Biblioteka
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:   Wirtualny Wszechświat > Biblioteka > Medycyna, psychologia > ZEGAR ŻYCIA  



[1]  [2]  [3]  [4]  [5]  [6]  [7]  [8] 
Odczuwanie zapachów

Jak już wcześniej wspomniano, nasza zdolność odczuwania smaku jest nierozerwalnie związana ze zdolnością odczuwania zapachów. Związek ten najłatwiej dostrzec w czasie przeziębienia, gdy zatkany nos niemal uniemożliwia nam rozpoznawanie smaków spożywanych potraw. Owa zdolność odczuwania zapachów, zwana powonieniem, jest prawdopodobnie najsłabiej wykształconym z naszych zmysłów. A bliski związek z kubkami smakowymi sprawia, że zmysł ten jest trudną do badania częścią ludzkiej biologii.

Mimo że nasz zmysł powonienia jest nieporównywalnie słabszy od węchu wielu innych stworzeń (na przykład nosy ogarów są tysiąc razy wrażliwsze na pewne substancje wonne), tkanki naszych nosów wykonują istotne zadania. Na początek opiszemy, jak wygląda ów narząd, a następnie pomówimy o tym, jak się starzeje (ryc. 33).

WĘCH
ANATOMIA I DZIAŁANIE NARZĄDU POWONIENIA
Węch, jeden z naszych najstarszych zmysłów, jest blisko związany ze zdolnością odczuwania smaku. Oto jak wyglądają i jak starzeją się narządy węchu.

Poniżej przedstawiono przekrój górnych dróg oddechowych. Struktury pośredniczące w odczuwaniu zapachów to opuszka węchowa, komórki i drogi nerwowe. Występują one na szczytach jam nosowych.

Zapachy odróżniamy dzięki komórkom opuszki węchowej, na których powierzchni znajdują się receptory. Kiedy cząsteczki substancji zapachowej połączą się z receptorami (muszą do nich pasować jak klucz do zamka), komórka w nie zaopatrzona, a następnie połączony z nią neuron, zostają pobudzone. Bodziec biegnie do mózgu i odczuwamy zapach. Nie wiemy czy zmysł powonienia w ogóle się starzeje. Zdolność odróżniania zapachów nie zmienia się do 65 roku życia. Potem dochodzi do pewnych ubytków, ale ich zakres jest bardzo różny u poszczególnych osób. Jednym z czynników utrudniających ocenę tych ubytków jest znaczny wpływ zanieczyszczeń powietrza na działanie narządu powonienia.
ryc. 33

W górnej części jamy nosowej znajduje się narząd umożliwiający odczuwanie woni. Nosi on nazwę nabłonka węchowego. W jego skład wchodzą urzęsione komórki, które są połączone z komórkami nerwowymi tak jak kubki smakowe. Neurony te, po pobudzeniu, wysyłają sygnał do mózgu, a my odbieramy zapach.

Owe komórki i neurony wyczuwają znajdujące się w powietrzu cząsteczki różnych substancji zapachowych. Cząsteczki te wraz z wdychanym powietrzem dostają się do górnej części nosa. Na powierzchni komórek nabłonka węchowego znajdują się receptory o zróżnicowanych kształtach. Tak jak ich odpowiedniki na języku, receptory te łączą się z cząsteczkami o określonym kształcie, zgodnie z regułą klucza i zamka. Kiedy to nastąpi, komórka zostaje pobudzona, a następnie leżący niżej neuron. Neuron ten wysyła sygnał do mózgu i wtedy odczuwamy zapach. Cząsteczki różnych substancji wiążą się z różnymi receptorami czy nawet kombinacjami receptorów, co umożliwia nam odczuwanie rozmaitych woni.

Jak starzeje się zmysł powonienia?

Kontrowersje związane z doznaniami smakowymi podczas starzenia się dotyczą również powonienia. Dużą trudność sprawia uczonym klasyfikowanie substancji zapachowych i ich odczuwania (czy to silny, czy słaby zapach?) oraz tworzenie ilościowych testów eliminujących wpływ różnych zmieniających wynik czynników. Inne trudności mają związek z wpływem środowiska i jego potencjalnym oddziaływaniem na delikatne tkanki nosa. Czy większą część życia spędziłeś w rejonie o dużym zanieczyszczeniu? Czy palisz? Czy przebywałeś z kimś, kto pali?

Mimo tych przeszkód pewne zjawiska zaczynamy dostrzegać coraz wyraźniej. Najbardziej interesujące jest to, że nawet w okresie późnej dorosłości nie maleje nasza zdolność rozróżniania zapachów. W badaniach określających zdolność wyczuwania i odróżniania zapachów mięty, kawy i anyżu starsi ludzie wypadali równie dobrze jak nastolatki. Dopiero u osób po 65 roku życia można zaobserwować istotną różnicę. Ale nawet wtedy stopień pogorszenia się węchu jest różny u różnych osób.

Zostały już wyizolowane geny receptorów odpowiedzialnych za odczuwanie woni. Kiedy dokładniej poznamy proces powstawania doznania węchowego i zmiany zachodzące w okresie późnej dorosłości, lepiej zrozumiemy to, co rzeczywiście dzieje się w nosie. A wtedy będziemy mogli powiązać niejednoznaczne wyniki badań fizjologicznych z procesami biochemicznymi i śledzić zmiany dokonujące się z upływem lat.

Zegar życia wpływa na nasze zmysły w sposób bardzo zróżnicowany. Zmiany dotyczące zmysłu smaku i węchu wydają się minimalne, zwłaszcza gdy weźmiemy pod uwagę to, co dzieje się z naszym wzrokiem i słuchem. Wpływ zegara życia obejmuje również ostatni ze zmysłów, który omówimy w tym rozdziale - zmysł dotyku. Tak jak węch i smak, dotyk należy do tej grupy odczuć, które najtrudniej zmierzyć. Dlatego niełatwo jest ocenić, jaki wpływ ma bieg lat na naszą wrażliwość na dotyk, ból, chłód i ciepło. A trzeba pamiętać, że odczuwanie dotyku jest jednym z naszych najważniejszych doznań.

[1]  [2]  [3]  [4]  [5]  [6]  [7]  [8] 
[  góra strony  ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach