Biblioteka
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:   Wirtualny Wszechświat > Biblioteka > Medycyna, psychologia > Wirusy, plagi i dzieje ludzkości  



[1]  [2]  [3]  [4]  [5]  [6]  [7]  [8]  [9] 
W grudniu 1888 roku nastąpił krach finansowy, spowodowany wieściami o zarazie dziesiątkującej pracowników i rosnącymi kosztami przedsięwzięcia. Fatalny rozgłos, towarzyszący budowie kanału, uniemożliwił gromadzenie dalszych funduszy i przedsiębiorstwo odpowiedzialne za te działania upadło w lutym 1889. Po upływie kilku lat ponownie podjęto inicjatywę połączenia obydwu oceanów. Tym razem propozycja wyszła od rządu Stanów Zjednoczonych i prezydenta Teodora Roosevelta. W tym czasie raport Komisji do Walki z Żółtą Febrą został już opublikowany, a jego wnioski potwierdzone w terenie przez Williama Gorgasa, któremu udało się opanować żółtą febrę i malarię dzięki zwalczeniu komarów w Hawanie. Tym samym postęp wiedzy medycznej i skuteczna walka z żółtą febrą zapewniły sukces ogromnemu przedsięwzięciu budowy kanału.

Rysunek satyryczny z początku XX wieku wskazuje największy problem stojący przed Teodorem Rooseveltem i Stanami Zjednoczonymi w związku z decyzją o kontynuacji budowy Kanału Panamskiego.

Wprawdzie nie ulegało wątpliwości, że na kontynentach amerykańskich żółtą febrę przenosi Aedes aegypti, szybko jednak stwierdzono, że w dżunglach funkcję tę spełniają także inne gatunki komara. Dalsze badania wykazały, że małpy również zapadają na tę chorobę. Oznaczało to, że wobec istnienia innego rezerwuaru wirusa niż człowiek, choroby tej nie uda się łatwo pokonać i wyeliminować. Możliwość szybkiego przemieszczania się ludzi drogą powietrzną stwarza sytuację, w której niebezpieczeństwo zawleczenia żółtej febry do ośrodków miejskich jest ciągle realne, zwłaszcza że Aedes aegypti wciąż zamieszkuje południowe pogranicza Stanów Zjednoczonych oraz występuje obficie na terytorium Meksyku i w całym rejonie Karaibów. Innymi słowy, walka z żółtą febrą jeszcze się nie skończyła.

Trzecia grupa łowców mikrobów zmagająca się z tą chorobą była związana z Fundacją Rockefellera. Walka trwała przeszło 50 lat, a jej ukoronowaniem było opracowanie szczepionki nazwanej 17D. Na czele tej grupy badaczy stanął Wilbur Sawyer, a w jej skład wchodzili Wray Lloyd, Hugh Smith i Max Theiler. Ten ostatni, wykorzystując odkrycie wirusa żółtej febry, osłabił go, a następnie opracował skuteczną i bezpieczną szczepionkę, za co w 1951 roku otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie fizjologii i medycyny.

Badania nad żółtą febrą możemy podzielić na dwa okresy. W pierwszym Walter Reed i jego koledzy wykazali, dzięki doświadczeniom na ochotnikach, że czynnikiem etiologicznym jest przechodzący przez filtry bakteriologiczne wirus, przenoszony przez wszechobecnego miejskiego komara. Następnie Gorgas udowodnił, że niszcząc lęgowiska komara, można znacznie ograniczyć tak zwaną miejską żółtą febrę.

Drugi okres badań zaczął się w 1928 roku, kiedy to - prawie trzydzieści lat po pracach komisji w Hawanie - Adrian Stokes, Johannes Bauer i N. Paul Hudson z Fundacji Rockefellera wykazali, że rezusy są wrażliwe na zakażenie wirusem. Umożliwiło to zaprzestanie doświadczeń na ludziach i wykorzystanie zwierzęcego modelu doświadczalnego. Wyizolowano typowe szczepy wirusa żółtej febry: szczep Asibi i French Dakar. Mimo gromadzenia doświadczeń i wiedzy o chorobie, żółta febra ciągle stanowiła śmiertelne niebezpieczeństwo nie tylko dla ludności, ale również dla badaczy pracujących nad jej zwalczaniem. Jej ofiarami stali się Stokes, Hideyo Noguchi i William Young.

Rozprzestrzenianie się żółtej febry: różne cykle życiowe wirusa. [Za:] Fields' Virology. Lippincott-Raven, Filadelfia 1996 (zmienione).

W miarę postępu badań uczeni zorie towali się, że wprawdzie miejską żółtą febrę można skutecznie zwalczać przez wyniszczenie komara Aedes aegypti, ale całkowita jej eliminacja nie jest możliwa, ponieważ w dżunglach jest ona przenoszona przez inne gatunki komarów, dla których naturalnym gospodarzem są małpy. Wkroczenie człowieka w to środowisko spowodowało wyniesienie wirusa poza dżunglę i stworzyło możliwość wybuchu epidemii. Taka sytuacja utrzymuje się do dziś.

Max Theiler opracował inny doświadczalny model tej choroby - wykazał, że pewien szczep myszy laboratoryjnych jest wrażliwy na domózgowy zastrzyk wirusa. Odkrycie to uprościło i przyspieszyło badania laboratoryjne, w których uprzednio używano małp. Następnie wykazano, że zastrzyk surowicy człowieka lub małpy odpornej na zakażenie chroni myszy przed zachorowaniem. Theiler opracował metody wykrywające obecność we krwi przeciwciał przeciwwirusowych, prześledził epidemiologię żółtej febry, a w końcu przygotował podstawy metod pozwalających na atenuację (osłabienie) wirusa, co było warunkiem przygotowania skutecznej szczepionki.

Prace nad szczepionką rozpoczęto w 1927 roku, kiedy to na afrykańskim Złotym Wybrzeżu wyizolowano z krwi pacjenta imieniem Asibi wirusa żółtej febry. Poznano wówczas dokładniej cykl życiowy wirusa i stwierdzono, że naturalnym rezerwuarem zarazka są małpy. Potem udało się go hodować w zarodkach. W pewnym momencie pasażowany w zarodkach wirus uległ mutacji i stracił zdolność wywoływania śmiertelnego zapalenia mózgu u małp, a potem także u myszy. Mimo to jednak powodował on w ciągu pięciu dni wytworzenie się u małp przeciwciał, które chroniły te zwierzęta przed zachorowaniem nawet po zakażeniu zjadliwym szczepem Asibi. Potem zaszczepiono uzyskaną w ten sposób szczepionką personel laboratorium pracującego nad żółtą febrą. Wprawdzie szczepienie wywoływało niewielkie objawy uboczne, ale osoby szczepione wytworzyły przeciwciała, które skutecznie neutralizowały wirusa, wywołując długotrwałą odporność. Na koniec rozpoczęto hodowlę osłabionego wirusa - szczepu 17D. Szczepionką 17D zaszczepiono 59 000 osób, z których 95% wytworzyło odporność przeciwko żółtej febrze. Następnie zaszczepiono miliony ludzi z doskonałymi wynikami. Ostatnio, stosując metody biologii molekularnej, porównano budowę białek wirusów szczepu Asibi i 17D. Stwierdzono, że różnią się one od siebie zaledwie 32 aminokwasami. Nie wiadomo, czego dotyczyła mutacja wirusa powodująca jego atenuację - niewykluczone, że zmienione aminokwasy wchodzą w skład jego białkowej otoczki.

Występowanie wektora żółtej febry określające strefę potencjalnego zagrożenia żółtą febrą (zaznaczone na czarno). Dzięki uprzejmości Briana Mahy'ego, Ośrodki Zwalczania Chorób Zakaźnych, Atlanta.

Max Theiler, który urodził się w styczniu 1899, a więc w rok po utworzeniu komisji Waltera Reeda, uzyskał wykształcenie predestynujące go do pracy nad zwalczaniem żółtej febry. Jako dziecko mieszkał w Pretorii, w Południowej Afryce, i pod wpływem rodziny rozwinął swoje zainteresowania przyrodnicze. Studiował medycynę na uniwersytetach w Bazylei i w Kapsztadzie, a dyplom lekarski uzyskał w St Thomas' Hospital w Londynie. Następnie przeszedł krótkie przeszkolenie w zakresie medycyny tropikalnej i higieny w Londyńskiej Szkole Medycyny Tropikalnej. Dzięki studiom w tej uczelni rozwinął zainteresowania, które wpłynęły na jego dalszą karierę. Podczas pobytu w Londynie poznał doktora O. Teague z Wydziału Medycyny Uniwersytetu Harvarda, który namówił go, aby włączył się do harwardzkiej grupy Andrew Sellardsa, pracującej na Harwardzie. W 1930 roku Wilbur Sawyer nakłonił go do opuszczenia Harwardu i przyłączenia się do grupy Fundacji Rockefellera w Nowym Jorku. Tam Theiler w 1937 roku otrzymał szczep 17D i opracował szczepionkę przeciwko żółtej febrze, a w 1951 roku otrzymał Nagrodę Nobla "za odkrycia dotyczące żółtej febry i sposobów jej zwalczania".

Mimo skuteczności szczepionki żółta febra ciągle stanowi zagrożenie w rejonach, w których występuje Aedes aegypti. Pojawienie się choćby jednej zakażonej osoby może zapoczątkować katastrofalną w skutkach epidemię. Całkowite wyeliminowanie zarazy - jak udało się to w przypadku ospy i ma szansę powieść się w przypadku odry i polio - jest niemożliwe ze względu na istnienie naturalnego rezerwuaru wirusa, jakim są małpy, oraz fakt swobodnego przenoszenia się wirusa z małp na komary i odwrotnie. Częste migracje ludności stwarzają niebezpieczeństwo rozprzestrzenienia się zarazka poza obszar dżungli; a co za tym idzie, wybuchu epidemii wśród ludzi. Po drugiej wojnie światowej takie sporadyczne epidemie zaobserwowano w zachodniej Panamie. Jedna z nich przeszła przez Amerykę Środkową, docierając aż do południowych granic Meksyku. Żółta febra wybuchła również na Trynidadzie, w Etiopii, Senegalu, Nigerii, w rejonie Górnej Wolty, w Sierra Leone, w Ghanie i innych krajach. W latach 1960-1962, w samej tylko Etiopii liczącej 1 milion mieszkańców, spowodowała chorobę u 100 000 i śmierć 30 000 osób. Mimo masowych szczepień obejmujących 90% ludności, które powinny skutecznie zapobiec wybuchom epidemii, żółta febra jest wciąż chorobą endemiczną w rów-nikowych dżunglach dorzecza Amazonki. W rejonie tym wektorem wirusa jest komar Haemagogus; Aedes aegypti w dalszym ciągu zamieszkuje południowo-środkowe rejony Ameryki Łacińskiej, Meksyk, a także południowo-wschodnie i południowo-zachodnie pogranicze Stanów Zjednoczonych. Dziś jednak, gdy znamy sposób przenoszenia wirusa, przyczynę choroby i sposoby jej zapobiegania, żółta febra nie budzi już takiego przerażenia jak 100 lat temu. Aby zrozumieć panikę, jaką wzbudzała wśród naszych przodków, wystarczy przyjrzeć się nowej wirusowej chorobie Ebola, która od czasu do czasu nawiedza kraje afrykańskie. W tej chwili wirus Ebola jest wielką zagadką dla wirusologów i epidemiologów. Nie wiemy, jak się przenosi, co jest jego naturalnym rezerwuarem, kiedy i dlaczego powoduje wybuch epidemii ani jak się przed nim bronić.

Michael B. A. Oldstone
Przełożył Stanisław Dubiski
[1]  [2]  [3]  [4]  [5]  [6]  [7]  [8]  [9] 
[  góra strony  ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach