Biblioteka
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:   Wirtualny Wszechświat > Biblioteka > Medycyna, psychologia > ZEGAR ŻYCIA  



[1]  [2]  [3]  [4]  [5]  [6]  [7]  [8] 
Sprawa smaku

Jak się okazuje, zegar życia niejednakowo traktuje nasze zmysły. Francuski kiper ledwo słyszał pytania zadawane mu po zakończeniu wykładu, ale jego zmysł smaku wciąż działał znakomicie. Zdolność odczuwania smaku pozostaje w repertuarze naszych doznań dłużej, niż można by się spodziewać. W niniejszej części omówimy ów nadzwyczajny zmysł. Rozpoczniemy od zbadania, w jaki sposób czujemy smak, na przykład dobrego wina, a następnie zajmiemy się procesem starzenia się tego zmysłu (ryc. 32).

STARZENIE SIĘ SMAKU

Zdolność odczuwania smaku zmienia się z upływem lat. Oto jak działa i zmienia się zmysł smaku.

Odczuwanie smaku zapewniają nam zespoły komórek zwane kubkami smakowymi. Różne części języka odpowiadają za odczuwanie określonych smaków. Kiedy cząstki jedzenia stykają się z receptorami obecnymi na powierzchni kubka smakowego i łączą się z nimi, wyposażony w te receptory neuron zostaje pobudzony. Bodziec jest przesyłany do mózgu.
U DZIECI JEST INACZEJ

Kubki smakowe szybko giną i są zastępowane nowymi. Dlatego też zdolność odczuwania smaku tracimy z wiekiem tylko w niewielkim stopniu i równomiernie we wszystkich rejonach. Tempo ubytku kubków smakowych nie jest jednakowe przez całe życie. U noworodków kubki smakowe dosłownie pokrywają całą jamę ustną. Są umiejscowione na podniebieniu, w gardle oraz na bocznych powierzchniach języka. Szybko jednak giną. Gdy kończymy dziesiąty rok życia większość tych nadprogramowych kubków już nie istnieje.
ryc. 32

Smak potraw i napojów odbieramy dzięki współdziałaniu kubków smakowych i neuronów języka (gra tu rolę także zmysł powonienia). Kubki smakowe są zespołami komórek, które uwypuklają się poprzez otwory na powierzchni języka niczym korek wystający z butelki wina. Pod kubkiem smakowym znajduje się połączona z mózgiem komórka nerwowa.

Na działanie otoczenia wystawiony jest tylko sam czubek komórki, wyposażony w mikrokosmki (pręciki smakowe). Na ich powierzchni znajdują się specyficzne cząsteczki białek - receptory. To właśnie im zawdzięczamy odczuwanie smaku. Gdy coś jemy, nasiąknięte śliną cząsteczki obecne w pokarmie docierają do receptorów o różnych kształtach. Odrobina pożywienia styka się z receptorem i kiedy pasuje do niego niczym klucz do zamka, wiąże się z nim. Owo połączenie pobudza wyposażoną w receptory komórkę, a następnie łączący się z nią neuron. Kiedy pobudzenie to dotrze do mózgu, odczujemy smak spożywanej potrawy.

Być może wiecie, że różne części języka są wyposażone w kubki smakowe o zróżnicowanej wrażliwości. Są rejony "słone", pobudzane cząsteczkami soli. Są rejony "słodkie", reagujące na alkohol, określone pocięte białka, cukry, a także na pewne typy soli. Są rejony "kwaśne", reagujące na kwasy. Są wreszcie rejony "gorzkie", reagujące na przykład na alkaloidy.

Jak starzeje się zmysł smaku?

Kwestia zmian naszej zdolności odczuwania smaku nadal wywołuje liczne kontrowersje. Dzieje się tak z dwóch powodów:

1) odczuwanie przez nas smaku jest nierozerwalnie związane z innymi czynnikami, takimi jak zapach, wygląd i konsystencja potrawy;

2) kubki smakowe podlegają regeneracji.

Komórki kubków smakowych giną co mniej więcej dziesięć dni i są zastępowane nowymi. Nawet gdy zniszczona zostanie komórka nerwowa, wokół wzrastającego ku powierzchni języka nowego neuronu tworzą się nowe kubki smakowe. Z wiekiem tracimy więc bardzo niewiele kubków smakowych.

Z drugiej strony liczne dane wskazują, że w miarę starzenia się osłabia się nasza wrażliwość na smak. Oznacza to, że aby rozpoznać smak danej substancji, musimy umieścić na powierzchni języka większą ilość jej cząsteczek. Zmiana wrażliwości na smak zdaje się odnosić do wszystkich jego typów: słonego, słodkiego, kwaśnego i gorzkiego. W rezultacie, z upływem lat jedzenie sprawia nam coraz mniejszą przyjemność.

Nie wiadomo dlaczego mimo nie zmniejszającej się liczby kubków smakowych dochodzi do osłabienia smaku. Zjawisko to tłumaczono na wiele sposobów, a nawet podawano w wątpliwość wiarygodność danych dotyczących spadku wrażliwości. Problemu tego nie uda się rozwiązać dopóty, dopóki nie zostaną przeprowadzone dalsze badania naukowe. Uczeni mają jednak nadzieję, że uda się znaleźć rozwiązanie. Wykorzystując potężne techniki biologii molekularnej, naukowcy sklonowali wiele genów odpowiedzialnych za odczuwanie smaku. Kiedy nauczymy się interpretować proces odczuwania smaku w kategoriach molekularnych, zrozumiemy, dlaczego słabnie nasza wrażliwość na smak, mimo że liczba kubków pozostaje niezmienna.

[1]  [2]  [3]  [4]  [5]  [6]  [7]  [8] 
[  góra strony  ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach