EMPEDOKLES

Należy do tych myślicieli, którzy podjęli się zadania uzgodnienia przeciwieństw między nauką Heraklita a eleacką ontologią. Ów Empedokles to jedna z najciekawszych postaci kultury greckiej. Wybitna osobowość, nosząca znamię swego czasu jako epoki przejściowej. Z jednej strony ścisły fizyk, który swymi odkryciami, a zwłaszcza teoriami filozoficznymi, jeszcze dziś wzbudza podziw, z drugiej - mistyk, cudotwórca, kaznodzieja nawołujący rodaków do porzucenia bezbożnego życia. Jako obywatel - prosty i skromny, jako prorok - głęboko przekonany o swej nadprzyrodzonej myśli, nadziemskiej potędze i godności. W poezji - wysoki polot lub płytka, zwyczajna trzeźwość.

Empedokles, syn Metona, pochodził z miasta Akragas (łac. Agrigentum) na Sycylii. Daty jego życia nie są dokładnie ustalone. Żył niewiele później od Anaksagorasa. Współzawodniczył z Parmenidesem i należał do jego bliskich, ale jeszcze bardziej do pitagorejczyków. Arystoteles pisze w Metafizyce, że choć Anaksagoras był starszy od Empedoklesa wiekiem, to w twórczości był od niego młodszy.

Przyjmuje się, że Empedokles żył w l. ok. 490 ok. 430 p.n.e. Pochodził z bogatej i znakomitej rodziny, ale związał się z partią demokratyczną swego miasta. Był politykiem, poetą, lekarzem, nawet uchodził za cudotwórcę. Diogenes Laertios podaje, że przywrócił życie kobiecie, która od trzydziestu dni nie żyła. Ale przede wszystkim był filozofem. Oprócz wielu drobnych utworów, traktatów politycznych i innych rozpraw, napisał wierszem dwa wielkie dzieła filozoficzne: O naturze (Peri fyseos) i Oczyszczenia (Katharmoi), na które składało się w sumie około 5000 wierszy, ale zachowało się tylko 450 heksametrów.

Zarówno wokół życia, jak i śmierci Empedoklesa narosło wiele sprzecznych informacji, legend i opowiadań. Jako cudotwórca musiał umrzeć śmiercią niezwykłą, więc opowiadano sobie, że zniknął nagle z Ziemi i znalazł się wśród bogów. Według innej wersji miał wskoczyć do Etny: "Bogiem nieśmiertelnym chciał zostać Empedokles i dlatego sam zimny, rzucił się w płomienie Etny" - pisał Horacy (65-8 p.n.e.) w Liście do Pizonów. Powtórzył tę legendę Diogenes Laertios: "Hippobotos twierdzi, że gdy Empedokles powstał od uczty, udał się w kierunku Etny, a gdy się znalazł na jej szczycie, wskoczył do ziejącego ogniem krateru i zniknął w jego głębi, chcąc w ten sposób utrwalić o sobie legendę, że stał się bogiem." Podstawą tej legendy mogły być własne słowa poety-filozofa, wypowiedziane o sobie w Oczyszczeniach: "[...] bądźcie pozdrowieni! Ja obcuję z wami jako bóg nieśmiertelny, uwolniony od śmierci na zawsze, czczony przez wszystkich jak przystało [...]"