkody, gdyż z łatwością mogą one natrafić na zbiorniki wody, w których rozwijają się ich larwy. W taki właśnie sposób dostały się w rejon Morza Karaibskiego. Ponieważ żółta febra była nieznana w Nowym Świecie i tamtejsi tubylcy wykazali tak samo wysoką wrażliwość jak Europejczycy, można z dużym prawdopodobieństwem przyjąć, że wirus dostał się tam z zachodniej Afryki. Chorobę opisano po raz pierwszy na półwyspie Jukatan i w Hawanie w 1648 roku jako krótkotrwałą, trzy-, czterodniową gorączkę, po której następowała krótka poprawa stanu zdrowia, po czym pojawiał się kolejny atak gorączki i żółtaczka. Ponieważ uszkodzenie wątroby towarzyszące żółtej febrze powodowało także zaburzenia w krzepnięciu krwi, u wielu chorych występowały również krwawienia z nosa, dziąseł i krwotoki żołądkowe, będące przyczyną czarnych wymiotów. Większość ofiar umierała po ośmiu dniach od ponownego pojawienia się gorączki.

W miarę jak rozszerzał się handel morski, rozszerzała się też żółta febra. W 1686 roku dostała się do Brazylii, w 1690 - na Martynikę, do portu Kadyks w Hiszpanii - w roku 1730, a później do Marsylii i do portu Swansea w Walii (1878). Wiedząc, że żółta febra jest chorobą zakaźną, izolowano chorych od innych pacjentów i ludzi zdrowych. W szpitalu w Greenwich w Anglii chorzy na żółtą febrę nosili bluzy oznaczone żółtymi naszywkami. Jedna z popularnych w świecie anglojęzycznym nazw żółtej febry Yellow Jack pochodzi właśnie od tych ubrań (ang.: yellow jackets, w skrócie - yellow jacks). Nad budynkiem, w którym przebywali chorzy, powiewała żółta flaga, również zwana Yellow Jack.

Do portów północnoamerykańskich, jakie zaatakowała żółta febra, należały Nowy Jork i Filadelfia. W 1793 roku wybuchła epidemia w Filadelfii, która w ciągu czterech miesięcy pochłonęła 4044 ofiary (około 10% całej ludności miasta, wynoszącej wtedy około 40 000 osób). Źródłem tej epidemii były najprawdopodobniej komary lęgnące się w beczkach z wodą na pokładzie statków przywożących Francuzów, którzy uciekali przed epidemią żółtej febry z Santo Domingo na Haiti i z Indii Zachodnich.

W 1793 roku stolicą Stanów Zjednoczonych była Filadelfia. George Washington, John Adams, Thomas Jefferson, Alexander Hamilton i John Knox byli świadkami epidemii, która nie tylko zdezorganizowała życie miasta, ale także uniemożliwiła funkcjonowanie rządu Stanów Zjednoczonych. W lipcu statki, jeden za drugim, przybijały do portu w Filadelfii, przywożąc tłumy uciekinierów zarówno białych, jak i czarnych. Głodni i schorowani, rozchodzili się po mieście, przynosząc wieści o rewolucji na wyspach. Opowiadali o rzeziach, niszczeniu plantacji i śmiertelnej gorączce szalejącej na kolejnych wyspach, o cierpieniach i męce spowodowanych chorobą na pokładach statków.

Lato przyniosło niezwykle obfite opady, w wyniku których wystąpiła plaga komarów, uprzykrzających życie mieszkańcom Filadelfii. Pensjonat Denny's Lodging House przy ulicy North Water był ulubionym miejscem postoju marynarzy i przybyszów między innymi z Santo Domingo i innych wysp karaibskich. Tego lata zatrzymało się tam dwóch francuskich marynarzy. Wkrótce jeden z nich dostał gorączki i zmarł. Kilka dni później drugi marynarz podzielił jego los. Następnie zachorowało i zmarło dwóch kolejnych mieszkańców pensjonatu, a także wiele innych osób. Potem zaraza objęła całe miasto. Szerzyły się opowieści na temat ofiar - o ich rozpaczliwym stanie, zupełnie niewyczuwalnym tętnie, zimnych ciastowatych dłoniach i żółtych twarzach oraz całkowitym wyczerpaniu, straszliwej gorączce, mdłościach, czarnych wymiotach i krwawieniach z nosa.

[1]  [2]  [3]  [4]  [5]  [6]  [7]  [8]  [9] 
[  góra strony  ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach