Biblioteka
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:   Wirtualny Wszechświat > Biblioteka > Archeologia, Historia, Kultura antyczna > Z POWROTEM NA ZIEMIĘ  



[1]  [2]  [3]  [4]  [5]  [6]  [7]  [8]  [9]  [10] 
[11]  [12]  [13]  [14]  [15]  [16]  [17]  [18]  [19]  [20] 
[21]  [22]  [23]  [24]  [25]  [26]  [27]  [28]  [29]  [30] 
[31]  [32]  [33]  [34]  [35]  [36]  [37] 
Wielostronna symbolika piramid była z religijnego punktu widzenia (a Egipcjanie byli religijni) wystarczająco wymowna, by podjęcie budowy można było uznać za inwestycję racjona1ną. Jeszcze raz trzeba tu podkreślić, że aby zrozumieć jakiekolwiek zjawisko z odległej przeszłości, trzeba spojrzeć na nie oczami tych, których to zjawisko dotyczyło bezpośrednio. Nasze współczesne pragmatyczne spojrzenie nie może zaciemniać obrazu rzeczywistości historycznej. W okresie panowania Cheopsa i innych królów - budowniczych piramid - nie było, z punktu widzenia władcy egipskiego, ważniejszej inwestycji niż budowa piramidy. Jako syn Stwórcy i wcielenie Słońca król pełnił funkcję najwyższego kapłana, który poprzez właściwe wypełnianie swoich obowiązków wobec swego boskiego ojca podtrzymywał w magiczny sposób istnienie świata - taki obraz przekazują nam egipskie traktaty teologiczne. Do obowiązków króla należała nieustanna budowa świątyń, a piramida była świątynią i "domem bożym" w podwójnym sensie: jako dom Słońca i (wieczny) dom (zmarłego) króla-boga.W następnych stuleciach, gdy pozycja faraona wyraźnie zmalała wobec pozycji transcendentnego Boga-Stwórcy, główne zadanie króla-budowniczego wyrażało się we wznoszeniu świątyń; grobowce królewskie, choć nadal ważne i imponujące, były dziełem drugorzędnym. Jednak w czasach Snofru czy Cheopsa cała boskość świata skupiała się w faraonie i piramidy były tego wyrazem.

Boski faraon był zarazem jedynym gwarantem zapewnienia życia wiecznego swoich poddanych. Tylko nieliczni najwyżsi dostojnicy, z reguły należący zresztą do rodziny króla, mieli szansę uzyskania przywileju budowy własnych grobowców; król jako jedyny dysponent bogactw naturalnych, a więc także kamienia, był zawsze "sponsorem" budowy owych mastab. Pozostali mieszkańcy Egiptu nie mieli żadnych szans, by zapewnić sobie budowę własnych grobowców, ale też nie mieli takiej potrzeby. Religijno-społeczny system istniejący w owym czasie w Egipcie zapewniał im automatyczną opiekę faraona po śmierci pod warunkiem, że będą za życia pracować dla niego. Budując królowi piramidę, egipscy chłopi, rzemieślnicy i urzędnicy budowali więc tym samym swoje wiekuiste szczęście. Jest to cała tajemnica skuteczności wszystkich gigantycznych przedsięwzięć budowlanych w starożytnym Egipcie. Nie było potrzeby ustawiania nad robotnikami armii uzbrojonych w baty i kije nadzorców, zmuszających do posłuchu nieszczęśliwych "niewolników" (obraz, jakże często spotykany w różnych ilustracjach i popularnych książkach!). Pod fizycznym przymusem nigdy nie wzniesiono by Wielkiej Piramidy.

Ten obraz, trudny do pojęcia dzisiaj, był jeszcze bardziej niezrozumiały dla starożytnych Greków czy Rzymian, którzy przecież wszystkie wielkie przedsięwzięcia opierali na pracy niewolników. To tłumaczy zupełnie bajkową interpretację Herodota czy szyderstwa Pliniusza, który uważał, że piramidy zostały "zbudowane tylko po to, aby nie zostawiać następcom żadnych pieniędzy albo dać zajęcie pospólstwu".

Realizacja inwestycji pod tytułem "piramida" niosła ze sobą jeszcze inne konsekwencje polityczne, społeczne i gospodarcze, zdecydowanie drugorzędne i, być może, uświadamiane wyłącznie przez króla i jego najbliższych współpracowników. Jeśli bowiem Egipcjanie odnosili się do władców - budowniczych piramid z najwyższą czcią, a nawet, i to długo po Starym Państwie, otaczali ich kultem, można sobie wyobrazić, jakie wrażenie wywierały piramidy na obcych przybyszach, zwłaszcza oficjalnych wysłannikach obcych rządów. Nie przez przypadek wielcy faraonowie XIX dynastii przyjmowali delegacje obcych państw w budzącej podziw ogromem wielkiej sali hypostylowej świątyni Amona w Karnaku, w której wznosił się las 134 kolumn, sięgających do 23 m wysokości. Zarówno piramidy, jak i ogromna świątynia wzbudzały u wszystkich ówczesnych gości zagranicznych podziw dla egipskiego monarchy i uznanie dla jego potęgi. Wpływ, jaki świątynie egipskie wywarły na obcych przybyszach, ilustruje na przykład architektura grecka; pierwsze wielkie greckie świątynie kamienne powstały dopiero w wyniku zetknięcia się Greków z cywilizacją Egiptu.

Zaangażowanie praktycznie całego społeczeństwa w proces budowy piramidy dla boskiego faraona, który wobec świata reprezentował egipskie państwo, miało też sens państwowo- i narodowotwórczy. Na placu budowy w pobliżu stolicy Memfis spotykali się ludzie przybyli tu z różnych, czasem bardzo odległych od siebie nomów, którzy nawet być może mieli kłopoty z porozumieniem się w swych dialektach lokalnych. Tu na miejscu pojmowali, że należą do jednego społeczeństwa, poznawali wspólne symbole królewskie (= państwowe), zapewne uczestniczyli we wspólnych ceremoniach religijnych, może mieli szczęście ujrzeć gdzieś z oddali samego króla, słowem podlegali procesowi integracji: na placu budowy centralnej państwowej świątyni rodziło się egipskie państwo i egipski naród. Gospodarka Egiptu do czasu wybudowania w XX w. tam assuańskich była uzależniona od corocznych wylewów Nilu, które osadzając żyzny namuł na polach, pełniły tę samą funkcję, jaką u nas pełni nawożenie. Przez cztery miesiące w roku, od połowy lipca do połowy listopada, setki tysięcy chłopów egipskich znajdowałyby się w sytuacji przymusowego "bezrobocia", ponieważ pola, początkowo na południu kraju, a potem i na północy, zalane były wodą. System społeczny w starożytnym Egipcie wykluczał możliwość takiego stanu rzeczy. Przypadające właśnie wtedy kulminacyjne nasilenie wielkich robót państwowych utrzymywało społeczeństwo egipskie w ciągłym rytmie pracy i zapewniało jego sprawność organizacyjną, potrzebną przez pozostałą część roku do systematycznej pracy na roli. W różnych okresach historii Egiptu różne inwestycje państwowe uznawano za priorytetowe. W Starym Państwie (XXVII-XXII w. p.n.e.) wznoszono wielkie kamienne piramidy. W Nowym Państwie (XVI-XI w. p.n.e.) budowano ogromne świątynie, jak te, które jeszcze dzisiaj budzą podziw turystów - np. w Karnaku czy Abu Simbel. Główne inwestycje państwowe realizowane w czasach XII dynastii (XX-XVIII w. p.n.e.) prawdopodobnie najbardziej odpowiadałyby współczesnemu pojmowaniu kryterium praktyczności; wtedy to bowiem na granicach egipskich, zwłaszcza w Nubii, powstał cały system twierdz, jakich nie powstydziłoby się średniowiecze (rys. 5), a w oazie Fajum przeprowadzono kolosalne przedsięwzięcie nawodnienia za pomocą wielkich robót melioracyjnych oraz zbudowano gigantyczny zbiornik retencyjny. Być może już w starożytności przekopano też kanał łączący Morze Czerwone z Nilem, tworząc jakby prototyp Kanału Sueskiego, który miał służyć potrzebom handlu zagranicznego.

Rys. 5. W trosce o zabezpieczenie południowych granic państwa budowano w czasach XII dynastii potężne twierdze. Rekonstrukcja wyglądu fortecy w Buhen.

A zatem piramidy miały dla władcy, a także społeczeństwa egipskiego okresu Starego Państwa, różnorodne i fundamentalne znaczenie. W ten sposób uzyskaliśmy odpowiedź na frapujące pytanie: dlaczego budowano piramidy? Nie pozostaje obecnie nic innego, jak przejść do ostatniego zagadnienia, równie ważnego i ciekawego: jak to zrobiono?

[1]  [2]  [3]  [4]  [5]  [6]  [7]  [8]  [9]  [10] 
[11]  [12]  [13]  [14]  [15]  [16]  [17]  [18]  [19]  [20] 
[21]  [22]  [23]  [24]  [25]  [26]  [27]  [28]  [29]  [30] 
[31]  [32]  [33]  [34]  [35]  [36]  [37] 
[  góra strony  ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach